Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η παρούσα εισήγηση πραγματεύεται τη θεραπευτική πορεία μιας γυναίκας η οποία, έπειτα

από έναν γάμο με έναν συναισθηματικά απόντα σύζυγο, τερματίζει τη συζυγική σχέση και

εμπλέκεται σε έναν ερωτικό δεσμό με γυναίκα. Η μετάβαση αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως

«αλλαγή» σεξουαλικού προσανατολισμού, αλλά ως επανασύνδεση με μια ρευστή επιθυμία

που είχε ιστορικό έρεισμα ήδη από την εφηβεία. Η επιλογή της συνιστά αφύπνιση μιας

υποκειμενικότητας που είχε απωθηθεί μέσα σε ένα πλέγμα οικογενειακών και κοινωνικών

επιταγών. Η ψυχαναλυτική προσέγγιση της εργασίας αντλεί από το σχεσιακό παράδειγμα,

δίνοντας έμφαση στις έννοιες της αναγνώρισης και της «τρίτης θέσης» καθώς και στη

μετάβαση από την ψυχική επιβίωση στη βιωμένη, εμπρόθετη ζωή. Η ασθενής, πρωτότοκη σε

μια οικογένεια με διαγενεακά τραύματα και ρευστά όρια ταυτότητας, φέρει τον ρόλο της

μικρής μητέρας, ενός υποκειμένου καθηλωμένου στη φροντίδα των άλλων. Το οικογενειακό

σύστημα χαρακτηρίζεται από απουσίες, βία και σιωπή γύρω από τη σεξουαλικότητα και τη

διαφορετικότητα· μια μητέρα που εγκαταλείπει την οικογένεια και ένας ομοφυλόφιλος

αδελφός που αυτοεξορίζεται, ενσαρκώνουν το αδύνατο της παραμονής εντός του

οικογενειακού πλαισίου. Η θεραπευτική σχέση συγκροτείται ως ενδιάμεσος χώρος, όπου τα

τραύματα επανανοηματοδοτούνται με όρους ασφάλειας, αναγνώρισης και σταθερής

παρουσίας. Η μεταβίβαση εμπεριέχει την προσδοκία για μια σταθερή, συναισθηματικά

παρούσα σχέση, ενώ στην αντιμεταβίβαση αναδύονται αισθήματα ζεστασιάς, τρυφερότητας

και ηθικής ευθύνης, προσφέροντας ένα αντίβαρο στις εμπειρίες εγκατάλειψης και

αορατότητας του παρελθόντος. Η εργασία αναδεικνύει τη σύνθετη φύση της ταυτότητας ως

προϊόν διαπροσωπικών, διαγενεακών και πολιτισμικών διεργασιών. Παράλληλα, τονίζεται η

σημασία της κοινωνικής ευαισθησίας στην ψυχοθεραπευτική πρακτική, ιδίως όταν το

υποκείμενο καλείται να αναπλάσει τον εαυτό του μέσα σε ένα πλαίσιο που συχνά δεν χωρά

τη διαφορετικότητα.

Λέξεις κλειδιά: διαφορετικότητα, ταυτότητα, σχεσιακή ψυχανάλυση

Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική θεραπεία, το σώμα συχνά προηγείται της γλώσσας ως

πρωτογενής φορέας έκφρασης. Όταν απουσιάζει η κοινή γλώσσα - λεκτικά, πολιτισμικά ή

συναισθηματικά - το σώμα αναλαμβάνει να μεταφράσει το ανείπωτο, ιδιαίτερα σε

περιπτώσεις όπου η εμπειρία και το τραύμα είναι δύσκολο να εκφραστούν με λόγια. Η

παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει το σώμα ως έναν ενσώματο "διερμηνέα" του

τραύματος, ο οποίος δεν καλείται απαραιτήτως να προσφέρει κατανόηση ή ερμηνεία, αλλά

να αντέξει την αβεβαιότητα και την οδύνη που συνοδεύουν τη μη κατανόηση εντός της

θεραπευτικής διαδικασίας. Με αφετηρία την κλινική περίπτωση ενός 35χρονου άνδρα από το

Πακιστάν, εξετάζεται ο τρόπος που η επιθετικότητα, η απόσυρση και ο φόβος ασθένειας

λειτουργούν ως σωματικές αποκρίσεις σε βαθιά τραυματικές εμπειρίες που δύσκολα

βρίσκουν λόγια και αντιστέκονται στη συμβολοποίηση: την απώλεια ταυτότητας λόγω του

ξεριζωμού, τη ντροπή που εγγράφεται στο σώμα ως αίσθηση ασχήμιας και την εσωτερίκευση

μιας ενοχής που γεννιέται από τη βία μέσα στην οικογένεια. Εντός της θεραπευτικής σχέσης,

το σώμα δεν λειτουργεί μόνο ως καθρέφτης αλλά αποκτά ενεργό ρόλο στη μεταβίβαση,

κουβαλώντας μια ιστορία που αντιστέκεται να ειπωθεί. Η παρούσα εργασία εισηγείται μια

πρωτότυπη ανάγνωση του σώματος ως πεδίου μετάφρασης που ενεργοποιείται όταν λείπει η

κοινή γλώσσα. Σε αυτές τις στιγμές, μπορεί το σώμα να λειτουργεί ως ένας σιωπηρός

διερμηνέας που βοηθά στη σταδιακή επεξεργασία του τραύματος. Αυτή η λειτουργία

συνδέεται με τον Αναλυτικό Τρίτο, μια έννοια που στην σχεσιακή ψυχαναλυτική θεωρία

συνδέεται με έναν κοινό χώρο ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο. Μια βαθιά

σχεσιακή παρουσία που δεν περιορίζεται σε μια διανοητική κατανόηση αλλά εμπεριέχει ένα

βλέμμα ικανό να αντέξει το ξένο, χωρίς να το απορρίπτει ή να σπεύδει να το υποτάξει

πρόωρα σε οικείες ερμηνείες. Η εισαγωγή της εργασίας διαπραγματεύεται μια επιστολή σε β’

ενικό πρόσωπο, που απευθύνεται στο σώμα του θεραπευόμενου, ως μια πειραματική

προσπάθεια να συνδυαστεί η θεωρία με την κλινική εμπειρία μέσα από μια ενσώματη,

ζωντανή αφήγηση.

Λέξεις κλειδιά: Αναλυτικός Τρίτος, σχεσιακή ψυχαναλυτική θεραπεία, διερμηνεία

τραύματος, ενσώματη εμπειρία

Η παρούσα εργασία διερευνά τη νευρογενή ανορεξία όχι μόνο ως διατροφική διαταραχή,

αλλά ως υπαρξιακή κατασκευή που λειτουργεί ως σκηνή διαμόρφωσης ταυτότητας, ελέγχου

και διαχείρισης ενός πένθους – μιας απόπειρας εξάλειψης του σώματος ως φέροντος

ψυχικού νοήματος. Μέσα από το κλινικό υλικό μιας γυναίκας 55 ετών, με ιστορικό 40 ετών

ανορεξίας, φωτίζεται η ασώματη υποκειμενικότητα ως τρόπος ύπαρξης που επιλέγεται

ασυνείδητα από την εφηβεία, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η είσοδος στη θηλυκότητα, η

αναγνώριση της απώλειας και η ανάληψη μιας ενσώματης παρουσίας. Μέσα από αυτή τη

φαντασιωσική αφαίρεση του σώματος και τη στροφή σε καταναγκαστικές τελετουργίες

κάθαρσης, συγκροτείται μια ιδιότυπη μορφή ελέγχου και τάξης, που επιχειρεί να διαφυλάξει

μια ταυτότητα εκτός σάρκας. Μεσω της σχεσιακής προσέγγισης ο θεραπευτής καλείται να

αντέξει την απουσία, την απόσυρση και την ακραία άρνηση του ενσώματου εαυτού, και να

λειτουργήσει ως καθρέφτης ο οποίος προσκαλεί, χωρίς να εισβάλλει. Η ανορεξία

αντιμετωπίζεται ως μια αρνητική τελετουργία πένθους – όχι για κάποιον χαμένο άλλο, αλλά

για την ίδια την απώλεια της επιθυμίας. Η εργασία υπογραμμίζει τη σημασία κατανόησης της

ανορεξίας ως τρόπου διατήρησης της συνοχής μέσα από την άρνηση και την αποσύνδεση

από την ενσώματη εμπειρία.

Λέξεις-κλειδιά: νευρογενής ανορεξία, ταυτότητα, σώμα, άρνηση, έλεγχος, πένθος

Η παρούσα εισήγηση βασίζεται στην κλινική διερεύνηση της θεραπευτικής πορείας μιας

γυναίκας με ιστορικό σοβαρής παιδικής κακοποίησης, η οποία, δεκαετίες αργότερα, βίωσε

την τραγική απώλεια του ενήλικου γιου της και της συντρόφου του σε τροχαίο δυστύχημα.

Κατά την περίοδο της πανδημίας, και ενώ το πένθος της έμενε ουσιαστικά ανέκφραστο και

ανεπεξέργαστο για σχεδον δύο δεκαετίες, παρουσίασε οξεία ψυχωτική αποδιοργάνωση. Το

σώμα της, άλλοτε παγωμένο, άλλοτε σπασμωδικά κινητοποιημένο, αποτέλεσε την κύρια

σκηνή όπου εκδραματίστηκε το άρρητο τραύμα, αναλαμβάνοντας ρόλο μαρτυρικό αλλά και

πράττοντα. Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε ήταν βασισμένη στη σχεσιακή ψυχαναλυτική

θεωρία και πρακτική. Το θεραπευτικό πλαίσιο έγινε ένας ζωντανός χώρος συνάντησης

σωμάτων· το δικό της, κατακερματισμένο από την απώλεια, τον τρόμο και την απώλεια

νοήματος, κρατώντας πένθη και τραύματα και το δικό μου, ως μάρτυρας και εμπεριεκτης του

ψυχικού βάρους. Η εκδραμάτιση λειτούργησε αρχικά ως αδιέξοδο, όμως σταδιακά

μετασχηματίστηκε σε γλώσσα σχέσης και υποκειμενοποίησης. Η παρούσα περίπτωση

καταδεικνύει ότι το σώμα, όταν η γλώσσα προδίδει , αναλαμβάνει να μιλήσει για την

επιθυμία, τον τρόμο και την απώλεια. Παράλληλα, αναδεικνύεται η λειτουργία του

θεραπευτικού δεσμού ως δυναμικού πεδίου επανεπένδυσης της υποκειμενικότητας, μέσα από

τον από κοινού ψυχικό αγώνα για επεξεργασία, επανανοηματοδότηση και εμπερίεξη.Στο

σχεσιακό πλαίσιο, το τραύμα και το πένθος δεν προσεγγίζονται ως ατομικές εμπειρίες προς

“επιδιόρθωση”, αλλά ως ζωντανά πεδία συνάντησης, στα οποία η θεραπευτική σχέση

προσφέρει έναν ενδεχομενικό χώρο εμπειρίας, συν-ρύθμισης και επανεπένδυσης στον εαυτό

και στον Άλλο. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να καταδείξει τη σημασία της

ενσώματης παρουσίας του αναλυτή εντός της θεραπευτικής σχέσης και της ανοχής στην

αποδιοργάνωση, ειδικά σε περιπτώσεις ψύχωσης με τραυματικό υπόστρωμα. Το σώμα, ως

ενεργός φορέας νοήματος, αποτελεί κρίσιμο εργαλείο όχι μόνο διάγνωσης αλλά και

θεραπευτικής πράξης.

Λέξεις-Κλειδιά: Τραύμα , σχεσιακή ψυχανάλυση, σώμα, πένθος