Πρόγραμμα Συνεδρίου

Στην εποχή της εικόνας και της αέναης ψηφιακής έκθεσης, η γυναικεία ταυτότητα επαναπροσδιορίζεται διαρκώς μέσα από φίλτρα, βλέμματα και επιθυμίες που συχνά δεν της ανήκουν. Η εργασία εστιάζει στο πώς η σύγχρονη γυναίκα προβάλλεται και αυτοπροσδιορίζεται μέσα στον ψηφιακό χώρο, εστιάζοντας στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram, TikTok), που λειτουργούν ως νέοι «καθρέφτες» ή σπήλαια – κατά την αλληγορία του Πλάτωνα – όπου η εικόνα αντικαθιστά τη φωνή. Tο ρητό της εποχής “perception is reality” υποδηλώνει ότι η ψηφιακή αντίληψη γίνεται πραγματικότητα. Μέσα από το πρίσμα της συνθετικής προσέγγισης στην ψυχοθεραπεία, αναλύεται πώς οι σύγχρονες γυναίκες επηρεάζονται από την επιθυμία του Άλλου, το βλέμμα του ψηφιακού κοινού και τις κατασκευασμένες ταυτότητες. Η εργασία εστιάζει στην κατασκευή της γυναικείας υποκειμενικότητας και στην προσπάθεια αυθεντικής φωνής μέσα σε έναν κόσμο πλαστών εικόνων και φίλτρων. Η πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου χρησιμοποιείται ως μεταφορά για την ψευδαίσθηση που δημιουργείται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: οι σκιές στην οθόνη αντικαθιστούν ή πείθουν για την εμπειρία και το βίωμα. Η φωνή πίσω από την εικόνα συχνά σιωπά, απορροφημένη σε μια συνεχή προσπάθεια αποδοχής και κατανάλωσης της ίδιας της εικόνας της. Η ψυχοθεραπευτική ανάγνωση αυτού του φαινομένου επιχειρεί να φωτίσει τρόπους ενίσχυσης της εσωτερικής φωνής και αυθεντικότητας, προτείνοντας έναν διάλογο ανάμεσα στην εικόνα και το βίωμα, την επιθυμία και το Είναι, μέσα από τις πολλαπλές οπτικές της συνθετικής προσέγγισης. Η συνθετική ψυχοθεραπεία, ενσωματώνοντας εργαλεία από διαφορετικά θεραπευτικά μοντέλα, προσφέρει έναν δυναμικό χώρο επεξεργασίας του εσωτερικού κατακερματισμού που προκαλεί η επίπλαστη εικόνα. Υποστηρίζει τη γυναικεία υποκειμενικότητα να επανασυνδεθεί με τον εσωτερικό της κόσμο, και την δική της προσωπική αλήθεια. Καλλιεργεί την αυτοπαρατήρηση χωρίς ενοχή και ενδυναμώνει τη φωνή που διεκδικεί και εκφράζεται ελεύθερα, μακριά από φίλτρα. Έτσι, η ψυχοθεραπεία και η συμβουλευτική γίνεται πράξη αντίστασης και επανοικειοποίησης του εαυτού, πράξη υποστήριξης και ενδυνάμωσης για την κάθε γυναίκα ξεχωριστά.

Η παρούσα εργασία εξετάζει το πώς οι διαδικτυακές κοινότητες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαμορφώνουν τη νεανική ταυτότητα, δίνοντας έμφαση στο φύλο ως ρευστή, διαπραγματεύσιμη και πολιτισμικά κατασκευασμένη διάσταση. Συμπερασματικά επιχειρεί να συνδέσει τα ευρήματα με υποδείξεις για το μέλλον της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας. Βασιζόμενη σε θεματική βιβλιογραφική ανασκόπηση ελληνικών και διεθνών μελετών που αφορούν τη διαμεσολαβημένη ταυτότητα εφήβων και νέων στο ψηφιακό πεδίο, η ανάλυση αναδεικνύει την “ψηφιακή στροφή” στην κατασκευή της ταυτότητας, την επιτελεστικότητα, τη διαθεματικότητα, τον κατακερματισμό, τη ρευστότητα και την πολλαπλότητα ως θεμελιώδη χαρακτηριστικά του σύγχρονου εαυτού. Οι έφηβοι χρησιμοποιούν τα μέσα για εξερεύνηση πειραματικών ή / και εναλλακτικών αυτο-αφηγήσεων, ενώ το ψηφιακό περιβάλλον αποτελεί πλέον ενεργό θεσμικό παράγοντα κοινωνικοποίησης. Το φύλο παρουσιάζεται ως δυναμική και πολυδιάστατη ταυτότητα, που εκφράζεται συχνά μέσα από μη δυαδικούς όρους και διαφορετικούς αυτοπροσδιορισμούς. Η ύπαρξη πολλαπλών ψηφιακών περσόνων και η διασύνδεση μεταξύ online και offline εαυτού, αυξάνουν την ένταση μεταξύ αυθεντικότητας και ψηφιακής επιτελεστικότητας, υπό την επιρροή της «συλλογικής παρακολούθησης» από peers, followers και κοινωνικά δίκτυα. Η Συμβουλευτική Ψυχολογία καλείται να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της νέας πραγματικότητας, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για πολυφωνικές, συνθετικές, ευέλικτες και ενδυναμωτικές προσεγγίσεις. Ανάμεσα στις μεταμοντέρνες προσεγγίσεις, η αφηγηματική θεραπεία, σε συνδυασμό με τη θεραπεία αποδοχής και δέσμευσης (ACT) και τις εκφραστικές, σωματικές μεθόδους, αναδεικνύονται ως στρατηγικές εκλογής. Τέτοιες παρεμβάσεις ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα, την αυτονομία και την αυθεντικότητα των νέων, επιτρέποντάς τους να οικοδομούν νόημα μέσα από ενδυναμωμένες ψηφιακές αυτο-αφηγήσεις. Παράλληλα, αναδεικνύεται ως καθοριστικής σημασίας η ανάγκη για διαπολιτισμικά ευαίσθητες και ενήμερες συμβουλευτικές πρακτικές, η αποδόμηση της παραδοσιακής “εξουσίας” του θεραπευτή που υπαγορεύει και κατευθύνει σύμφωνα με πρότυπα κανονικότητας, καθώς και η ηθική εγρήγορση απέναντι σε ζητήματα έμφυλης έκθεσης, κοινωνικού ελέγχου και ψηφιακής επιτήρησης στο πολυεπίπεδο τοπίο της ψηφιακής εμπειρίας κοινωνικοποίησης, ώστε η Συμβουλευτική να εναρμονιστεί με της διαρκώς μεταβαλλόμενη σύγχρονη ψηφιακή κουλτούρα.

Η συγκεκριμένη εργασία διερευνά το ρόλο των ψηφιακών ταυτοτήτων στα ΛΟΑΤΚΙ+ υποκείμενα, εστιάζοντας στην ένταση ανάμεσα στην επιθυμία για ορατότητα και στην ανάγκη για αυθεντικότητα, όπως αυτή αναδύεται και επεξεργάζεται στη θεραπευτική πράξη. Στο πλαίσιο της ραγδαίας ψηφιοποίησης της κοινωνικής ζωής, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα βρίσκουν στα ψηφιακά μέσα ένα εν δυνάμει χώρο απελευθέρωσης, επιτέλεσης ταυτότητας, παιχνιδιού με τις εκφράσεις του εαυτού, δοκιμής πολλαπλών ρόλων και αναζήτησης κοινότητας. Παράλληλα, ο συγκεκριμένος χώρος δέχεται νέες πιέσεις για κανονικοποίηση, εμπορευματοποίηση και διαρκή αξιολόγηση, καθιστώντας τη διαδικασία συγκρότησης του εαυτού ψυχικά απαιτητική και συχνά αντιφατική. Η εργασία δομείται βασιζόμενη σε δύο θεωρητικές παραδοχές: αφενός, τη θεωρία της επιτελεστικότητας του φύλου της Judith Butler, η οποία αντιλαμβάνεται την ταυτότητα ως αποτέλεσμα κοινωνικών επιτελέσεων και όχι εγγενών χαρακτηριστικών και αφετέρου, την έννοια της φαντασίωσης από την ψυχαναλυτική οπτική, ως μηχανισμό μέσα από το οποίο το υποκείμενο επιχειρεί να οργανώσει τον εσωτερικό του κόσμο και να προσδώσει συνοχή στο βίωμά του. Μέσα από τη διττή θεωρητική προσέγγιση, αναλύεται η σημασία των ψηφιακών ταυτοτήτων ως κοινωνικών και ψυχικών μορφωμάτων. Η ψυχοθεραπευτική σχέση αναγνωρίζεται ως ένας κρίσιμος χώρος για την επεξεργασία της σύγκρουσης μεταξύ του ψηφιακά επιτελούμενου εαυτού και της ανάγκης για ενδοψυχική συνοχή, ψυχική σταθερότητα, νοηματοδότηση και αποδοχή. Αναδεικνύεται η αναγκαιότητα ο/η θεραπευτής/τρια να μην απορρίπτει τις ψηφιακές επιτελέσεις ως «ψευδείς», αλλά να τις προσεγγίζει ως εκφάνσεις νοήματος, επιθυμίας και ενίοτε τραύματος που αξίζουν ερμηνεία και φροντίδα. Η θεραπεία προσφέρει τη δυνατότητα ενός «ενδιάμεσου χώρου» στον οποίο μπορεί να υπάρξει ο εαυτός χωρίς να εγκλωβίζεται στις επιτελεστικές απαιτήσεις της δημόσιας έκθεσης. Η εργασία καταλήγει στο ότι η επιθυμία να «φανώ» και η ανάγκη να μη «χαθώ» συνιστούν συμπληρωματικές ψυχικές ανάγκες και όχι αντιφάσεις. Έτσι, καλείται η θεραπευτική πράξη να δημιουργήσει ένα ασφαλές πεδίο όπου μπορούν αυτές να συνυπάρξουν, επιτρέποντας στο υποκείμενο να αποκτήσει νοηματοδοτημένη, σχεσιακή και αυθεντική υπόσταση.