Πρόγραμμα Συνεδρίου

Αναμφισβήτητα, το Πένθος και Μελαγχολία του Freud, παραμένει το πρωταρχικό κείμενο στην καθιέρωση ενός δυαδικού παραδείγματος, για τη θεωρητική σύλληψη των ψυχικών αποκρίσεων την απώλεια.

Ποιός όμως θεωρείται κατάλληλος για να θρηνήσει αυτή την απώλεια; [Peskin, 2019]), Όταν άνθρωποι αισθάνονται τρομοκρατημένοι, κατατεμαχισμένοι, άδειοι, μόνοι, υποφέροντας μέσα σε μια έρημο συντριπτικής απώλειας και καταστροφής: εγκλωβισμένοι σε ψυχικές καταστάσεις που ξεπερνούν το συναισθηματικό μητρώο της συνηθισμένης θλίψης που ενυπάρχει, όπως η «βαθιά οδυνηρή αποκαρδίωση», η «αναστολή όλης της δραστηριότητας», η «απώλεια της ικανότητας για αγάπη» ή η «μείωση του αυτοσεβασμού» (Freud, 1917).

Η Β. είναι μια τρανσέξουαλ γυναίκα που ένιωθε ότι οι γονείς της δεν μπόρεσαν ποτέ να την συγχωρήσουν που “ντρόπιασε την οικογένεια”. “Με θεωρούσαν αποκρουστική και περιττή..Δεν εκτιμούσαν ποτέ την προσφορά μου, τις ικανότητες μου. Ο πατέρας μου ήταν εξουσιαστικός και κακοποιητικός. Τις περισσότερες μέρες ήταν πιωμένος και γυρίζοντας σπίτι ασκούσε βία, θρυμματίζοντας μέσα μου κάθε προσπάθεια να εξοικειωθώ και να σχετιστώ με το αρσενικό φύλο. Μισούσα το είδος της αντρικής του κυριαρχίας και δεσποτείας.”

”Η δυαδικότητα που ενυπάρχει στον όρο καταστροφή, συμφωνεί με την ψυχαναλυτική οπτική του τραύματος που έθεσαν οι Levy και Lemma (2004), οι οποίοι διατυπώνουν θεωρητικά την πολυπλοκότητα του τραύματος όσον αφορά μια «διαλεκτική μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών διεργασιών»

Ο στιγματισμός του σώματός της, εξυπηρετούσε δυνητικά τη διπλή λειτουργία της αποκάλυψης και της συγκάλυψης...Ήταν μία ασυνείδητη προσπάθεια της, να απορρίψει ένα φανταστικό κοινό δέρμα, το οποίο αντί να ενθυλακώνει τον εαυτό με αγάπη, γινόταν αισθητό να τον φυλακίζει. Το σώμα ήταν πράγματι, ένας θύλακας ψυχικού πόνου. “Η φυλομετάβαση δίνει την οριστική λύση της δικής μου αυτοδημιουργίας, την γέννηση ενός νέου σωματικού εγώ.” (266)

Η εργασία μου θα προσπαθήσει να φωτίσει τον αγώνα «διαφυγής» μιας κόρης από τα «πλοκάμια» μιας καταβρωχθιστικής και κακοποιητικής μητέρας. Η Αλίνα είναι μια νεαρή γυναίκα που κακοποιήθηκε σεξουαλικά επανειλημμένα στην παιδική της ηλικία και έτσι ως ενήλικη είναι αιχμάλωτη της ευαλωτότητας των τραυμάτων της, αλλά πάνω από όλα της μητέρας της, από την οποία εξαρτάται οικονομικά.

Μπορεί κανείς να μιλήσει για μια ποιότητα ζωής όταν το τραύμα έχει τον έλεγχο; όταν η λειτουργικότητα και η σχέση με το περιβάλλον απειλούνται σε κάθε βήμα από το κάθε ερέθισμα που ο ψυχισμός δεν μπορεί να διαχειριστεί.

Ερχομένη στη θεραπεία η Αλίνα προσπαθεί να συνδεθεί μαζί μου και όντως για λίγο βρίσκει «καταφύγιο» (Γκουσίτσα, 2025) και μικρά θαύματα συμβαίνουν, όποτε μου λέει: «κάθε φορά που σας εκμυστηρεύoμαι κάτι, μετά εξαφανίζεται» λες και η αποκάλυψη των κρυφών μυστικών της ψυχής της, τα κάνει αόρατα τα βάσανα της.

Είμαι γυναίκα όμως και εγώ όπως και η μητέρα της και φοβάται, μου λέει «νομίζω θα κάνω κακό στις γυναίκες», πιστεύει ότι μόνο με τους άντρες μπορεί να έχει σχέσεις. Διατηρεί περιστασιακά σεξουαλικές σχέσεις με άγνωστους άντρες και μετά εξαφανίζεται. «Ο πόνος που συνοδεύει την υποταγή είναι προτιμότερος από τον πόνο που φέρει η ελευθερία» (J. Benjamin). Υποτάσσεται σε εμένα και στη θεραπεία όπως και στην μητέρα της, αλλά όχι για πολύ. Είμαι το μεταβατικό αντικείμενο που θα της δώσει το κλειδί της ελευθερίας, αλλά θα είμαι πάντα το γυναίκειο σύμβολο της γυναικάς που την τραυμάτισε ανεπανόρθωτα είτε επειδή δεν την προστάτεψε είτε επειδή την «φυλάκισε». Αντιμεταβιβαστικά φοβάμαι ότι θα την χάσω και όντως μόλις βρίσκει λίγη δύναμη και λειτουργικότητα εξαφανίζεται. Ούτε εγώ τα κατάφερα. Η ίσως να ήμουν εγώ αυτή που θα της επέτρεπε τη φυγή. Η πάλη της ψυχής της με το τραύμα συνεχίζεται. (290)

Η εργασία αυτή επιχειρεί να σκιαγραφήσει τη μετάβαση μου από τη θέση του θεραπευόμενου στη σταδιακή ανάληψη της θεραπευτικής ταυτότητας, μέσα από τη μακροχρόνια συμμετοχή σε ομαδική ψυχοθεραπεία. Η αφετηρία αυτής της πορείας εντοπίζεται σε πρώιμες τραυματικές εμπειρίες, εκδηλώσεις έντονου συναισθηματικού απορρυθμισμού όπως κρίσεις πανικού και επεισόδια ανεπεξέργαστου θυμού, καθώς και σε δυσλειτουργικά πρότυπα σχέσεων, τα οποία ανέδειξαν την ανάγκη για ψυχοθεραπευτική παρέμβαση. Το τραύμα, ως ψυχική ρωγμή που διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό και τον άλλον, αποτέλεσε τον άξονα αυτής της πορείας. Στην ομαδική θεραπεία, το τραύμα αναδύεται, επαναλαμβάνεται, αλλά και μετασχηματίζεται εντός μιας δυναμικής σχέσης με τους άλλους συμμετέχοντες. Το βίωμα του να φέρεις το τραύμα σου στον κύκλο και να το μοιραστείς, κατέστη καταλύτης για την ανάπτυξη ενός νέου ψυχικού χώρου, μέσα στον οποίο η επιθυμία να θεραπεύεις γεννήθηκε από την ίδια την ανάγκη να θεραπευτείς. Η θεωρία της σχεσιακής ψυχανάλυσης (Mitchell, Benjamin) προσφέρει το πλαίσιο για την κατανόηση του τραύματος ως σχέσης, και όχι ως μεμονωμένου γεγονότος. Η θεραπευτική σχέση, οι μηχανισμοί μεταβίβασης και αντιμεταβίβασης και η έννοια του μεταβατικού αντικειμένου (Winnicott) αναδεικνύουν τη δυνατότητα του τραυματισμένου υποκειμένου να ανασυγκροτηθεί μέσα από την ενσυναίσθηση και την αναγνώριση. Ο Irvin Yalom (2005) τονίζει πως, στην ομαδική διεργασία, η αυθεντική έκθεση του πόνου μπορεί να γίνει πεδίο καθολικής σύνδεσης και ίασης. Στο πνεύμα αυτό, η παρούσα εργασία εξετάζει πώς το τραύμα έγινε όχι μόνο το υλικό της θεραπείας, αλλά και ο θεμέλιος λίθος της θεραπευτικής επιλογής. (243)