Πρόγραμμα Συνεδρίου

Τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα που ταλανίζουν τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα αποτυπώνονται με πολλές μορφές στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας, κυρίως όμως με την ανησυχία των νέων και των γονιών τους για το επαγγελματικό μέλλον. Με βάση έρευνες, η συμβουλευτική επαγγελματικού προσανατολισμού και σταδιοδρομίας στις εκπαιδευτικές δομές συμβάλλει στον περιορισμό της ανεργίας ενώ παράλληλα υποστηρίζει τους νέους στην επιλογή των καταλληλότερων σπουδών για εκείνους εξασφαλίζοντας την εμπλοκή ενδογενών κινήτρων στην απόκτηση της επαγγελματικής τους ταυτότητας. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν να διερευνηθεί μέσα από τις απόψεις και τις προσδοκίες των συνεντευξιαζόμενων η αντίληψή τους : α) για την αποτελεσματικότητα της ύπαρξης συμβουλευτικής σταδιοδρομίας στη δευτεροβάθμια/ μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση και β) για την επάρκεια των γνώσεων/δεξιοτήτων τους ώστε να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Το μεθοδολογικό εργαλείο ήταν οι ημι δομημένες συνεντεύξεις οι οποίες υλοποιήθηκαν από τον Σεπτέμβριο μέχρι το Δεκέμβριο 2024. Πραγματοποιήθηκε θεματική ανάλυση περιεχομένου και εφαρμόστηκε επαγωγική προσέγγιση για την εξαγωγή αποτελεσμάτων. Το δείγμα αποτελούνταν από 20 σπουδαστές/ τριες των δημοσίων Σχολών Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης – ΣΑΕΚ (πρώην ΙΕΚ) της περιοχής των Ιωαννίνων. Τα αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι οι συμμετέχοντες αν και θεωρούν πολύ σημαντική την ύπαρξη συμβουλευτικής επαγγελματικού προσανατολισμού, υποστηρίζουν ότι αυτή ήταν περιορισμένη για όσους φοιτούσαν σε Γενικά Λύκεια σε αντίθεση με εκείνους που φοιτούσαν στα ΕΠΑΛ. Επίσης, συμπεραίνεται ότι στις ΣΑΕΚ η συντριπτική πλειοψηφία του δείγματος θεωρεί την συμβουλευτική σταδιοδρομίας ανεπαρκή ενώ φαίνεται να συνδέεται με ανασφάλεια για την έξοδο στην αγορά εργασίας. Τα ευρήματα αναμένεται να συμβάλλουν στη βελτίωση της επαγγελματικής συμβουλευτικής τόσο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση όσο και στις ΣΑΕΚ.

Στο ελληνικό δημόσιο σχολείο, οι αναπληρωτές/τριες Κοινωνικοί/ές Λειτουργοί (ΚΛ) έχουν να διαχειριστούν πολυεπίπεδα κοινωνικο-συναισθηματικά ζητήματα και προκλήσεις που απορρέουν από την ευμετάβλητη κοινωνική πραγματικότητα. Κατά την άσκηση του έργου τους στα σχολεία, οι ΚΛ προσπαθούν να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες και να παρέχουν ποιοτικές υπηρεσίες κοινωνικο-συναισθηματικής υποστήριξης σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Συνεπώς η διερεύνηση της εκδήλωσης ψυχικής ανθεκτικότητας και επαγγελματικής προσαρμοστικότητας αποτελούν ουσιώδεις παράγοντες για την αποτελεσματική άσκηση του επαγγέλματος του/της κοινωνικού/ής λειτουργού, δεδομένων των σύνθετων και απαιτητικών συνθηκών που χαρακτηρίζουν το επαγγελματικό τους πλαίσιο. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ποιοτική μεθοδολογία και ακολούθησε την ερμηνευτική θεωρητική προσέγγιση. Μέσω της θεματικής ανάλυσης διερευνήθηκε η ψυχική ανθεκτικότητα και η επαγγελματική προσαρμοστικότητα 12 αναπληρωτών/τριών ΚΛ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Από την θεματική ανάλυση προέκυψε ότι οι συμμετέχοντες/ουσες, παρά τα αρνητικά συναισθήματα που βίωσαν κατά την άσκηση του έργου τους, κατάφεραν να αντισταθμίσουν τις δυσκολίες με θετικές εμπειρίες και συγχρόνως, παρά τη διαρκή εναλλαγή του εργασιακού τους πλαισίου, αντιμετώπισαν τις αλλαγές ως ευκαιρίες μάθησης, επιδεικνύοντας υψηλά επίπεδα επαγγελματικής προσαρμοστικότητας. Αναδείχθηκε, επίσης, η ικανότητά τους να αναζητούν και να αξιοποιούν πηγές βοήθειας, να θέτουν και να επιτυγχάνουν επαγγελματικούς στόχους, μέσω των οποίων εξελίσσονται τόσο επαγγελματικά όσο και προσωπικά. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας μπορούν να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προτάσεων και προγραμμάτων επαγγελματικής συμβουλευτικής και ενδυνάμωσης των ΚΛ καθώς και για τη δημιουργία προτάσεων εμπλουτισμού της εκπαίδευσής τους, ώστε να νιώθουν επαρκώς προετοιμασμένοι και όσο το δυνατόν πιο έτοιμοι να ανταποκριθούν στον πολυδιάστατο και συνεχώς μεταβαλλόμενο ρόλο τους στον τομέα της εκπαίδευσης.

Η διερεύνηση των επαγγελματικών ενδιαφερόντων αποτελεί κεντρικό πυλώνα στις παρεμβάσεις συμβουλευτικής σταδιοδρομίας, ανεξαρτήτως ηλικίας και υπόβαθρου των πελατών. Παρουσιάζεται η ανάπτυξη του online τεστ “Advisor”, βασισμένου στην τυπολογική θεωρία του J. Holland, η οποία διατηρεί διαχρονική επιστημονική ισχύ και εφαρμογή. Το εργαλείο είναι φιλικό προς τον χρήστη και ενσωματώνει σύγχρονους επαγγελματικούς τομείς, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η πληροφορική, ευθυγραμμιζόμενο με τις προβλέψεις για επαγγέλματα και δεξιότητες υψηλής ζήτησης στο άμεσο μέλλον. Σύμφωνα με τη θεωρία του Holland, οι επαγγελματικές επιλογές βασίζονται στη συνάφεια μεταξύ προσωπικών ενδιαφερόντων και εργασιακού περιβάλλοντος (Leon et al., 2025), γεγονός που ενισχύει την επαγγελματική ικανοποίηση. Το Advisor παρέχει εξατομικευμένο προφίλ βασισμένο στους πρώτους δύο κυρίαρχους τύπους του ατόμου στο εξάγωνο RIASEC και βαθμολογίες σε 18 επαγγελματικές ομάδες. Η στάθμιση πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 650 νέων (16–24 ετών). Μέσω διερευνητικής ανάλυσης παραγόντων (EFA) και Ανάλυση Λανθανουσών Τάξεων (Latent Class Analysis) προέκυψαν έξι λανθάνοντα προφίλ, συμβατά με το καθιερωμένο εξάγωνο. Ο Επιχειρηματικός τύπος επικράτησε, εμφανίζοντας τον υψηλότερο μέσο βαθμό προτίμησης, ενώ ο Πρακτικός τον χαμηλότερο. Εντοπίστηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές φύλου και επιπέδου εκπαίδευσης, ενισχύοντας την εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής του εργαλείου. Οι δείκτες αξιοπιστίας Cronbach’s α ήταν υψηλοί (0,78–0,90) στηρίζοντας περαιτέρω τη συνοχή του εργαλείου. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι το Advisor αποτελεί έγκυρο και αξιόπιστο εργαλείο για τη συμβουλευτική σταδιοδρομίας σε νέους (μαθητές/ φοιτητές), υποστηρίζοντας με ασφάλεια τόσο την επιβεβαίωση όσο και την εξερεύνηση εναλλακτικών εκπαιδευτικών και επαγγελματικών επιλογών σε αυτή την πληθυσμιακή ομάδα.

Ελάχιστες εμπειρικές μελέτες διεθνώς έχουν διερευνήσει τον αντίκτυπο σύντομων ομαδικών εξ αποστάσεως παρεμβάσεων συμβουλευτικής σταδιοδρομίας, που βασίζονται σε διαφορετικά επιστημολογικά παραδείγματα. Στην παρούσα έρευνα αξιολογείται μια «ψυχομετρική» (βασιζόμενη σε τεστ), μια αφηγηματική και μια μεικτή προσέγγιση σε φοιτητές/-τριες ελληνικών πανεπιστημίων. Ως προς το ποσοτικότροπο σκέλος της αξιολόγησης, επαναλαμβανόμενες μετρήσεις μέσω αυτοσχέδιας κλίμακας μέτρησης θετικών αποτελεσμάτων, έδειξαν στατιστικώς σημαντικές θετικές αλλαγές κατά τη διάρκεια κάθε παρέμβασης δημιουργώντας μη στάσιμες χρονοσειρές (βλ. δείκτες ADF, PACF). Συγκεκριμένα, κατά την διάρκεια της «ψυχομετρικής» προσέγγισης, αυξήθηκαν οι βαθμολογίες που σχετίζονται με τον αναστοχασμό για σημαντικούς ρόλους ζωής και σταδιοδρομίας και την αντιμετώπιση δυσκολιών στη λήψη αποφάσεων σταδιοδρομίας. Πληθώρα θετικών αλλαγών προέκυψαν κατά την διάρκεια της αφηγηματικής προσέγγισης (αποσαφήνιση στόχων, νοηματοδότηση, διερεύνηση εναλλακτικών επιλογών, επίγνωση για «δυνατά» και «αδύναμα» στοιχεία προσωπικότητας, αντιμετώπιση δυσκολιών στην λήψη απόφασης). Στη μεικτή παρέμβαση προέκυψαν αλλαγές μόνο ως προς τις αντιλήψεις των συμμετεχουσών/ντων για την ικανότητα αντιμετώπισης δυσκολιών στη λήψη εκπαιδευτικών-επαγγελματικών αποφάσεων. Η ποιοτικότροπη διάσταση της αξιολόγησης, μέσω ομάδων εστίασης δύο εβδομάδες μετά από κάθε παρέμβαση, ανέδειξε πολλαπλά κοινά οφέλη, όπως η ενίσχυση του αναστοχασμού και της αυτοπεποίθησης στη συγκρότηση προσωπικών και επαγγελματικών σχεδίων και η αναγνώριση της σημασίας της ισορροπίας μεταξύ διαφορετικών ρόλων ζωής και σταδιοδρομίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμβολή της αφηγηματικής παρέμβασης στην συνειδητοποίηση ύπαρξης ποικίλων εκδοχών για την επιτυχία. Παράλληλα, φάνηκε ευεργετική η αλληλεπίδραση στην ομάδα, συμβάλλοντας στην θεώρηση των σχετικών ζητημάτων από ποικίλες οπτικές γωνίες. Τα ευρήματα προσφέρουν άμεσες πρακτικές εφαρμογές για την συμβουλευτική σε φοιτητές/-τριες των πανεπιστημίων μας, μέσα από την ανάδειξη συγκεκριμένων διαστάσεων αποτελεσματικότητας.

Η σύγχρονη αγορά εργασίας έχει πλέον χαρακτήρα ρευστό και απρόβλεπτο, με τους νέους να δυσκολεύονται να διαχειριστούν την είσοδό τους στον επαγγελματικό χώρο. Η έρευνα εξετάζει τη μεταβατική εμπειρία αναδυόμενων ενηλίκων με δυσκολίες εύρεσης εργασίας από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην εργασία. Διερευνά τους βοηθητικούς παράγοντες κατά τη μετάβαση αυτή και αναδεικνύει τις ανάγκες των αποφοίτων για επαγγελματική συμβουλευτική. Η μεθοδολογική προσέγγιση της έρευνας ήταν η ποιοτική και έγινε χρήση στρατηγικών σκόπιμης δειγματοληψίας. Τα δεδομένα προήλθαν από 16 ημιδομημένες συνεντεύξεις, οι οποίες έγιναν αντικείμενο επεξεργασίας μέσω θεματικής ανάλυσης. Τα ευρήματα εμπλούτισαν τη σχετική βιβλιογραφία αναφορικά με τα γνωστικά αντικείμενα που προκάλεσαν στους/στις απόφοιτους/-ες σημαντικά διλήμματα και προβληματισμούς. Ακόμα, διεύρυναν την κατανόηση των ανάμεικτων συναισθημάτων και της δυσχερούς κατάστασης στην οποία περιήλθαν οι απόφοιτοι/-ες τμημάτων Βιολογίας, Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πολιτικών Επιστημών και Θεολογίας. Επίσης, ανέδειξαν τα βασικά εκπαιδευτικά και επαγγελματικά ζητήματα που τους/τις απασχολούν και τη σημασία ατομικών και κυρίως κοινωνικών προστατευτικών πόρων όπως η οικογένεια. Καταληκτικά, έριξαν φως στις απόψεις των αποφοίτων για την επαγγελματική συμβουλευτική και στις ανάγκες τους για τη λήψη τέτοιων υπηρεσιών κατά τη μετάβαση. Τα βασικότερα συμπεράσματα αφορούσαν την άμυνα των αποφοίτων απέναντι στη λήψη μελλοντικών επαγγελματικών αποφάσεων, την εμπειρία της μετάβασης ως απαιτητική, την περίπλοκη συναισθηματική τους κατάσταση και την αναγκαιότητα των υπηρεσιών επαγγελματικής συμβουλευτικής. Η έρευνα μπορεί να αξιοποιηθεί για τον σχεδιασμό Προγραμμάτων Επαγγελματικής Συμβουλευτικής τελειόφοιτων και αποφοίτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση εργασίας με κύριους άξονες την ανάπτυξη της αυτοδιερεύνησης και την ενημέρωση για την καλύτερη διαχείριση των μεταβάσεων της ομάδας αναφοράς.