Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η εισήγηση εστιάζει στα ηθικά και δεοντολογικά διλήμματα που αναδύονται όταν ο εκπαιδευτής καλείται να διαχειριστεί τη θέση του ανάμεσα στη θεσμική εξουσία και τη σχεσιακή εμπλοκή. Μέσα από παραδείγματα από την εποπτική και εκπαιδευτική πράξη, διερευνάται η ένταση μεταξύ του κάθετου (ιεραρχικού) και του οριζόντιου (αδελφικού) άξονα εντός των ψυχαναλυτικών θεσμών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη φαντασίωση της ισότητας που χαρακτηρίζει τη σχεσιακή ψυχαναλυτική στροφή, καθώς και στον κίνδυνο εκτροπής της σε συγκαλυμμένη αυθαιρεσία ή αθέατη τιμωρητικότητα. Προτείνεται η έννοια της «θεσμικής αντοχής» στο δεοντολογικό πεδίο, ως συνθήκη βιώσιμης θέσης του εκπαιδευτή και επόπτη σε ομάδες όπου τα όρια, η εξουσία και η ευαλωτότητα συγκλίνουν.

Σε ένα θεσμικό περιβάλλον όπου η ομαδική συμμετοχή γίνεται ολοένα και πιο κεντρική, ο ρόλος του θεραπευτή μετατοπίζεται από τη σταθερότητα της παρατήρησης προς τη ρευστότητα της εμπλοκής. Η παρούσα εισήγηση στοχάζεται πάνω στα δεοντολογικά διλήμματα που προκύπτουν όταν ο θεραπευτής είναι ταυτόχρονα μέλος και παρατηρητής μιας ομάδας – ιδιαίτερα σε συνθήκες βιωματικής εκπαίδευσης. Θέματα όπως η ασάφεια ρόλων, η συν-υποκειμενικότητα, η έκθεση και η αμοιβαιότητα εξετάζονται όχι ως προβλήματα προς επίλυση, αλλά ως παραγωγικά όρια που προϋποθέτουν μια εναλλακτική ηθική της παρουσίας και της ταπεινότητας.

Η εργασία διερευνά την ασυνείδητη λειτουργία της θεσμικής μεταβίβασης, με έμφαση στην προβολή οργής και τιμωρητικών φαντασιώσεων προς τον εκπαιδευτικό θεσμό. Υποστηρίζεται ότι οι ψυχαναλυτικοί θεσμοί λειτουργούν συχνά ως φορείς συμβολοποίησης πρώιμων εμπειριών εξουσίας, εγκατάλειψης ή και ταπείνωσης, που ενεργοποιούνται εντός του πλαισίου της εκπαίδευσης. Ο θεσμός γίνεται τότε όχι μόνο αντικείμενο υποταγής ή προσδοκίας, αλλά και υποκείμενο τιμωρίας. Παρουσιάζονται κλινικά και εκπαιδευτικά παραδείγματα που αναδεικνύουν πώς η μη αναγνώριση αυτής της μεταβίβασης ενισχύει την αναπαραγωγή της παθητικής επιθετικότητας και τη φθορά της εκπαιδευτικής σχέσης.

Όταν ο θεραπευτής συμμετέχει σε πολλαπλές δομές –ως θεραπευτής, εκπαιδευτής, εποπτευόμενος ή συντονιστής– καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε ρόλους που ενδέχεται να συγκρούονται ή να αλληλοεπικαλύπτονται. Η εισήγηση αναλύει τη θεσμική κουλτούρα ως μηχανισμό διαμόρφωσης της επαγγελματικής ταυτότητας του εκπαιδευόμενου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην «θεσμική σκιά», δηλαδή στις ασυνείδητες παραδοχές και φαντασιώσεις που αναπαράγονται μέσω ρόλων και αναθέσεων. Οι μεταβιβαστικές και προβολικές κινήσεις του υποκειμένου προς τον θεσμό και αντιστρόφως παρουσιάζονται ως βασικοί μηχανισμοί ταύτισης, επιρροής και ενσωμάτωσης. Τονίζεται η ανάγκη ανάδυσης της σκιάς για να επιτευχθεί μια αυθεντική και πολυφωνική ταυτότητα του εκπαιδευόμενου.