Πρόγραμμα Συνεδρίου

Οι δύο Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης «Βαμβακάρειο» που λειτουργούν στο Δήμο Αχαρνών φιλοξενούν συνολικά δεκαοχτώ ενήλικες με νοητική αναπηρία και αναπτυξιακές διαταραχές. Μέσω της παρουσίασης εστιάζουμε στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την ομαδική συμβουλευτική συνδιάζοντάς τη με τη χρήση ζωγραφικής και θεάτρου για την υποστήριξη των ενοίκων των Στεγών. Πραγματοποιούνται τέσσερις ομάδες με συχνότητα μία φορά την εβδομάδα. Δύο ομάδες εννέα ατόμων με χρήση ζωγραφικής και δύο ομάδες εννέα ατόμων με χρήση θεάτρου. Στόχος των ομάδων συμβουλευτικής μέσω τέχνης είναι η δημιουργία ενός ασφαλούς χώρου έκφρασης, όπου οι ένοικοι επικοινωνούν μέσα από δημιουργικές διαδικασίες, ξεπερνώντας τις γλωσσικές και γνωστικές δυσκολίες που συχνά αποτελούν αιτίες δυσκολίας έκφρασης και απομόνωσης. Η ζωγραφική μέσα από τις επιλογές που προσφέρει σε χρώματα και σχήματα λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης της έκφρασης των συναισθημάτων. Οι θεατρικοί ρόλοι παρέχουν χώρο εξάσκησης κοινωνικών δεξιοτήτων, προσομοίωσης καταστάσεων της καθημερινότητας και ανάπτυξης της ενσυναίσθησης. Οι συμμετέχοντες στις ομάδες αντλούν ικανοποίηση από τη διαδικασία της δημιουργίας των έργων τους, ενώ παράλληλα εξασκούν την αλληλεπίδραση και τη συνύπαρξη με άλλους ανθρώπους. Οι άνθρωποι με Αναπηρία ζουν μέσα σε έναν κόσμο που σχεδόν πάντα λειτουργεί σε διαφορετικούς ρυθμούς από τους ίδιους και πολύ συχνά παρατηρείται ότι η προσαρμογή στον κόσμο γίνεται με άγχος. Ο ρόλος της συμβουλευτικής εδώ εστιάζει στη διατήρηση και ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων για μια ζωή καλύτερης ποιότητας με περισσότερες ευκαιρίες και μεγαλύτερο έλεγχο των επιλογών, την ενδυνάμωση, τις ψυχο-εκπαιδευτικές παρεμβάσεις και τη διαχείριση των συναισθημάτων που μπορεί να βιώνονται ως δυσφορικά και αποτρεπτικά για την ένταξη στο κοινωνικό περιβάλλον.

Η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αποτελεί σημαντικό σταθμό για τα άτομα με αναπηρία, αλλά η πρόσβασή τους αποτελεί πρόκληση, λόγω των χαμηλών ποσοστών φοίτησης. Συγχρόνως, οι δεξιότητες αυτοσυνηγορίας αποτελούν ένα σημαντικό εφόδιο, ώστε να ανταπεξέλθουν στις δυσκολίες της φοίτησής τους. Σκοπός της έρευνας ήταν να διερευνήσει: (1) τις ανάγκες των φοιτητών/φοιτητριών με αναπηρία σχετικά με την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και (2) τα προγράμματα παρέμβασης ενίσχυσης της αυτοσυνηγορίας. Για τη μελέτη των παραπάνω πραγματοποιήθηκε αφηγηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση. Η συλλογή των δεδομένων διήρκησε από τον Αύγουστο έως τον Σεπτέμβριο του 2024. Από τη μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας αναδείχθηκαν οι εξής ανάγκες για τη φοίτηση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία: αποδοχή και ενημέρωση, παροχή υπηρεσιών υποστήριξης, ενίσχυση δεξιοτήτων αυτοσυνηγορίας, αυτοπροσδιορισμού και ανεξαρτησίας, ενίσχυση της σχέσης με το εκπαιδευτικό προσωπικό, διασφάλιση της πρόσβασης και εμπλοκή της οικογένειας ειδικά κατά τη διαδικασία της μετάβασης. Περαιτέρω μελετήθηκαν έξι προγράμματα παρέμβασης που στοχεύουν στην ενίσχυση της αυτοσυνηγορίας εστιάζοντας στη γνώση δικαιωμάτων, στην ενίσχυση του αυτοπροσδιορισμού και στη διεκδίκηση ακαδημαϊκών διευκολύνσεων. Μέσα από την παρούσα βιβλιογραφική έρευνα, παρέχονται πολύτιμα δεδομένα για τη βελτίωση πολιτικών συμπερίληψης και υποστήριξης φοιτητών/φοιτητριών με αναπηρία, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών και διοικητικών παρεμβάσεων από πανεπιστημιακούς φορείς, υπηρεσίες και διδακτικό προσωπικό. Αποτελεί, επίσης, υλικό για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων προγραμμάτων παρέμβασης αυτοσυνηγορίας, και για τον τομέα της Συμβουλευτικής στην Ειδική Αγωγή.

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μία ποσοτική, συγκριτική, συγχρονική έρευνα με σκοπό τη διερεύνηση των διαφορών μεταξύ ατόμων με και χωρίς οπτική αναπηρία αναφορικά με τις διαστάσεις της αναδυόμενης ενηλικίωσης στην Ελλάδα. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 140 άτομα ηλικίας 18-29 ετών, εκ των οποίων 70 άτομα με πιστοποιημένη οπτική αναπηρία και 70 άτομα χωρίς οπτική αναπηρία. Στους συμμετέχοντες χορηγήθηκε το σταθμισμένο εργαλείο IDEA που αξιολογεί τις αναπτυξιακές διαστάσεις της αναδυόμενης ενηλικίωσης, όπως ορίστηκαν από τον Arnett, καθώς και μία σειρά από δημογραφικές ερωτήσεις. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με οπτική αναπηρία εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα πειραματισμού και εστίασης στον εαυτό, ενώ τα άτομα χωρίς οπτική αναπηρία ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα αρνητισμού/αστάθειας. Επιπλέον, βρέθηκε ότι για τις υποκλίμακες Πειραματισμός – Δυνατότητες και Αρνητισμός – Αστάθεια, του εργαλείου IDEA, ο δημογραφικός παράγοντας φύλο είναι στατιστικά σημαντικός. Φαίνεται να επιβεβαιώνονται οι κοινωνικές προκαταλήψεις προς τα άτομα με οπτική αναπηρία καθώς και η ανάγκη τους για προσβασιμότητα και αποδοχή. Χρειαζεται να καταβάλουν περισσότερη προσπάθεια ώστε να αποδείξουν ότι είναι ικανά και αυτόνομα. Σχετικά με την υποκλίμακα Αρνητισμός/ Αστάθεια όπου τα επίπεδα είναι πιο αυξημένα στα άτομα χωρίς αναπηρίες, ενδεχομένως το αίσθημα αυτό να προξενείται από τις κοινωνικές πιέσεις που δέχονται οι νέοι για σταθερότητα από τη στέγαση μέχρι την εργασία όπου στην περίπτωση των ατόμων με οπτική αναπηρία, οι κοινωνικές απαιτήσεις δεν είναι τόσο έντονες. Επιπλέον, στα αποτελέσματα της έρευνας, οι γυναίκες φαίνεται να επωμίζονται ακόμα πιέσεις για ανάληψη παραδοσιακών ρόλων σε σύγκριση με τους άνδρες. Στην έρευνα, αναδεικνύεται η ανάγκη χάραξης κοινωνικής πολιτικής και προσβασιμότητας για τους νέους και τις νέες συνολικά, με ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των ατόμων με οπτική αναπηρία για εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες.

Η παρούσα ανακοίνωση παρουσιάζει τα δεδομένα ποιοτικής έρευνας σχετικά με την εμπειρία της αποκατάστασης ανθρώπων που χρησιμοποιούν τεχνητά μέλη. Στο αρχικό στάδιο, ο ρόλος της Συμβουλευτικής είναι να βοηθήσει το άτομο ναεπεξεργαστεί την απώλεια και να διαχειριστεί συναισθήματα άγχους και θλίψης που συχνάφαίνεται να παρουσιάζονται (Scherer, 2010). Παράλληλα, ενισχύεται η ψυχική ανθεκτικότητα και καλλιεργείται μια στάση αποδοχής απέναντι στη νέα σωματική εικόνα. Η συμβουλευτική λειτουργεί ενισχυτικά στην ενσωμάτωση της πρόθεσης χρήσης τεχνητού μέλους, στην ενθάρρυνση της συμμετοχής στο πρόγραμμα αποκατάστασης και στη στη διαδικασία αποκατάστασης και επανένταξης στη ζωή (Hiranaka, 2023•Gallagher & MacLachlan, 2013).Σκοπός της μελέτης είναι να κατανοήσει τη φαινομενολογική εμπειρία της χρήσης προθετικών,και να προταθούν χρήσιμες πρακτικές για τη συμβουλευτική κατά την αποκατάσταση. Η παρούσα έρευνα διεξήχθη μέσω ποιοτικής μεθοδολογίας. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω 12 ημι-δομημένων συνεντεύξεων, με συμμετέχοντες άνδρες (29 ως 65 ετών) που χρησιμοποιούν πρόθετο πόδι. Ως μέθοδος ανάλυσης των δεδομένων, χρησιμοποιήθηκε η Ερμηνευτική Φαινομενολογική Ανάλυση (Smith, Flowers, Larkin & Tindall,2009) . Οι συμμετέχοντες αναφέρθηκαν στην εμπειρία του ακρωτηριασμού και της χρήσης πρόθεσης, στην εικόνα του σώματος, καθώς και στις δυσκολίες, τα εμπόδια, τους υποστηρικτικούς παράγοντες και τη διαδικασία αυτογνωσίας και ανάπτυξης. Στο πλαίσιο των ευρημάτων συζητείται η επίδραση της ψυχολογίας των ασθενών στην αποκατάσταση και ο ρόλος της Συμβουλευτικής στην προετοιμασία του ασθενούς για το νέο μέλος και την αποκατάσταση, τη διαχείριση της νέας εικόνας σώματος, την ενημέρωση του κοινωνικού δικτύου τους και την άρση του κοινωνικού στίγματος.

Η παρούσα εργασία διερευνά τον ρόλο της συμβουλευτικής σε παιδιά με μη τυπική ανάπτυξη, με έμφαση στη χρήση ψυχοκινητικών δραστηριοτήτων, ρυθμικής, γλωσσικής και κοινωνικοσυναισθηματικής παρέμβασης. Σκοπός είναι να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η ολιστική και πολυαισθητηριακή προσέγγιση μπορεί να ενισχύσει τη συναισθηματική ρύθμιση, τη γλωσσική έκφραση και τη σωματική επίγνωση παιδιών με αναπτυξιακές δυσκολίες στο πλαίσιο της ειδικής αγωγής. Η μεθοδολογία βασίστηκε σε συνδυασμό ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή έξι παιδιών ηλικίας 4–6 ετών. Η παρέμβαση διήρκεσε δώδεκα εβδομάδες και περιλάμβανε οργανωμένες συνεδρίες με ψυχοκινητικές δραστηριότητες, ρυθμικά παιχνίδια με χρήση ήχου και λόγου, καθώς και τεχνικές συναισθηματικής αναγνώρισης και ενίσχυσης κοινωνικών δεξιοτήτων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη δημιουργία ενός ασφαλούς πλαισίου, στο οποίο τα παιδιά ένιωθαν αποδοχή και ελευθερία έκφρασης, στοιχείο που ενίσχυσε την ενεργή συμμετοχή και το αίσθημα συναισθηματικής σύνδεσης. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω παρατήρησης, ερωτηματολογίων προς τους γονείς και ημι-δομημένων συνεντεύξεων. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν θετική επίδραση στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, στη γλωσσική πρωτοβουλία και στον κινητικό συντονισμό των παιδιών. Παρατηρήθηκε επίσης ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της συναισθηματικής έκφρασης, ενώ οι γονείς ανέφεραν βελτίωση στη συμπεριφορά και τη συνεργατικότητα των παιδιών στο σπίτι. Συμπερασματικά, η συμβουλευτική μέσω ψυχοκινητικών και πολυαισθητηριακών προσεγγίσεων αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο υποστήριξης της ολόπλευρης ανάπτυξης παιδιών με μη τυπική ανάπτυξη. Πρακτικές εφαρμογές περιλαμβάνουν τη διεπιστημονική συνεργασία, την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και την ενσωμάτωση παρόμοιων παρεμβάσεων στο σχολικό πρόγραμμα ειδικής αγωγής.