Πρόγραμμα Συνεδρίου

Το στρες αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία των φοιτητών και φοιτητριών. Σύμφωνα με το συναλλακτικό μοντέλο του στρες, οι τρόποι που επιλέγονται για την αντιμετώπισή του αποτελούν καθοριστικό παράγοντα πρόληψης. Η παρούσα συγχρονική έρευνα εξέτασε την ποιότητα της ζωής ως δηλωτική της ψυχικής, σωματικής και κοινωνικής ευεξίας σε σχέση με το αντιληπτό στρες και τους τρόπους αντιμετώπισής του. Το δείγμα αποτέλεσαν 211 φοιτητές και φοιτήτριες διαφόρων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (62,1% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 20,2 (±1,0) έτη. Κατόπιν ενήμερης συγκατάθεσης, χορηγήθηκαν η σύντομη έκδοση του Ερωτηματολογίου Ποιότητας Ζωής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHOQOL-BREF), η Κλίμακα Αντιληπτού Στρες 14 σημείων (Perceived Stress Scale -14) και η σύντομη Κλίμακα Εκτίμησης Τρόπων Αντιμετώπισης Προβλημάτων (Brief COPE). Παράλληλα συλλέχθηκαν πληροφορίες για τα δημογραφικά και ακαδημαϊκά χαρακτηριστικά του δείγματος. Διενεργήθηκαν αναλύσεις συσχέτισης και πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση του αντιληπτού στρες με όλους τους τομείς της ποιότητας ζωής, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και ακαδημαϊκούς παράγοντες. Επίσης, όσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα της αποφυγής / άρνησης τόσο χαμηλότερες ήταν οι τιμές στους τομείς της σωματικής υγείας, της ψυχικής υγείας και των κοινωνικών σχέσεων. Στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση διαπιστώθηκε ανάμεσα στην αξιολόγηση του προβλήματος και τους τομείς της σωματικής και ψυχικής υγείας, καθώς επίσης ανάμεσα στην αναζήτηση συναισθηματικής υποστήριξης και τους τομείς της ψυχικής υγείας, των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντος. Ο προσανατολισμός στην επίλυση του προβλήματος παρουσίασε επίσης στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση με τους τομείς των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντος. Η παρούσα μελέτη εισέφερε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία δεδομένα που λαμβάνουν υπόψη την πολυδιάστατη φύση της υγείας και υποδεικνύουν συγκεκριμένους προγνωστικούς παράγοντες, αναδεικνύοντας τη σημασία των στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες για την υγεία και την ευημερία των φοιτητών και φοιτητριών.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξημένη συχνότητα εκδήλωσης ψυχοπιεστικών καταστάσεων (π.χ. απώλεια εισοδήματος, εκδηλώσεις βίας, πανδημία COVID-19, κ.α.), οι οποίες έχουν συσχετιστεί με αυξημένα επίπεδα ψυχικής δυσφορίας. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να καταγράψει την έκθεση των φοιτητών και φοιτητριών σε αρνητικά γεγονότα ζωής και να διερευνήσει τη σχέση αυτών με κοινές ψυχικές διαταραχές. Η έρευνα ήταν συγχρονική και είχε σχεδιασμό συνάφειας. Το δείγμα αποτελέσαν 741 άτομα που φοιτούσαν σε διάφορα τμήματα του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων (69,5% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 22,3 (±4,9) έτη. Μετά την ενήμερη συγκατάθεσή τους, κλήθηκαν να καταγράψουν βασικά δημογραφικά στοιχεία και πληροφορίες σχετικές με τις σπουδές, καθώς και να συμπληρώσουν την Κλίμακα Καταγραφής Γεγονότων Ζωής σύμφωνα με το DSM-5 (LEC-5), την Κλίμακα Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής 7 σημείων (GAD-7) και το Ερωτηματολόγιο Υγείας Ασθενούς 9 σημείων (PHQ-9). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ανιχνεύτηκαν συμπτώματα κλινικού άγχους στο 55% των φοιτητών/-τριών και συμπτώματα κλινικής κατάθλιψης στο 55,4%. Το 41,6% των φοιτητών/-τριών ανέφερε την προσωπική έκθεση σε περισσότερα από τρία αρνητικά γεγονότα κατά τη διάρκεια της ζωής. Τουλάχιστον ένα από αυτά σχετιζόταν με ατύχημα ή τραυματισμό για το 32,2% των ατόμων που απάντησαν θετικά, με επίθεση ή θυματοποίηση για το 31,5% και με απειλή θανάτου για το 25,5%. Στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση διαπιστώθηκε ανάμεσα στο σύνολο των αρνητικών γεγονότων και τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και σχετικούς με τις σπουδές παράγοντες. Όσο μεγαλύτερος ήταν μάλιστα ο αριθμός των αρνητικών γεγονότων που αναφέρθηκαν τόσο πιο πιθανή ήταν η ανίχνευση συμπτωμάτων κλινικού άγχους και κλινικής κατάθλιψης. Τα γεγονότα που αφορούσαν ατύχημα ή τραυματισμό συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ενώ τα γεγονότα που αφορούσαν επίθεση ή θυματοποίηση συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης. Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη δράσεων ευαισθητοποίησης της πανεπιστημιακής κοινότητας και προαγωγής της ψυχικής υγείας.

Πολλές μελέτες έχουν προσεγγίσει τις διαταραχές πρόσληψης τροφής μέσα από την οπτική της θεωρίας δεσμού. Εντούτοις, η μελέτη των διατροφικών συμπεριφορών μέσα από το ίδιο θεωρητικό πρίσμα είναι ιδιαιτέρως περιορισμένη. Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας ήταν να διερευνήσει τη σχέση του δεσμού με συγκεκριμένες διατροφικές συμπεριφορές των φοιτητών και φοιτητριών, και ειδικότερα την περιοριστική διατροφή, την ανεξέλεγκτη υπερφαγία και την συναισθηματική υπερφαγία. Η έρευνα συνέλεξε ποσοτικά δεδομένα, ήταν συγχρονική και είχε σχεδιασμό συνάφειας. Το δείγμα αποτέλεσαν φοιτητές και φοιτήτριες διαφόρων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Ν=189) με μέση ηλικία τα 20,6 (±1,6) έτη, η πλειονότητα των οποίων ήταν γυναίκες (78,8%). Η συλλογή των δεδομένων έγινε ηλεκτρονικά και περιλάμβανε ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο δημογραφικών και ανθρωπομετρικών στοιχείων, την αναθεωρημένη έκδοση 18 σημείων του Ερωτηματολογίου Τριών Παραγόντων για την Διατροφική Συμπεριφορά (Three-Factor Eating Questionnaire-R18) και την αναθεωρημένη Κλίμακα Βιωμάτων στις Κοντινές Σχέσεις (Experiences in Close Relationships Revised). Διενεργήθηκαν έλεγχοι μέσων και αναλύσεις συσχέτισης και πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα άτομα με ανασφαλή δεσμό ανέφεραν στατιστικά σημαντικά υψηλότερα επίπεδα περιοριστικής διατροφικής συμπεριφοράς συγκριτικά με τα άτομα με ασφαλή δεσμό. Επιπλέον, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση ανάμεσα στην αποφυγή δεσμού και την περιοριστική διατροφική συμπεριφορά, καθώς και ανάμεσα στο άγχος δεσμού και την ανεξέλεγκτη υπερφαγία, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και ανθρωπομετρικούς παράγοντες. Σε αντίθεση, ωστόσο, με προηγούμενα ευρήματα, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συνεισφορά του δεσμού στη συναισθηματική υπερφαγία. Τα ευρήματα συζητούνται στο πλαίσιο της θεωρίας δεσμού, προηγούμενων ερευνών, συγκεκριμένων περιορισμών αλλά και κλινικών εφαρμογών για την προαγωγή υγιών διατροφικών συμπεριφορών στην πανεπιστημιακή κοινότητα.

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής παρουσιάζουν αυξημένη επίπτωση ιδιαίτερα κατά την εφηβεία με κορύφωση στις ηλικίες των 20 έως 24 ετών. Η αναγνώριση πιθανών προγνωστικών παραγόντων κρίνεται σημαντική με σκοπό την καλύτερη κατανόηση των διαταραχών πρόσληψης τροφής αλλά και τον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων πρόληψης. Η παρούσα μελέτη εξέτασε τις διαταραχές πρόσληψης τροφής υπό το πρίσμα της θεωρίας του Fonagy για τη νοητικοποίηση, δηλαδή την ικανότητα νοηματοδότησης της συμπεριφοράς μέσα από την αναγνώριση και ερμηνεία της ψυχικής κατάστασης του εαυτού και των άλλων (π.χ. ανάγκες, επιθυμίες, συναισθήματα, πεποιθήσεις και προθέσεις). Συγκεκριμένα, διερεύνησε τις διατροφικές συμπεριφορές που είναι ενδεικτικές των διαταραχών πρόσληψης τροφής σε φοιτητές και φοιτήτριες, και εξέτασε τη σχέση τους με τη νοητικοποίηση. Το δείγμα αποτέλεσαν 364 άτομα που φοιτούσαν σε διάφορα τμήματα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (75,3% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 21,9 (±4,3) έτη. Κατόπιν ενήμερης συγκατάθεσης, κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικές με τις σπουδές, τα δημογραφικά και ανθρωπομετρικά στοιχεία τους, καθώς και να συμπληρώσουν τα ακόλουθα ερωτηματολόγια: την Κλίμακα Στάσεων Διατροφής 26 σημείων (Eating Attitudes Test, EAT-26) για την ανίχνευση πιθανής διαταραχής πρόσληψης τροφής και το Ερωτηματολόγιο Αναστοχαστικής Λειτουργικότητας (Reflective Functioning Questionnaire, RFQ) για την εκτίμηση της νοητικοποίησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περίπου ένας στους/στις πέντε φοιτητές/-τριες βρέθηκε να διατρέχει αυξημένο κίνδυνο διαταραχής πρόσληψης τροφής. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη ήταν η αβεβαιότητα για την ψυχική κατάσταση του εαυτού και των άλλων, δηλαδή όσο περισσότερα ήταν τα ελλείμματα στην ικανότητα νοητικοποίησης, τόσο υψηλότερη ήταν η συνολική βαθμολογία στην κλίμακα στάσεων διατροφής και στις υποκλίμακες της δίαιτας και της βουλιμίας. Οι συσχετίσεις που παρατηρήθηκαν ήταν ανεξάρτητες από δημογραφικούς, ανθρωπομετρικούς και σχετικούς με τις σπουδές παράγοντες. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν τις ενδείξεις της βιβλιογραφίας και θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη για τον σχεδιασμό δράσεων πρόληψης των διαταραχών πρόσληψης τροφής στην πανεπιστημιακή κοινότητα, βασισμένων ενδεχομένως στη νοητικοποίηση.