Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών και αλκοόλ εξακολουθεί να αποτελεί στην σύγχρονη εποχή μία σημαντική πρόκληση για τους επιστήμονες που εργάζονται στο πεδίο της πρόληψης και της θεραπείας των εξαρτητικών συμπεριφορών σε παγκόσμιο επίπεδο. Παράλληλα, η φροντίδα των εγκύων γυναικών που κάνουν χρήση ουσιών και των κυοφορούμενών τους παρουσιάζει πολύπλοκα νομικά και ηθικά ζητήματα και είναι ακόμη σε εξέλιξη ο επιστημονικός διάλογος σχετικά με τα δικαιώματα και τις επιθυμίες των εγκύων γυναικών έναντι των συμφερόντων των κυοφορούμενών τους, με αποτέλεσμα αυτό να μεταφράζεται σε καθημερινά ηθικά διλήμματα και συγκρούσεις εντός του εργασιακού περιβάλλοντος του θεραπευτικού προσωπικού που απασχολείται σε φορείς απεξάρτησης. Η παρούσα ερευνητική εργασία μέσω της ποιοτικής ανάλυσης, στοχεύει να διερευνήσει την σύγκρουση προσωπικής ηθικής και επαγγελματικής δεοντολογίας στους κόλπους του προσωπικού θεραπείας και το πώς αυτή επηρεάζει την καθημερινή επαγγελματική πρακτική ενός/μίας επαγγελματία παροχής υπηρεσιών φροντίδας στο πεδίο της απεξάρτησης. Ακόμη, αποσκοπεί να αναδείξει την ύπαρξη ή μη ορίων στην παρεχόμενη θεραπεία μίας εγκύου εξαρτημένης γυναίκας και εν τέλει να καταλήξει σε μία δέσμη καλών πρακτικών και κατευθυντήριων οδηγιών, οι οποίες θα αφορούν την θεραπευτική διαχείριση γυναικών που κάνουν κατάχρηση ουσιών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους.

Η νοητικοποίηση της χρήσης παράνομων ναρκωτικών ουσιών από ενεργούς και πρώην χρήστες/χρήστριες

Η μελέτη διεξήχθη στο πλαίσιο της διπλωματικής εργασίας για το διυδρυματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών «Συμβουλευτική» των Τμημάτων Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), Ψυχολογίας (Πανεπιστήμιο Κρήτης) και Κοινωνικής Εργασίας (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης) και διερευνάται η ποιότητα της νοητικοποίησης (mentalizing capacity) πρώην και ενεργών συστηματικών χρηστών/τριών παράνομων ναρκωτικών ουσιών.

Τα ερευνητικά ερωτήματα είναι: α. Ποια είναι η ικανότητα νοητικοποίησης των/της πρώην και ενεργών χρηστών/χρήστριας αναφορικά με τη χρήση των παράνομων ναρκωτικών ουσιών, τον εαυτό τους και τους σημαντικούς άλλους; β. Ποια είναι τα νοήματα που αποδίδονται από τους/τη πρώην και ενεργούς χρήστες/χρήστρια στη συστηματική χρήση των παράνομων ναρκωτικών ουσιών; Οι αντίστοιχες ερευνητικές υποθέσεις που διαμορφώθηκαν ήταν πως: 1. οι/η πρώην χρήστες/χρήστρια θα μπορούν να συζητούν για τα βιώματα τους διαμέσου μίας πιο επαρκούς νοητικοποίησης σε αντίθεση με τους ενεργούς και 2. τα νοήματα που θα αποδίδονται από ενεργούς και πρώην χρήστες/χρήστρια θα συνδέονται κυρίως με το οικογενειακό περιβάλλον και τους συνομηλίκους.

Η έρευνα ακολούθησε τη ποιοτική μεθοδολογία. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω της Υβριδικής Θεματικής Ανάλυσης και πιο συγκεκριμένα μέσω της Παραγωγικής (Deductive) και Απαγωγικής (Abductive) Ανάλυσης. Στα πλαίσια της ανάλυσης δημιουργήθηκε μία πρωτότυπη «Κλίμακα Νοητικοποίησης» για την πιο εξειδικευμένη μελέτη της νοητικής διαδικασίας. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι/η πρώην χρήστες/χρήστρια ναρκωτικών ουσιών τείνουν να νοητικοποιούν σε πιο έντονο, επαρκές ή και υψηλό βαθμό, σε αντίθεση με την ομάδα των ενεργών χρηστών που νοητικοποιούν λιγότερο ποιοτικά ή και με μεγαλύτερη δυσκολία.

Η παρούσα έρευνα εξετάζει τις στάσεις των εργοδοτών/τριων σχετικά με την πρόσληψη πρώην χρηστών/τριων ναρκωτικών ουσιών, με σκοπό την ανάδειξη δυσλειτουργικών σημείων της επαγγελματικής επανένταξης που ενισχύουν τον επαγγελματικό αποκλεισμό. Ειδικότερα, τα εμπόδια που εμφανίζονται ενδέχεται να επηρεάσουν τη σταθερότητα της πορείας τους. Το κοινωνικό στίγμα, το ποινικού μητρώου, ο φόβος υποτροπής, το φύλο και το κύρος μίας θέσης εργασίας αποτελούν παράγοντες που επιδρούν τόσο στις προσωπικές αντιλήψεις των εργοδοτών/τριων όσο και στα εμπόδια που συναντούν οι πρώην χρήστες/τριες. Η παρούσα έρευνα αποτελεί μία ποιοτική μελέτη. Συμμετείχαν εννέα (9) εργοδότες/τριες από τη Θεσσαλονίκη και μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων εξέφρασαν τις προσωπικές τους στάσεις σχετικά με την πρόσληψη πρώην χρηστών/τριων στη δική τους επιχείριση. Το δείγμα χωρίστηκε σε τρείς (3) ομάδες (χαμηλό, μεσαίο, υψηλό κοινωνικό κύρος), για να εξεταστεί ο επαγγελματικός αποκλεισμός και σε σχέση με το κοινωνικό κύρος της εκάστοτε θέσης εργασίας. Τα αποτελέσματα φανέρωσαν ότι η πλειονότητα εκφράζει αρνητική στάση στο ενδεχόμενο πρόσληψης και αισθήματα επιφυλακτικότητας και αναξιοπιστίας. Ωστόσο, σε πιθανή πρόσληψη δεν εμφάνισαν διαφοροποιήσεις σε σχέση με τους υπόλοιπους εργαζομένους. Παρατηρήθηκε έντονο στίγμα σε περιπτώσεις ποινικού μητρώου συσχετιζόμενο με τη χρήση. Σημαντικό εύρημα αποτελεί η ίση διαχείριση μεταξύ γυναικών και ανδρών. Τέλος, το επαγγελματικό κύρος φαίνεται να επηρεάζει την απόφαση των εργοδοτών/τριών σε συνδυασμό πάντα με τις προσωπικές πεποιθήσεις τους. Ωστόσο, διαπιστώθηκαν και αντιλήψεις που προάγουν συνθήκες ισότητας. Συνοπτικά, αναδείχθηκαν τόσο τα αρνητικά όσο και τα αισιόδοξα στοιχεία, τονίζοντας την ανάγκη για συνεχείς και στοχευμένες παρεμβάσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των εργοδοτών/τριων ώστε να διασφαλιστεί η ισότιμη πρόσβαση στην εργασία.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό να διερευνήσει το θεραπευτικό έργο των

εργαζομένων στα Κέντρα Απεξάρτησης και το πως επηρεάζει την καθημερινότητά

τους και την ψυχική τους υγεία. Η χρήση ουσιών αλλά και οι άλλες εξαρτήσεις

αποτελούν ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα. Από νωρίς δημιουργήθηκαν διάφορα

θεραπευτικά κέντρα (ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, Κέντρα Ψυχικής Υγείας) που ακολουθώντας

συγκεκριμένες μεθόδους έχουν ως σκοπό να βοηθήσουν όχι μόνο στη θεραπεία των

εξαρτημένων ατόμων αλλά και στην επανένταξή τους καθώς και στην πρόληψη,

στην ενημέρωση και στην ευαισθητοποίηση των πολιτών. Οι συμπεριφορές

εξάρτησης δυσχεραίνουν σημαντικά τις ζωές των εξαρτημένων και των οικογενειών

τους. Η υπόθεση ότι δυσχεραίνει και τη ζωή των εργαζομένων στις δομές αυτές και

ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των εξαρτημένων ατόμων και των εργαζομένων ώστε

να προκαλείται δευτερογενές τραύμα, καθώς και η προσπάθεια κατανόησης του

φαινομένου επιχειρείται, μέσω της ποιοτικής συνέντευξης, σε άτομα που εργάζονται

στο Πολυδύναμο Κέντρο Αποτοξίνωσης Ιωαννίνων (DE-TOX). Το συμπέρασμα που

προκύπτει είναι ότι υπάρχουν επιπτώσεις στη συναισθηματική- ψυχική και

προσωπική ζωή των εργαζομένων αλλά δεν τους δημιουργείται συχνά δευτερογενές

τραύμα. Οι εργαζόμενοι/ες σε χώρους ψυχικής υγείας αισθάνονται κάποιες φορές ότι

ο κοινωνικός τους περίγυρος δεν στηρίζει την απόφαση - επιλογή τους να εργαστούν

σε αυτόν τον χώρο και ότι η Πολιτεία δεν συμβάλλει στην συναισθηματική

αποφόρτισή τους .

Η εργασία με σεξουαλικό προσανατολισμό αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης ερευνητικής προσοχής, ειδικότερα όσον αφορά τη συνοδεία (escorting). Ιδιαίτερος προβληματισμός προκύπτει σχετικά με την ψυχική υγεία των εργαζομένων δεδομένου ότι το επαγγελματικό πλαίσιο της σεξουαλικής εργασίας είναι πολυδιάστατο και ετερογενές. Η παρούσα εργασία εστιάζει στην εμπειρία του επαγγέλματος της συνοδείας και στις ενδεχόμενες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των εργαζομένων. Βασισμένη στη μεθοδολογική προσέγγιση της Ερμηνευτικής Φαινομενολογικής Ανάλυσης (Interpretative Phenomenological Analysis - IPA) των εμπειριών τεσσάρων επαγγελματιών, η εργασία αναδεικνύει τρία βασικά θεματικά μοτίβα: τις φιλοδοξίες που ικανοποιούνται μέσω της συνοδείας, τους κινδύνους ως βίωμα, και την συνύπαρξη δύο διακριτών ταυτοτήτων. Το πρώτο θεματικό μοτίβο σχετίζεται με την αξιοποίηση του επαγγέλματος της συνοδείας ως οικονομικό μονοπάτι για την επίτευξη προσωπικών φιλοδοξιών και συναισθηματικής ικανοποίησης. Το δεύτερο θεματικό μοτίβο ανέδειξε τους κινδύνους στον χώρο της συνοδείας και τον τρόπο με τον οποίο οι εργαζόμενες τους βιώνουν. Το τρίτο θεματικό μοτίβο σχετίζεται με την συνύπαρξη δύο "ζωών", σύμφωνα με την οποία συνύπαρξη οι συνοδοί βιώνουν την δύο διακριτές ταυτότητες. Η παρούσα εργασία αναλύει τις μεθόδους προσέγγισης του συμβουλευτικού ψυχολόγου συζητώντας τα βασικά ευρήματα της μελέτης και τις επιπτώσεις τους, καθώς και προτείνει κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα με στόχο την ενίσχυση της επιστημονικής βιβλιογραφίας γύρω από το επάγγελμα της συνοδείας.

Η παρούσα ανακοίνωση στοχεύει στην παρουσίαση βασικών δεξιοτήτων συμβουλευτικής αλλά και εξειδικευμένων συμβουλευτικών τεχνικών του ψυχολόγου στο ποινικό πλαίσιο και συγκεκριμένα κατά τη δικανική εξέταση και υποστήριξη ανηλίκων θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης και ενδοοικογενειακής βίας. Κατά το χρονικό διάστημα 2021-2025, με ευθύνη της συγγραφέως εξετάστηκαν στο “Σπίτι του Παιδιού” Πειραιά του Υπ. Δικαιοσύνης, επίσημου φορέα δικανικής εξέτασης ανηλίκων, πάνω από 200 ανήλικα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και ενδοοικογενειακής βίας. Ο ρόλος του συμβουλευτικού ψυχολόγου συνίσταται στην προετοιμασία του ανηλίκου, δηλαδή στη δημιουργία φιλικής επαφής και κλίματος εμπιστοσύνης με αυτόν, στην ελάττωση της αμηχανίας του έναντι της άγνωστης σε αυτόν δικαστικής διαδικασίας και στην εξακρίβωση της αληθείας περί των επίδικων γεγονότων, κατά την ώρα της κατάθεσης. Στην παρούσα εργασία, παρουσιάζονται οι εφαρμοσμένες τεχνικές του συμβουλευτικού ψυχολόγου στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας και επιχειρείται μια διεξοδική παρουσίαση των τεχνικών κλινικής συνέντευξης που χρησιμοποιούνται στο εξειδικευμένο πλαίσιο εξέτασης ανηλίκων μαρτύρων κακοποίησης, με βάση τα διεθνή πρωτόκολλα.Τέλος παρουσιάζεται μια μελέτη περίπτωσης στην οποία αναλύονται οι συμβουλευτικές δεξιότητες που χρησιμοποιήθηκαν, προσαρμοσμένες τόσο στις ανάγκες των παιδιών-θυμάτων βίας, όσο και σε αυτές των οικογενειών τους.

Λέξεις κλειδιά: συμβουλευτικός ψυχολόγος, ποινικό πλαίσιο, ανήλικα θύματα βίας