Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η αυτοσυμπόνια θεωρείται σημαντικός παράγοντας στην ψυχική ανθεκτικότητα και τη θεραπεία τραύματος. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να μελετηθεί η αλληλεπίδραση έκθεσης σε τραύμα (ανεξάρτητη μεταβλητή α) και παρουσίας συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες (ανεξάρτητη μεταβλητή β) με το βαθμό αυτοσυμπόνιας (εξαρτημένη μεταβλητή) που έχουν οι φοιτητές ελληνικών πανεπιστημίων ηλικίας 18 ετών και άνω, ως ομάδα υψηλού κινδύνου, λόγω αυξημένης ψυχικής ευαλωτότητας. Με μη-πιθανοτική δειγματοληψία σκοπιμότητας, χορηγούνται συνδυαστικά οι εξής κλίμακες: Self - Compassion Scale-Short Form, PCL-5, LEC-5, και δημογραφικά στοιχεία. Οι απαιτούμενοι έλεγχοι αξιοπιστίας εσωτερικής συνοχής και διακύμανσης θα γίνουν με το SPSSv.29, ώστε να επιλεγεί το κατάλληλο κριτήριο για περαιτέρω στατιστική ανάλυση. Στον προέλεγχο έχουν συμμετάσχει 61 φοιτητές/τριες/@. Η πλειονότητα του δείγματος, ενώ αναφέρει μια επώδυνη εμπειρία (85,4%), δεν λαμβάνει ψυχολογική υποστήριξη (75,9%) ή αγωγή οποιοδήποτε είδους (84,5%). Τα επίπεδα αυτοσυμπόνιας εμφανίζονται μέτρια, όπως και τα επίπεδα μετατραυματικού στρες. Ορισμένες έρευνες δείχνουν πως όσο υψηλότερη η αυτοσυμπόνια στα άτομα, τόσο λιγότερα συμπτώματα μετατραυματικού στρες εμφανίζουν. Όπως όμως διαπιστώνεται στη μελέτη των Creaser et. al. (2022), άτομα με αυξημένα επίπεδα μετατραυματικού στρες εμφανίζουν μείωση στα επίπεδα αυτοσυμπόνιας, ενώ η θεραπεία τραύματος με στοιχεία αυτοσυμπόνιας αυξάνει τις έντονες νευροφυσιολογικές τους αντιδράσεις. Για αυτό και η έρευνα αυτή καθίσταται σημαντική.

Η έναρξη των ακαδημαϊκών σπουδών συμπίπτει με διάφορες μεταβάσεις στη ζωή του ατόμου, όπως τη μετάβαση από τη δευτεροβάθμια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τη μετάβαση από την όψιμη εφηβεία στην αναδυόμενη ενηλικίωση, αλλά και την αντιμετώπιση διαφόρων προκλήσεων, όπως η προσαρμογή στο νέο ακαδημαϊκό πλαίσιο. Η παρούσα μελέτη, στόχο είχε την εφαρμογή και την αξιολόγηση του προγράμματος παρέμβασης με τίτλο “Success Squad: Πίστεψε στις ικανότητές σου και πέτυχε τους στόχους σου”, το οποίο βασίστηκε σε μοντέλα πρόβλεψης της ακαδημαϊκής επιτυχίας και της ακαδημαϊκής προσαρμογής των πρωτοετών φοιτητών/τριών. Το δείγμα του προγράμματος αποτέλεσαν 43 άτομα (21 στην ομάδα ελέγχου και 23 στην ομάδα παρέμβασης) πρωτοετείς φοιτητές/ριες του Πανεπιστημίου Κρήτης (Μ.Ο.ηλικίας= 18.4 έτη). Οι συμμετέχοντες/ουσες συμπλήρωσαν κλίμακες για την ακαδημαϊκή ψυχική αντοχή, την αυτο-αποτελεσματικότητα, την ικανοποίηση της ικανότητας ως βασικής ψυχολογικής ανάγκης, την ακαδημαϊκή προσαρμογή και την ακαδημαϊκή επιτυχία σε τρεις χρονικές στιγμές (πριν την παρέμβαση, μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης και τρεις μήνες μετά με την ολοκλήρωση της εξεταστικής περιόδου). Η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης έγινε με ANOVA επαναλαμβανόμενων μετρήσεων, από την οποία φάνηκε ότι οι συμμετέχοντες/ουσες της ομάδας παρέμβασης είχαν καλύτερη ακαδημαϊκή επιτυχία και ακαδημαϊκή προσαρμογή, μεγαλύτερη αυτο-αποτελεσματικότητα, μεγαλύτερη ικανοποίηση της ψυχολογικής ανάγκης για ικανότητα και καλύτερη ακαδημαϊκή ψυχική αντοχή συγκριτικά με τους/τις συμμετέχοντες/ουσες της ομάδας ελέγχου. Τα αποτελέσματα συζητιούνται στο πλαίσιο της Θεωρίας Αυτοπροσδιορισμού και αποτελούν υλικό για τη δημιουργία αντίστοιχων προγραμμάτων παρέμβασης σε πρωτοετείς φοιτητές/τριες στα Κέντρα Ψυχολογικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης των Πανεπιστημίων.

Τα τελευταία χρόνια, η ψυχική κόπωση που βιώνουν οι έφηβοι/-ες εξαιτίας των αυξανόμενων ακαδημαϊκών πιέσεων έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται ως φαινόμενο παρόμοιο με την επαγγελματική εξουθένωση. Οι δυσκολίες προσοχής, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα που συνιστούν βασικά χαρακτηριστικά της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) ενδέχεται να ενισχύουν την επιρρέπεια των εφήβων στην ψυχική εξάντληση που προκαλεί το απαιτητικό σχολικό περιβάλλον και το σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η παρούσα έρευνα είχε ως στόχο να διερευνήσει τον βαθμό στον οποίο τα συμπτώματα ΔΕΠ-Υ σχετίζονται με την εμφάνιση ακαδημαϊκής εξουθένωσης σε μαθητές/-τριες ηλικίας 16 έως 18 ετών που φοιτούν σε Γενικά Λύκεια. Συνολικά συμμετείχαν 353 έφηβοι από σχολεία αστικών και ημιαστικών περιοχών. Χρησιμοποιήθηκαν δύο ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς: το «School Burnout Inventory» και η σύντομη εκδοχή της «Κλίμακας Αυτοαναφοράς Εφήβων Conners-Wells». Μέσα από αναλύσεις διαφορών και συσχετίσεων εξετάστηκε η συμβολή επιμέρους παραγόντων, όπως του φύλου, της ακαδημαϊκής επίδοσης, της τάξης φοίτησης και της συμμετοχής στις Πανελλαδικές εξετάσεις στην εμφάνιση της ακαδημαϊκής εξουθένωσης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μαθητές/τριες με υψηλότερα επίπεδα διάσπασης προσοχής ήταν πιο ευάλωτοι στην ακαδημαϊκή εξουθένωση. Επιπλέον, τα κορίτσια, οι μαθητές/-τριες της Γ’ Λυκείου και όσοι/όσες παρουσίαζαν χαμηλή επίδοση φάνηκε να αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα ακαδημαϊκής εξουθένωσης. Τέλος, η σχολική επίδοση αναδείχθηκε ως πιθανός διαμεσολαβητικός παράγοντας μεταξύ των συμπτωμάτων ΔΕΠ-Υ και της εξουθένωσης. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη πρόληψης και στοχευμένων υποστηρικτικών παρεμβάσεων στο σχολικό περιβάλλον για την μείωση της ακαδημαϊκής εξουθένωσης.

Η παρούσα εργασία αποπειράται να διερευνήσει τον ρόλο της εκπαιδευτικής ταινίας μικρού μήκους στην ενίσχυση των δεξιοτήτων του εκπαιδευτικού ως συμβούλου. Στην έρευνα συμμετείχαν 40 σπουδαστές και σπουδάστριες της ΕΠΠΑΙΚ ΑΣΠΑΙΤΕ Θεσσαλονίκης, οι οποίοι/ες μετά τη θέαση προσεκτικά επιλεγμένων εκπαιδευτικών ταινιών μικρού μήκους στο πλαίσιο του μαθήματος της Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα δομημένο αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο αυτο-αξιολόγησης 15 ερωτήσεων που αναρτήθηκε στην πλατφόρμα e-class για δέκα μέρες περίπου. Ειδικότερα, οι πρώτες οχτώ ερωτήσεις μελετούν τον βαθμό ενίσχυσης των δεξιοτήτων διερεύνησης που χρειάζεται να κατέχει ο εκπαιδευτικός-σύμβουλος προκειμένου να δημιουργήσει μία σχέση κατανόησης κι εμπιστοσύνης με τους μαθητές και τις μαθήτριές του, οι επόμενες πέντε τη δεξιότητα της συνειδητοποίησης σε μία προσπάθεια αναζήτησης εκείνων των στοιχείων που εξηγούν τα κίνητρα των ανθρώπων, ενώ οι δύο τελευταίες αφορούν τις δεξιότητες διερεύνησης κι επιλογής εναλλακτικών λύσεων στο πλαίσιο παροχής συμβουλευτικής βοήθειας. Οι απαντήσεις δόθηκαν μέσω μιας τετράβαθμης κλίμακας τύπου Likert (καθόλου, λίγο, αρκετά, πολύ). Τα αποτελέσματα έδειξαν θετική συσχέτιση σε αρκετά μεγάλο βαθμό ανάμεσα στη θέαση των εκπαιδευτικών ταινιών και την ενίσχυση των δεξιοτήτων που πρέπει να κατέχει ο εκπαιδευτικός-σύμβουλος. Οι εκπαιδευτικές ταινίες μικρού μήκους μπορούν να αξιοποιηθούν σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, αλλά και στις σχετικές γύρω από τη συμβουλευτική ψυχολογία συζητήσεις, προκειμένου να συνδράμουν με τρόπο ελκυστικό κι ευφάνταστο στην ενίσχυση των δεξιοτήτων εκείνων που πρέπει να κατέχει ο εκπαιδευτικός που υιοθετεί τον ρόλο του συμβούλου απέναντι στους μαθητές και τις μαθήτριές του.

Στο πεδίο των εργαστηρίων expressive arts το παραχθέν έργο, εμποτισμένο με τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες των συμμετεχόντων, μορφοποιείται και τίθεται προς αναστοχασμό και επανασυσχέτιση.

Αντίστοιχα, σε πτυχιακές εργασίες καλλιτεχνικών τμημάτων, όπου συνήθως το πρόσχημα της μελέτης ενός κοινωνικού θέματος σκιάζει υποβόσκουσες προσωπικές αγωνίες των δημιουργών τους, λαμβάνει χώρα μια άτυπη, εκτός θεραπευτικού πλαισίου, συνδιαλλαγή με τα δύσκολα κομμάτια του εαυτού που ζητούν ανακούφιση. Η ανακοίνωση αυτή συγκρίνει τέτοια παραδείγματα υλοποίησης ενοτήτων εικόνων (6 αποφοίτων -Α.Σ., E.Ν., Γ.Θ, Κ.Π, Μ.Ο., Ε.Γ.- του τμήματος ΦΟΤ του ΠαΔΑ) «ελεύθερης απόκρισης σε ερεθίσματα”, μη θεραπευτικά προσανατολισμένης και μη προκαθορισμένης δημιουργικής τακτικής, με μία ενότητα εικόνων (Α.Σ., ΦΟΤ) η οποία υλοποιήθηκε συνειδητά, με προσέγγιση cbt, με προκαθορισμένη μέθοδο λήψης.

Η ανακοίνωση αυτή λαμβάνει ως δεδομένα προς ανάλυση i. το παραχθέν φωτογραφικό έργο και ii. τον αναστοχασμό του από τους δημιουργούς του, κάνοντας χρήση τις ποιοτικές μεθόδους photographic composition’s implicit logic και reflective practitioner αντίστοιχα.

Πρόκειται για μια μελέτη εργογραφίας, που προσπαθεί να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα του φωτογραφικού μέσου ως πλάγια τακτική έκφρασης του εαυτού -σε βαθμό συνειδητοποίησης και σε βαθμό μεταστροφής- στο πλαίσιο δημιουργίας ακαδημαϊκών πρότζεκτς, μια διαδικασία η οποία γειτνιάζει ενίοτε με το ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο ενός expressive arts προγράμματος.

Ως συμπέρασμα δίνεται η σκιαγράφηση της όποιας μεταβολής σε όρους ευζωίας -μέσω απαντήσεων των 7 δημιουργών σε ερωτηματολόγιο μέτρησης της επίδρασης της υλοποίησης της πτυχιακής τους εργασίας στην μετέπειτα φάση ζωής τους.

Ως πρακτική εφαρμογή στο πεδίο, συνιστάται η ώσμωση γνώσεων και ανταλλαγή καλών πρακτικών μεταξύ ψυχοθεραπευτικού και ακαδημαϊκού περιβάλλοντος.