Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η θεραπευτική σχέση μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επεξεργασία και τη μετατόπιση των μοτίβων σύνδεσης, ενισχύοντας τη δυνατότητα δημιουργίας ασφαλούς δεσμού τόσο εντός της θεραπείας όσο και στις διαπροσωπικές σχέσεις του ατόμου. Η παρούσα εισήγηση εστιάζει στη σχέση της θεραπευτικής δυάδας μέσα από την οποία ο θεραπευόμενος δοκιμάζει τα όρια εγγύτητάς του, διαπραγματεύεται τη ρήξη, την εξάρτηση, αλλά και την επιθυμία για απομόνωση. Αναλύεται πως μέσα από τη σχεσιακή ψυχαναλυτική θεώρηση το θεραπευτικό ζευγάρι λειτουργεί ως προανάκρουσμα της συντροφικής σχέσης και της εδραίωσης ενός σταθερού εαυτού με θεραπευτικό εργαλείο την από κοινού συγκρότηση νοήματος για τις εμπειρίες και τα συναισθήματα και των δύο. Στο αναλυτικό πεδίο δοκιμάζεται η ικανότητά τους να σχετίζονται αυθεντικά μέσα από μία διαρκή προσπάθεια συγκράτησης των πολλαπλών ρόλων που προβάλλονται στην “γυναίκα θεραπεύτρια” και συνδιαμορφώνουν τη σχέση τους ως εμπεριέκτης πολλών αντικειμένων. Τόσο η διαπραγμάτευση των δυναμικών μεταξύ του διπόλου “συγχώνευσης / εξάρτησης και απόσυρσης/ απομάκρυνσης”, όσο και οι αντιμεταβιβαστικές δυσκολίες της θεραπεύτριας λειτουργούν ως καθρέφτης της συντροφικής σχέσης του θεραπευόμενου. Ως εκ τούτου, αναδύεται η ανάγκη για μία “αμοιβαία επιβίωση της καταστροφικότητας” εντός του αναλυτικού ζεύγους όπου τα θραύσματα του τραύματος του ενός διασταυρώνονται με τις ευαλωτότητες και ανείπωτες απώλειες του άλλου και πώς η συνάντηση αυτών μπορεί να γίνει πηγή δημιουργικότητας, πράξης και επιθυμίας. Η μεταβίβαση και η αντιμεταβίβαση αποκτούν χαρακτήρα αμφίδρομης επιρροής, καθώς η θεραπεύτρια καλείται να αντέξει την εμπλοκή της, χωρίς να αποσυρθεί. Ό,τι διαδραματίστηκε και μετακινήθηκε μέσα στο θεραπευτικό ζεύγος, λειτούργησε σαν εσωτερικό αποτύπωμα, μια ενσώματη εμπειρία του να είσαι "κρατημένος στο μυαλό του Άλλου", την οποία ο θεραπευόμενος άρχισε να αναγνωρίζει, να διεκδικεί και να μεταφέρει εκτός θεραπείας, στη συντροφική του σχέση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι εσωτερικές συγκρούσεις επανανοηματοδοτούνται ως δυναμικές σχέσης και ενδοψυχικής επεξεργασίας, αναδεικνύοντας τη θεραπεία ως πεδίο συν-δημιουργίας και αυθεντικής σχέσης.

Τι συμβαίνει όταν μια ατομική θεραπεία μετατρέπεται σε συμβουλευτική ζεύγους, στο πλαίσιο της συν θεραπείας , όπου δύο θεραπευτές συντονίζουν ισότιμα τη διαδικασία; Πόσοι πραγματικά βρίσκονται στο θεραπευτικό δωμάτιο; Οι δύο σύντροφοι και οι δύο θεραπευτές — ή μήπως όλοι όσοι κουβαλούν εντός τους; Η παρούσα εργασία εστιάζει στη διερεύνηση της πολυεπίπεδης αυτής συνάντησης, όπου ατομικά βιώματα, οικογενειακά σχήματα, ενδοβολές και πολιτισμικές καταβολές συνδιαμορφώνουν τη θεραπευτική δυναμική. Η μεθοδολογία βασίζεται σε μια συνθετική θεραπευτική προσέγγιση που ενσωματώνει στοιχεία συστημικής, βιωματικής και ψυχοδυναμικής θεωρίας, εργασία με μέρη του εαυτού, καθώς και πολιτισμικά ευαίσθητες παρεμβάσεις. Το κλινικό υλικό προέρχεται από τη θεραπευτική πορεία μιας Ελληνίδας και του Βέλγου συζύγου της, οι οποίοι εργάζονται με δύο Ελληνίδες θεραπεύτριες. Οι συνεδρίες πραγματοποιούνται στα αγγλικά, μια κοινή, αλλά μη μητρική γλώσσα, που αναδεικνύει τη σημασία της ενεργητικής ακρόασης, της επιβεβαίωσης του νοήματος και της διαχείρισης της σιωπής ως θεραπευτικού εργαλείου. Τα αποτελέσματα φωτίζουν μεταβιβαστικές και αντιμεταβιβαστικές διεργασίες, συνειδητές και ασυνείδητες συμμαχίες, αλλά και εντάσεις μεταξύ των μερών. Ιδιαίτερη πρόκληση αποτελεί η διατήρηση της θεραπευτικής ισορροπίας, ειδικά όταν οι πολιτισμικές αναγνωρίσεις φέρνουν κοντά, αλλά και απομακρύνουν. Η εργασία αναδεικνύει, ως βασικό συμπέρασμα, την συμβουλευτική ζεύγους ως ζωντανό πεδίο πολυφωνικής συνάντησης, απαιτητικής αλλά βαθιά μετασχηματιστικής για όλους τους συμμετέχοντες και καταλήγει στο ερώτημα: Είναι η συμβουλευτική ζεύγους υπόθεση δύο ατόμων ή ενός άτυπου “ομαδικού καθρέφτη”, όπου παρόντες είναι και όσοι διαμόρφωσαν τον καθένα;

Η θεραπευτική εργασία με ζευγάρια συχνά νοείται από τους θεραπευτές ως μία διαδικασία όπου η ίδια η σχέση, παρά ο/η κάθε σύντροφος ξεχωριστά, βρίσκεται σε ρόλο θεραπευόμενου. Παρόλο που η σκέψη αυτή τονίζει ορθώς πως η ψυχοθεραπεία ζεύγους εστιάζει στη σχέση και όχι στη συμμαχία της θεραπεύτριας με έναν από τους/τις συντρόφους, μπορεί λανθασμένα να οδηγήσει σε παράβλεψη των πολλαπλών δυναμικών που κάθε σύντροφος εισάγει στη σχέση του ζευγαριού αλλά και στη σχέση της θεραπευτικής τριάδας. Σκοπός της παρούσας ομιλίας είναι να αναδειχθεί η σημασία της σχεσιακής ψυχαναλυτικής και διαπροσωπικής ομαδικής θεώρησης στην αναγνώριση της ψυχοθεραπείας ζεύγους ως “θεραπεία ομάδας”, με τη θεραπεύτρια και τους/τις συντρόφους ως εκπροσώπους πολλαπλών αντικειμένων/υποκειμένων των υποομάδων στις οποίες ανήκουν. Πιο συγκεκριμένα, μέσω κλινικών παραδειγμάτων θα εστιάσουμε στις πολλαπλές και ταυτόχρονες προβολές των συντρόφων προς τη θεραπεύτρια ως γονεϊκή ή αδελφική φιγούρα, ως εξιδανικευμένη “γιατρό”, ως υποτιμημένη άτεκνη γυναίκα ή ερωτική αντίζηλο και τον τρόπο που εναλλαγές των προβεβλημένων αυτών ρόλων αντανακλούν σχεσιακά δυναμικά των διαφόρων υποομάδων στις οποίες ανήκουν. Η θεραπεύτρια διερωτάται διαρκώς για τις καταστάσεις-εαυτού κάθε μέλους της θεραπευτικής τριάδας και τα πιθανά παρελθοντικά σχεσιακά δυναμικά μεταλαμπαδευμένα στους ίδιους διαγενεακά μέσω των οικογενειών τους. Κάθε αλλαγή στον τρόπο απεύθυνσης του ζεύγους προς την ίδια σηματοδοτεί μία αλλαγή στο θεραπευτικό υλικό, στην υποκειμενική ψυχική πραγματικότητα κάθε συντρόφου και στην ίδια τη σχέση. Ως αποτέλεσμα, το αρχικό θεραπευτικό αίτημα του ζευγαριού επαναπροσδιορίζεται ξανά και ξανά, φτάνοντας τελικά στην αναγνώριση του σκοπού της ίδιας της σχέσης, την αποεξιδανίκευσή της και την ανάληψη της ευθύνης αυτής.

Η ομαδική διαπροσωπική ψυχοθεραπεία σύμφωνα με το μοντέλο του Irvin Yalom προσφέρει ένα μοναδικό πλαίσιο διερεύνησης των προσωπικών και διαπροσωπικών σχέσεων, όπου το «σχετίζομαι, άρα υπάρχω» αποκτά υπαρξιακή υπόσταση και νόημα. Στο θεραπευτικό πλαίσιο της ομάδας, τα μέλη λειτουργούν ως καθρέφτες, που μέσα από μεταβιβάσεις, προβολές, προβλητικές ταυτίσεις και εκδραματίσεις, ανασύρουν και αναβιώνουν πρότυπα σχέσεων, τραύματα και αμυντικούς μηχανισμούς που έχουν τις ρίζες τους στην ατομική ιστορία, τα διαγενεαλογικά μοτίβα, τις θεσμικές μεταβιβάσεις και τις συλλογικές εμπειρίες των μελών. Η θεωρία της προσκόλλησης προσφέρει ένα χρήσιμο πλαίσιο για την κατανόηση των δυναμικών που αναδύονται εντός της ομάδας. Μέσα από βινιέτες, παρουσιάζονται οι τέσσερις διαφορετικές μορφές προσκόλλησης (ασφαλής, αποφευκτική, αγχώδης και αποδιοργανωμένη) και η έκφρασή τους μέσα από τις σχέσεις μεταξύ των μελών και των θεραπευτριών. Τα μέλη με ασφαλή προσκόλληση λειτουργούν ως εμπεριεκτικές γέφυρες μεταξύ άλλων μελών, προάγοντας τη συνοχή της ομάδας, και ενθαρρύνοντας τη σύνδεση και το μοίρασμα των μελών μεταξύ τους. Τα μέλη με αγχώδη προσκόλληση εκδηλώνουν την ανασφάλειά τους αναζητώντας επίμονα και απεγνωσμένα επιβεβαίωση και ανατροφοδότηση από τα άλλα μέλη. Τα μέλη με αποφευκτική προσκόλληση αρνούνται να μιλήσουν για τις σχέσεις τους στα άλλα μέλη και εμφανίζονται αποστασιοποιημένα, αδιάφορα και συναισθηματικά αποσυρμένα. Τα μέλη με αποδιοργανωμένη προσκόλληση την μια στιγμή αποζητούν με δραματικό τρόπο την εγγύτητα και την επόμενη αποσύρονται απότομα ή επιτίθενται στα άλλα μέλη. Η παρουσίαση αυτή αναδεικνύει πώς το ομαδικό πεδίο γίνεται ένας καθρέφτης, όχι μόνο του ατομικού ψυχισμού, αλλά των οικογενειακών μοτίβων, των διαγενεαλογικών και κοινωνικών αποτυπωμάτων, επιτρέποντας την εκδραμάτιση και τη μετουσίωση μέσα από τη θεραπευτική σχέση.