Πρόγραμμα Συνεδρίου

Ο καρκίνος του μαστού αποτελεί τον συχνότερο καρκίνο στον γυναικείο πληθυσμό του δυτικού κόσμου, επιβαρύνει σημαντικά το σύστημα υγείας κάθε χώρας και αποτελεί μια απειλητική και στρεσσογόνο κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει μετατραυματική διαταραχή του στρες (ΜΔΤΣ). Στην παρούσα έρευνα εφαρμόζεται η Γνωστική Αναλυτική Ψυχοθεραπεία (ΓΑΨ) σε γυναίκες που έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού και ΜΔΤΣ, και μελετάται η αποτελεσματικότητα της ως επιλογή θεραπείας μετά την διάγνωση και ως το πέρας της χημειοθεραπείας. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 188 γυναίκες με καρκίνο του μαστού και ΜΔΤΣ στην Μονάδα Χημειοθεραπείας του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «Ο Άγιος Ανδρέας», οι οποίες χωρίστηκαν στην Ομάδα Α, που παρακολούθησε συνεδρίες ΓΑΨ, και στην Ομάδα Β, που δεν παρακολούθησε συνεδρίες ΓΑΨ. Οι συμμετέχουσες συμπλήρωσαν μια σειρά από ερωτηματολόγια: ένα κοινωνικο-δημογραφικό-ιατρικό ερωτηματολόγιο με στοιχεία σχετικά με την οικογενειακή τους κατάσταση, το μορφωτικό τους επίπεδο, το εισόδημά τους, το έτος διάγνωσης του καρκίνου και την ιατρική τους κατάσταση και τα ερωτηματολόγια Κλίμακας Μέτρησης Μετατραυματικού Στρες, Κλίμακας Κατάθλιψης Hamilton, Κλίμακας Αυτοεκτίμησης Rosenberg, Κλίμακας Μέτρησης της Ποιότητας Ζωής, Κλίμακας Μέτρησης Μετατραυματικής Ανάπτυξης και Κλίμακας Θεραπευτικής Σχέσης. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας επιβεβαιώνουν την αποτελεσματικότητα της ΓΑΨ σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού και ΜΔΤΣ και την σημαντική σχέση των κοινωνικοεκπαιδευτικών παραμέτρων, των χαρακτηριολογικών γνωρισμάτων (όπως η αυτοεκτίμηση, η αρνητική θεώρηση του εξωτερικού κόσμου και η ικανότητα προσαρμογής σε αυτόν) με την πιθανότητα να εκδηλώσει μια γυναίκα με καρκίνο του μαστού ΜΔΤΣ, δυσχεραίνοντας το επίπεδο της υγείας και την λειτουργικότητά της όσο και την δυνατότητά της να συστήσει μια δυνατή θεραπευτική σχέση με τον/την θεραπευτή/θεραπεύτρια.

Στην παρούσα μελέτη εξετάζεται η συσχέτιση της μετατραυματικής ανάπτυξης με τους κοινωνικούς περιορισμούς, την ελπίδα και την αισιοδοξία σε άτομα με καρκίνο. Με βάση την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, αναμενόταν ότι τα άτομα με χαμηλούς κοινωνικούς περιορισμούς και υψηλότερα επίπεδα ελπίδας και αισιοδοξίας θα εμφάνιζαν μεγαλύτερη μετατραυματική ανάπτυξη. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 269 ενήλικα άτομα, τα οποία είχαν διαγνωσθεί με καρκίνο. Για την μέτρηση των μεταβλητών χορηγήθηκε η Κλίμακα Κοινωνικών Περιορισμών, η Κλίμακα Μέτρησης του Χαρακτηριστικού της Ελπίδας, η Αναθεωρημένη Κλίμακα Αισιοδοξίας και η Κλίμακα Μέτρησης Μετατραυματικής Ανάπτυξης. Βρέθηκε θετική συνάφεια ανάμεσα στην μετατραυματική ανάπτυξη, την ελπίδα και την αισιοδοξία, ενώ εντοπίστηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ των κοινωνικών περιορισμών και της μετατραυματικής ανάπτυξης. Επίσης, πραγματοποιήθηκε έλεγχος της κατανομής της μετατραυματικής ωρίμανσης των συμμετεχόντων ως προς τον τύπο καρκίνου. Ακόμη, δεν βρέθηκαν διαφορές στη μετατραυματική ανάπτυξη ως προς το φύλο. Τέλος, πραγματοποιήθηκαν δύο αναλύσεις διαμεσολάβησης από τις οποίες προέκυψε πως τόσο η ελπίδα, όσο και η αισιοδοξία διαμεσολαβούν στην σχέση μεταξύ κοινωνικών περιορισμών και μετατραυματικής ανάπτυξης. Τα ευρήματα συζητούνται υπό το φως της επιστημονικής βιβλιογραφίας.

Η ενίσχυση της γονικής ανθεκτικότητας είναι ζωτικής σημασίας για την ευζωία των γονέων, των παιδιών και της συνολικής ψυχικής υγείας μιας κοινωνίας. Στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας, υλοποιήθηκε ένα διαδικτυακό ψυχοεκπαιδευτικό πρόγραμμα οχτώ συναντήσεων, το οποίο στόχευε στην ενίσχυση της γονικής ανθεκτικότητας και στη μείωση της γονικής συμπτωματολογίας άγχους, της γονικής εξουθένωσης και της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας, σε δείγμα 24 μητέρων με παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε τρεις χρονικές στιγμές: πριν την έναρξη της παρέμβασης, αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της, καθώς και δύο μήνες αργότερα. Η αποτελεσματικότητα του προγράμματος αξιολογήθηκε μέσω της χορήγησης τεσσάρων ερωτηματολογίων αυτοαναφοράς: του Connor & Davidson Resilience Scale (CD-RISC-25) για τη μέτρηση της γονικής ανθεκτικότητας, του Parental Stress Index – Short Form (PSI-SF) για την αξιολόγηση του γονικού άγχους, του Parental Burnout Assessment (PBA) για τη διερεύνηση της γονικής εξουθένωσης και του Beck Depression Inventory (BDI) για την καταγραφή της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Η σύγκριση μεταξύ των τριών χρονικών περιόδων – πριν, μετά την υλοποίηση του προγράμματος και δύο μήνες μετά τη λήξη του – κατέδειξε σημαντικά μεγέθη επίδρασης και ανέδειξε τη βραχυπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της παρέμβασης, αναφορικά με την ενίσχυση της γονικής ανθεκτικότητας και τη μείωση των επιπέδων γονικού άγχους, γονικής εξουθένωσης και καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Παρά τον περιορισμένο αριθμό συμμετεχουσών, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης προσφέρουν ενθαρρυντικά στοιχεία, τα οποία πρόκειται να συζητηθούν στο πλαίσιο της συμβουλευτικής υποστήριξης για την ψυχική υγεία των γονέων.

Το πολυοικογενειακό μοντέλο (Multifamily Therapy) βασίζεται στην αρχή ότι η παρουσία και η διάδραση μεταξύ πολλών οικογενειών που βιώνουν κοινές δυσκολίες μπορεί να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα ενισχυτικό και ενδυναμωτικό πλαίσιο. Οι πολυοικογενειακές παρεμβάσεις έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε ποικίλα πλαίσια ψυχικής και σωματικής υγείας, καθώς ενισχύουν την αλληλοϋποστήριξη, την κατανόηση, τη συλλογική μάθηση και τη δημιουργία κοινοτήτων ανθεκτικότητας. Η παρούσα ομιλία παρουσιάζει μια ψυχοεκπαιδευτική και βιωματική παρέμβαση βασισμένη στο πολυοικογενειακό μοντέλο, η οποία υλοποιήθηκε από το Κέντρο «Αεί Φέρειν» στον Ξενώνα ΕΛΠΙΔΑ (Σύλλογος Φίλων Παιδιών με Καρκίνο) την περίοδο 2023–2024. Η παρέμβαση σχεδιάστηκε για παιδιά και τους φροντιστές τους και στόχευε στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, της ενδοοικογενειακής σύνδεσης και της συναισθηματικής έκφρασης, σε ένα ασφαλές και δημιουργικό περιβάλλον. Περιλάμβανε 34 εβδομαδιαίες συναντήσεις διάρκειας 90 λεπτών, με τη συμμετοχή 2–6 οικογενειών ανά κύκλο. Η παρέμβαση είχε έντονα ενδυναμωτικό χαρακτήρα: τα μέλη των οικογενειών συνδέθηκαν, ανακούφισαν το βίωμά τους μέσα από το μοίρασμα, και απέκτησαν το αίσθημα του «ανήκειν» σε μια κοινότητα αποδοχής. Στο πέρας της παρέμβασης, διαμορφώθηκε πρόταση για μελλοντική έρευνα με χρήση σταθμισμένων εργαλείων, ώστε να τεκμηριωθούν επιστημονικά τα οφέλη του προγράμματος. Η παρούσα εισήγηση επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο των πολυοικογενειακών ομάδων ως μορφή παρέμβασης με σημαντική αξία για την υποστήριξη οικογενειών που βιώνουν την ασθένεια και την αβεβαιότητα.