Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη σχέση μεταξύ των διαστάσεων προσκόλλησης στις ενήλικες σχέσεις (άγχος και αποφυγή) και της αντιλαμβανόμενης-ενθυμούμενης γονεϊκής αποδοχής-απόρριψης στην παιδική ηλικία. Η επιλογή της προσκόλλησης ως ανεξάρτητης μεταβλητής και της ενθυμούμενης γονικής αποδοχής-απόρριψης ως εξαρτημένης, αντιστοίχως, τεκμηριώνεται μεθοδολογικά και βιβλιογραφικά, διαμέσου της επιλογής του συγχρονικού σχεδιασμού της έρευνας και της θεωρητικής θεμελίωσης των δύο εννοιών. Οι αριθμός των συμμετεχόντων κυμαινόταν στα 220 άτομα, από 18 έως 71 ετών. Τα μέσα συλλογής δεδομένων ήταν η Αναθεωρημένη Κλίμακα Βιωμάτων στις Κοντινές Σχέσεις (Experiences in Close Relationships-Revised, ECR-R) και το ερωτηματολόγιο Γονεϊκής Αποδοχής-Απόρριψης (Adult Parental Acceptance – Rejection Questionaire, PARQ). Η ανάλυση διακύμανσης έδειξε υψηλότερα επίπεδα άγχους προσκόλλησης και πατρικής αποδοχής για τις γυναίκες συγκριτικά με τους άνδρες. Επιπλέον, οι συσχετίσεις κατέδειξαν ότι όσο αυξάνεται το άγχος ή η αποφυγή προσκόλλησης, τόσο αυξάνεται και η αντίληψη απόρριψης από τους γονείς. Μάλιστα, η αποφυγή σχετίζεται σταθερά με χαμηλότερη «ζεστασιά» από τους γονείς. Βάσει του παλινδρομητικού μοντέλου, φαίνεται ότι όσο πιο ανασφαλής είναι η προσκόλληση, τόσο περισσότερο το άτομο αντιλαμβάνεται τη γονική συμπεριφορά ως απορριπτική. Τα ευρήματα ενισχύουν την θεωρία ότι οι πρώιμες σχέσεις με τους γονείς διαμορφώνουν τη συναισθηματική ρύθμιση και τις προσδοκίες στις διαπροσωπικές σχέσεις. Η κατανόηση της σύνδεσης μεταξύ των θεωρητικών μοντέλων δύναται να αξιοποιηθεί σε παρεμβάσεις σε παιδιά και εφήβους, στοχεύοντας στην ενίσχυση της συναισθηματικής ασφάλειας και στην πρόληψη ψυχοκοινωνικών δυσκολιών, μέσω υποστήριξης της γονικής λειτουργίας.

Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να διερευνήσει τη σχέση των αμυντικών μηχανισμών του Εγώ, του αμυντικού ύφους του υποκειμένου, και των οριακών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, όπως αυτή περιγράφεται θεωρητικά από την προσέγγιση των αντικειμενότροπων σχέσεων του Otto Kernberg, σε ένα δείγμα 252 ατόμων, μη κλινικού πληθυσμού. Για τη μέτρηση των αμυντικών μηχανισμών χρησιμοποιήθηκε το Ερωτηματολόγιο Αμυντικού Στύλ (Defense Style Questionnaire, DSQ-40), ενώ για τα οριακά χαρακτηριστικά, το Ερωτηματολόγιο Οργάνωσης της Προσωπικότητας (Inventory of Personality Organization, IPO-GR). Στόχος είναι και η εξέταση των δημογραφικών παραγόντων (φύλο, ηλικία) με τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας και τους αμυντικούς μηχανισμούς. Το μεγαλύτερο μέρος των αποτελεσμάτων συμφωνεί με τις αποδεκτές θεωρητικές υποθέσεις, δηλαδή ότι η χρήση πρωτόγονων αμυντικών μηχανισμών σχετίζεται με τα οριακά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, αλλά και με ταυτόχρονη παρουσία χαμηλού δείκτη συσχέτισης σε πιο ώριμες αναπτυξιακά άμυνες. Ακόμη, επιχειρήθηκε η πρόβλεψη των οριακών χαρακτηριστικών με προβλεπτικό παράγοντα τους αμυντικούς μηχανισμούς του Εγώ, με τους ανώριμους αμυντικούς μηχανισμούς να παρουσιάζουν την πιο σημαντική συμβολή στην πρόβλεψη.

Η παρούσα ποιοτική μελέτη διερευνά τις αυξημένες συναισθηματικές και επαγγελματικές απαιτήσεις που αντιμετωπίζουν οι ψυχολόγοι παιδιών, με σκοπό τη διερεύνηση των φαινομένων της Κόπωσης Συμπόνοιας (Compassion Fatigue) και της Επαγγελματικής Εξουθένωσης (Burnout). Μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις με δέκα επαγγελματίες ψυχολόγους που εργάζονται σε ποικίλα πλαίσια ψυχικής υγείας παιδιών, αναδεικνύονται οι καθημερινές προκλήσεις, οι αιτίες της συναισθηματικής επιβάρυνσης και οι στρατηγικές διαχείρισης αυτών. Η θεματική ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε επτά βασικά υπερθέματα, από την επαγγελματική πορεία και τα κίνητρα, μέχρι τη συναισθηματική φθορά, την εμπειρία της εξάντλησης, τις πρακτικές αυτοφροντίδας και το ρόλο του επαγγελματικού πλαισίου. Τα ευρήματα καταδεικνύουν μεταξύ άλλων, ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τραυματικά περιστατικά, η έντονη συναισθηματική εμπλοκή, οι θεραπευτικές προκλήσεις και η απουσία οργανωμένης υποστήριξης συνιστούν σοβαρούς κινδύνους, επιβαρύνοντας σημαντικά την ψυχική υγεία των επαγγελματιών. Οι επιπτώσεις αυτές αντανακλώνται μάλιστα και στην ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας προς τους ανήλικους θεραπευομένους, αποδεικνύοντας και τη δυναμική του φαινομένου. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες επισήμαναν την ανάγκη ενίσχυσης της επαγγελματικής ανθεκτικότητας, μέσω των προστατευτικών μέτρων της εποπτείας, της ψυχοθεραπείας, των υποστηρικτικών σχέσεων και των πρακτικών αυτοφροντίδας. Συμπερασματικά, η μελέτη αναδεικνύει τις μεγάλες ελλείψεις στην υποστήριξη και τη φροντίδα των ψυχολόγων, βήμα προς τη συνειδητοποίηση της ανάγκης και κινητοποίηση θεσμικών παρεμβάσεων, όπως η δημιουργία υποστηρικτικών δομών, η συστηματική συνεργασία και η ενσωμάτωση επιμορφωτικών δράσεων πρόληψης. Οι πρακτικές εφαρμογές εστιάζουν στην ενίσχυση της ψυχολογικής τους ευημερίας ως προϋπόθεση για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του επαγγέλματος και της παροχής ποιοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας στα παιδιά.

Η παρούσα μελέτη διερευνά τη σύνδεση μεταξύ των πρώιμων τραυματικών εμπειριών και των επιπέδων ψυχικής ανθεκτικότητας των ενηλίκων συμμετεχόντων. Σύμφωνα με την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας τα πρώιμα τραύματα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο άτομο και μπορούν να επηρεάσουν την μετέπειτα ψυχική του ανθεκτικότητα. Η σχέση αυτή εξαρτάται από πλείστους δημογραφικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Στην παρούσα έρευνα το δείγμα αποτέλεσαν 205 ενήλικες, εκ των οποίων η πλειονότητα ήταν γυναίκες. Τα εργαλεία που χορηγήθηκαν στους συμμετέχοντες ήταν ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο δημογραφικών στοιχείων, το Ερωτηματολόγιο αυτό-αναφοράς Πρώιμου Τραύματος- σύντομη μορφή (Early Trauma Inventory-Self-Report-Sort Form, ETI-SR-SF) και η Κλίμακα για την Ψυχική Ανθεκτικότητα (CD- RISK-25, The Connor and Davidson Resilience Scale). Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η εμπειρία πρώιμων τραυματικών εμπειριών στην παιδική ηλικία, και ιδίως η συναισθηματική κακοποίηση, σχετίζονται αρνητικά με τα επίπεδα ανθεκτικότητας στην ενήλικη ζωή. Επιπλέον, διαφάνηκε θετική συσχέτιση μεταξύ της ηλικίας του ατόμου και της ψυχικής ανθεκτικότητας του, με τα μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα να παρουσιάζουν αυξημένη ψυχική ανθεκτικότητα σε σύγκριση με τα νεότερα. Τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν, εν μέρει, και από την ανάλυση πολλαπλής παλινδρόμησης, η οποία κατέδειξε ότι οι πρώιμες τραυματικές εμπειρίες συνολικά, και ειδικότερα η συναισθηματική κακοποίηση, είχαν μέτρια αρνητική επίδραση στην ανθεκτικότητα. Αντιθέτως, η ηλικία αναδείχθηκε ως θετικός και στατιστικά σημαντικός προγνωστικός παράγοντας ψυχικής ανθεκτικότητας. Ακόμα, διαπιστώθηκε επίδραση του φύλου στην ψυχική ανθεκτικότητα, με το γυναικείο φύλο να παρουσιάζει μειωμένη ψυχική ανθεκτικότητα συγκριτικά με το ανδρικό. Η παρούσα έρευνα προσφέρει σημαντικές δυνατότητες για πρακτικές εφαρμογές στο πεδίο, όπως η ανάπτυξη προγραμμάτων ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας και η υλοποίηση παρεμβάσεων πρόληψης για ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες. Τέλος, τα ευρήματα μπορούν να αξιοποιηθούν στη συμβουλευτική και ψυχοεκπαίδευση ενηλίκων με ιστορικό πρώιμων τραυματικών εμπειριών, καθώς και στην επιμόρφωση επαγγελματιών ψυχικής υγείας για την καλύτερη υποστήριξη αυτών των πληθυσμών.