Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η παρούσα ερευνητική εργασία με τίτλο « Πρόληψη και έγκαιρη Παρέμβαση της Παιδικής Κακοποίησης στο Σχολείο : ο λόγος των εκπαιδευτικών και των μελών της Επιτροπής Διεπιστημονικής Υποστήριξης (Ε.Δ.Υ.)» μελετά το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης εστιάζοντας στα ζητήματα της ευαισθητοποίησης και της έγκαιρης παρέμβασης, στην πρόληψη του φαινομένου στο σχολείο, με τα προγράμματα πρόληψης υπό το πρίσμα των δικαιωμάτων των παιδιών και της λειτουργίας της συστηματικής διεπιστημονικής συνεργασίας. Η έρευνα που υλοποιείται βασίζεται σε ποιοτική μεθοδολογία, αξιοποιεί την ημιδομημένη συνέντευξη και τη θεματική ανάλυση δεδομένων επιχειρώντας να αναδείξει το λόγο και την εμπειρία των εκπαιδευτικών, σχολικών κοινωνικών λειτουργών και σχολικών ψυχολόγων ως προς αυτά. Το δείγμα αποτέλεσαν 11 επαγγελματίες (κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, εκπαιδευτικοί) που εργάζονται στο χώρο της εκπαίδευσης υπό το πρίσμα της διεπιστημονικής ομάδας. Από την ανάλυση των συνεντεύξεων, παρουσιάστηκαν οι απόψεις των επαγγελματιών γύρω από τα σημάδια κακοποίησης, ενέργειες και προτάσεις πρόληψης καθώς και τρόπους παρέμβασης σε περιστατικά κακοποίησης στο σχολικό περιβάλλον. Αναδείχθηκε επίσης η εμπειρία των επαγγελματιών από τη συνεργασία τους με την διεπιστημονική ομάδα, καθώς και οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν στο υποστηρικτικό και εκπαιδευτικό τους έργο. Τέλος, συζητήθηκε η εμπειρία της πανδημίας και της τηλεκπαίδευσης σημειώνοντας την επίδραση τους στην πρόληψη και την παρέμβαση του φαινομένου.

Η παρούσα εργασία παρουσιάζει ευρήματα μιας ποιοτικής εμπειρικής έρευνας που στόχο είχε τη διερεύνηση του ρόλου των Επιτροπών Διεπιστημονικής Υποστήριξης (ΕΔΥ) στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, με έμφαση τόσο στην ψυχολογική υποστήριξη των μαθητών όσο και στην ενίσχυση και καθοδήγηση των εκπαιδευτικών, των γονέων και του ευρύτερου εκπαιδευτικού προσωπικού στο σχολικό περιβάλλον. Η μελέτη βασίστηκε σε ημιδομημένες συνεντεύξεις με δεκαπέντε (15) εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίοι περιέγραψαν την εμπειρία και την άποψή τους σχετικά με τη λειτουργία των ΕΔΥ στα σχολεία τους. Η παρουσίαση εστιάζει στον ρόλο των μελών της ΕΔΥ – του σχολικού ψυχολόγου, του κοινωνικού λειτουργού και του εκπαιδευτικού ειδικής αγωγής – και τη συμβολή τους στην κάλυψη των συχνότερων ψυχολογικών και μαθησιακών αναγκών των μαθητών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα προβλήματα που καλούνται να διαχειριστούν, όπως ψυχολογικής φύσης δυσκολίες, προβλήματα προσαρμογής, επιθετική συμπεριφορά, μαθησιακές δυσκολίες και ζητήματα διαπροσωπικών σχέσεων και ενδοοικογενειακής βίας. Η συνεργασία των εκπαιδευτικών με τα μέλη της ΕΔΥ αναδεικνύεται ως καθοριστικός παράγοντας για την αποτελεσματική υποστήριξη των μαθητών. Οι συμμετέχοντες αναφέρουν τόσο τα οφέλη της συνεργασίας όσο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, επισημαίνοντας την ανάγκη για συχνότερη επικοινωνία, στελέχωση με μόνιμο, εξειδικευμένο και σταθερό προσωπικό, καλύτερο συντονισμό και επαρκέστερη στελέχωση των ομάδων. Τέλος, παρουσιάζονται προτάσεις βελτίωσης που διατυπώθηκαν από τους εκπαιδευτικούς, με σκοπό την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ΕΔΥ στη σχολική κοινότητα, ενισχύοντας έτσι τον υποστηρικτικό τους ρόλο, ιδιαίτερα σε θέματα ψυχοκοινωνικής προσαρμογής.

Το Σχολικό Σύστημα Προαγωγής Θετικής Συμπεριφοράς (ΣΣΠΘΣ) αποτελεί ένα πρόγραμμα εφαρμογής θετικών συμπεριφορικών παρεμβάσεων και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης όλων των μαθητών ιδιαίτερα εκείνων που παρουσιάζουν δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Στην παρούσα εισήγηση παρουσιάζονται δεδομένα από την επίδραση της εφαρμογής του προγράμματος ΣΣΠΘΣ στην συμπεριφορά και στην ψυχοκοινωνική λειτουργία των μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στόχος ήταν η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης στην βελτίωση της συμπεριφοράς και στη ρύθμιση της ψυχοκοινωνικής και συναισθηματικής ισορροπίας των μαθητών. Η έρευνα βασίστηκε σε ημι-πειραματικό σχεδιασμό με συμμετοχή δύο σχολείων: ενός πειραματικού και ενός σχολείου ελέγχου. Η παρέμβαση του ΣΣΠΘΣ που περιλαμβάνει κυρίως τεχνικές διδασκαλίας της συμπεριφοράς, καθώς και ενίσχυση και επιβράβευση των μαθητών, εφαρμόστηκε καθολικά στο πειραματικό σχολείο, ενώ το σχολείο ελέγχου συνέχισε με παραδοσιακές πρακτικές διαχείρισης της σχολικής τάξης. Τα εργαλεία αξιολόγησης ήταν το Ερωτηματολόγιο Δυνατοτήτων και Δυσκολιών (ΕΔΔ) και το «Έντυπο καταγραφής ήπιων-μέτριων συμπεριφορών». Η εφαρμογή του ΣΣΠΘΣ είχε θετική επίδραση σε όλες τις συνιστώσες του ΕΔΔ. Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση της Θετικής Κοινωνικής συμπεριφοράς και στατιστικά σημαντική μείωση της Υπερκινητικότητας, των Διαταραχών Συναισθήματος, των Σχέσεων με Συνομηλίκους και των Διαταραχών Διαγωγής. Η συμπεριφορά των μαθητών βελτιώθηκε μόνο στην πειραματική ομάδα και όχι στην ομάδα ελέγχου. Θα παρουσιαστούν επίσης δεδομένα από τη συμβουλευτική πλαισίωση εκπαιδευτικών και γονέων της πειραματικής ομάδας, η οποία κρίθηκε απαραίτητη για την επιτυχή εφαρμογή. Η μελέτη δείχνει ότι η εφαρμογή του ΣΣΠΘΣ μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στη σχολική κοινότητα, συμβάλλοντας στη βελτίωση της συμπεριφοράς, στη συναισθηματική ρύθμιση και στην ενίσχυση της ψυχοκοινωνικής ευημερίας των παιδιών, όταν συνοδεύεται από υποστήριξη γονέων και εκπαιδευτικών

Η παρούσα ανακοίνωση πραγματεύεται τη σύμπραξη ψυχολόγου και κοινωνικού λειτουργού στο σχολικό πλαίσιο, μέσα από τη μελέτη περίπτωσης μαθητή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης με διάγνωση Αντικοινωνικής Διαταραχής Συμπεριφοράς και με το χαρακτήρα της διαχείρισης κρίσεως. Σκοπός της είναι να αναδειχθεί η καθοριστική σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας στην αποτελεσματική διαχείριση και αντιμετώπιση σύνθετων και απαιτητικών περιστατικών που διαταράσσουν την εύρυθμη λειτουργία της σχολικής μονάδας και έχουν προεκτάσεις στην ευρύτερη κοινότητα. Η μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθήθηκε περιλαμβάνει τη συστηματική παρακολούθηση και ανάλυση της πορείας του μαθητή στο σχολικό, οικογενειακό και κοινωνικό πλαίσιο, καθώς και το σχεδιασμό και την εφαρμογή κοινών παρεμβάσεων με έμφαση στην επικοινωνία με την οικογένεια, την ενίσχυση της ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας του παιδιού, καθώς και τη στήριξη των εκπαιδευτικών στη συνεργασία τους με το μαθητή και την οικογένεια. Τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων κατέδειξαν μείωση των επεισοδίων επιθετικότητας, βελτίωση στον τομέα των κοινωνικών δεξιοτήτων, αύξηση της σχολικής εμπλοκής όχι μόνο του μαθητή, αλλά και του οικογενειακού του συστήματος, καθώς και ενίσχυση της συνοχής της σχολικής κοινότητας, με υψηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης στους ενταξιακούς θεσμούς και μεγαλύτερο αίσθημα ασφάλειας. Ως προς τα συμπεράσματα που εξήχθησαν, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η σύμπλευση ψυχολόγου και κοινωνικού λειτουργού, όπου με διακριτούς αλλά αλληλοσυμπληρούμενους ρόλους, μπορεί να μετασχηματίσει το πλαίσιο διαχείρισης κρίσεων, από αποσπασματικές ενέργειες μεμονωμένων περιστατικών, σε ουσιαστικές και στοχευμένες συστηματικές παρεμβάσεις, με κύριο πυλώνα την πρόληψη. Το προτεινόμενο μοντέλο συνεργασίας προσφέρεται ως εφαρμοστέο εργαλείο για επαγγελματίες που καλούνται να διαχειριστούν παρόμοιες προκλήσεις, οι οποίες καταγράφονται με αυξητική τάση στον ελλαδικό σχολικό χώρο, ήδη από την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Οι κρίσεις στο σχολικό περιβάλλον συνιστούν πολυπαραγοντικά φαινόμενα που επηρεάζουν όχι μόνο το σύνολο των μαθητών/τριών, αλλά και το εκπαιδευτικό προσωπικό, τους γονείς και την ευρύτερη κοινότητα. Σκοπός της παρούσας ποιοτικής έρευνας ήταν η διερεύνηση του ρόλου των Κοινωνικών Λειτουργών στη διαχείριση κρίσεων στο σχολικό πλαίσιο, με έμφαση στις στρατηγικές που υιοθετούν και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Στην έρευνα συμμετείχαν 20 Κοινωνικές/οί Λειτουργοί, των οποίων οι απαντήσεις σε ημιδομημένες συνεντεύξεις αναλύθηκαν μέσω θεματικής ανάλυσης.

Τα ευρήματα κατέδειξαν ότι οι Κοινωνικές/οί Λειτουργοί καλούνται συχνά να διαχειριστούν περιστατικά εκφοβισμού και βίας, συγκρούσεις μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών, ζητήματα σωματικής και ψυχικής υγείας, καθώς και περιπτώσεις θανάτου ή αυτοκτονίας. Οι στρατηγικές που εφαρμόζουν περιλαμβάνουν την παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης μέσω ατομικών και ομαδικών παρεμβάσεων, σε συνεργασία με ψυχολόγους, τόσο στο πλαίσιο της πρόληψης όσο και της διαχείρισης κρίσεων.

Ωστόσο, επισημάνθηκαν σημαντικές προκλήσεις, όπως η έλλειψη εξειδικευμένης εκπαίδευσης και η απουσία θεσμοθετημένων πρωτοκόλλων διαχείρισης κρίσεων. Αναδείχθηκε, συνεπώς, η ανάγκη για συνεχή επιμόρφωση των Κοινωνικών Λειτουργών και για την καθιέρωση ολοκληρωμένων πρωτοκόλλων που να περιλαμβάνουν: (α) σχεδιασμό, (β) επικοινωνιακές διαδικασίες, (γ) πρωτόκολλα άμεσης παρέμβασης και (δ) εξειδικευμένες κατευθυντήριες γραμμές για διαφορετικούς τύπους σχολικών κρίσεων.

Τέλος, από την ανάλυση των δεδομένων αναδύθηκε η σημασία της διεπιστημονικής συνεργασίας και της συγκρότησης σχολικών ομάδων διαχείρισης κρίσεων, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτών, ενισχύοντας τη συνοχή και την ευημερία της σχολικής κοινότητας προς όφελος όλων των μελών της.