Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η Πολλαπλή Σκλήρυνση (ΠΣ) αποτελεί μια χρόνια νευρολογική νόσο που επηρεάζει σημαντικά την ψυχοκοινωνική ευημερία των ατόμων που νοσούν. Η παρούσα εργασία παρουσιάζει την ανάπτυξη και πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος συμβουλευτικής ομοτίμων, “We Support our MS” – WSOMS, της Ελληνικής Εταιρείας για τη Σκλήρυνση κατά Πλάκας που δημιουργήθηκε και εφαρμόζεται υπό την εποπτεία της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρίας Συμβουλευτικής Ομηλίκων (Ε.ΣΥ.ΟΜ). Το πρόγραμμα βασίζεται στην αξιοποίηση της εμπειρίας ατόμων που ζουν με ΠΣ, με στόχο την ενδυνάμωση ομοτίμων τους μέσω ατομικών συνεδριών. Σχεδιάστηκε δίνοντας έμφαση στην ισότιμη σχέση, τη βιωματική κατανόηση και τις αρχές της αποτελεσματικής επικοινωνίας. Η φιλοσοφία της συμβουλευτικής ομοτίμων βασίζεται στην αρχή ότι τα άτομα που έχουν κοινές εμπειρίες μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική υποστήριξη μεταξύ τους, προάγοντας την αποδοχή και την αυτονομία, συμβάλλοντας στη μείωση του αισθήματος απομόνωσης και οδηγώντας κατ’ επέκταση στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Στην εισήγηση παρουσιάζονται αναλυτικά τα βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος, οι αρχές που το διέπουν και η διαδικασία εκπαίδευσης των peer mentors, και θα παρουσιαστούν τα δεδομένα αξιολόγησης της Α' φάσης, που περιελάμβανε την εκπαίδευση των συμβούλων. Η δράση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της συμβουλευτικής ομοτίμων στον χώρο των χρόνιων παθήσεων, αναδεικνύοντας τη σημασία της συμμετοχής των ίδιων των ασθενών στον σχεδιασμό και υλοποίηση προγραμμάτων υποστήριξης, αναλαμβάνοντας ενεργό ρόλο στην αυτοδιαχείριση της νόσου.

Η Ελληνική Επιστημονική Εταιρεία Συμβουλευτικής Ομηλίκων (Ε.ΣΥ.ΟΜ), με πολυετή εμπειρία στον σχεδιασμό και την υλοποίηση προγραμμάτων ομότιμης υποστήριξης, έχει αναπτύξει μια δυναμική μεθοδολογική προσέγγιση για τη συνεργασία με φορείς που δραστηριοποιούνται σε ευάλωτους πληθυσμούς και επιθυμούν να ενδυναμώσουν και να εμπλουτίσουν υπάρχουσες υπηρεσίες Συμβουλευτικής Ομοτίμων στον οργανισμό τους. Με μία σειρά από βήματα, η Ε.ΣΥ.ΟΜ ενισχύει αυτό που ήδη λειτουργεί στον εκάστοτε φορέα, το εμπλουτίζει και το ενδυναμώνει με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση. Αφετηρία της συνεργασίας αποτελεί μία αρχική αναλυτική συζήτηση με τους υπευθύνους της υπηρεσίας, όπου αποσαφηνίζονται τα σημεία που χρήζουν επανασχεδιασμό στο προϋπάρχον σχήμα συμβουλευτικής ομοτίμων. Επόμενο βήμα είναι η συγκρότηση μικτής ομάδας διαχείρισης με μέλη του εκάστοτε φορέα και της Ε.ΣΥ.ΟΜ, με αρμοδιότητα τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση της διαδικασίας. Στο τελικό στάδιο της καταγραφής αναγκών, αξιοποιείται η μεθοδολογία της Καταξιωτικής Διερεύνησης (Appreciative Inquiry). Μέσα από συμμετοχικές και βιωματικές συναντήσεις με όλους τους εμπλεκόμενους, με εστίαση στο τι λειτουργεί ήδη καλά στον οργανισμό, με έμφαση στα θετικά στοιχεία, διαμορφώνεται εκ νέου το υφιστάμενο πρόγραμμα Συμβουλευτικής Ομοτίμων, με ανανεωμένη κατεύθυνση και ένα συλλογικό όραμα που συνδιαμορφώνεται και από τις δύο οργανώσεις. Στη συνέχεια, με βάση το τι θα προκύψει από την παραπάνω διαδικασία, η Ε.ΣΥ.ΟΜ ενδέχεται να συμβάλει στον εμπλουτισμό και την ανανέωση της εκπαίδευσης των συμβούλων καθώς και στην οργάνωση και την υλοποίηση σταθερής εποπτείας τόσο των συμβούλων όσο και της υπηρεσίας συνολικά. Στην παρουσίαση θα καταδειχθούν τα επιμέρους βήματα που ακολουθούνται με βάση την παραπάνω διαδικασία.

Μια ομάδα ομοτίμων θεραπευτών αποτελείται από επαγγελματίες ψυχικής υγείας που συναντώνται τακτικά με σκοπό την ανταλλαγή εμπειριών και την αλληλοϋποστήριξη. Τα μέλη ανταλλάσσουν συναισθήματα και σκέψεις για την δουλειά τους μέσα σε ένα πλαίσιο αποδοχής, ζεστασιάς και ενσυναίσθησης. Η συμμετοχή σε μια ομάδα ομοτίμων ενισχύει την αυτογνωσία, την εξέλιξη και μειώνει το ενδεχόμενο επαγγελματικής εξουθένωσης. Η παρουσίαση, θα καταδείξει το πλαίσιο λειτουργίας μίας τέτοιας ομάδας ομοτίμων που διοργανώθηκε υπό την αιγίδα της Ε.ΣΥ.ΟΜ. Συμμετείχαν πέντε θεραπεύτριες οι οποίες είχαν τουλάχιστον 10 χρόνια επαγγελματικής εμπειρίας. Οι συμμετέχουσες, με την ολοκλήρωση της ομάδας, κατέγραψαν το βίωμα τους από την εμπειρία τους στην πορεία της ομάδας. Οι βιωματικές καταγραφές αναλύθηκαν ποιοτικά με τη μέθοδο της Ερμηνευτικής Φαινομενολογικής Ανάλυσης (IPA). Η ανάλυση του βιώματος με τη μέθοδο της IPA εστιάζει στην εις βάθος κατανόηση της υποκειμενικής εμπειρίας των ατόμων όπως αυτή καταγράφεται μέσα από προσωπικές αφηγήσεις. Με τη συστηματική μελέτη των γραπτών βιωματικών καταχωρήσεων, η IPA επιδιώκει να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες νοηματοδοτούν τα βιώματά τους, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στο περιεχόμενο αλλά και στον τρόπο με τον οποίο το εκφράζουν. Θα παρουσιαστούν οι ενότητες που προέκυψαν από την ανάλυση, συσχετισμένες με τη βιβλιογραφία της Συμβουλευτικής Ομοτίμων καθώς και προτάσεις για πολλαπλασιασμό της παρούσας δράσης με ποικίλους τρόπους.

Η Συμβουλευτική Ομοτίμων αποτελεί μια μορφή ενδυνάμωσης και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, που παρέχεται από εκπαιδευμένους εθελοντές – συχνά μη επαγγελματίες – με δεξιότητες ενεργητικής ακρόασης, συμβουλευτικής και αποτελεσματικής επικοινωνίας. Βασίζεται στην ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση με άτομα που βρίσκονται σε παρόμοια φάση ζωής ή έχουν κοινές εμπειρίες, ανησυχίες και προκλήσεις. Αν και η ομαδική συμβουλευτική αποτελεί βασικό άξονα της δράσης της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Συμβουλευτικής Ομηλίκων (Ε.ΣΥ.ΟΜ), τελευταία αναπτύσσεται δυναμικά και η ατομική συμβουλευτική ομηλίκων/ομοτίμων σε ενήλικα άτομα. Στην Ελλάδα, η ατομική συμβουλευτική ομοτίμων είχε ξεκινήσει να εφαρμόζεται από το 1995 στο Συμβουλευτικό Κέντρο Ομηλίκων του ΕΚΠΑ, όπου εκπαιδευμένοι φοιτητές προσέφεραν ατομική ή ομαδική συμβουλευτική σε συμφοιτητές τους. Η ανάγκη κάποιων συμβουλευόμενων για ατομική, πιο εστιασμένη υποστήριξη σε συνδυασμό με τη διάθεση των μελών της Ε.ΣΥ.ΟΜ να προσφέρουν υποστήριξη μέσα από τις προσωπικές τους εμπειρίες, οδήγησε στη θεσμοθέτηση της ατομικής πρακτικής. Στην παρουσίαση θα αναπτυχθούν ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζεται η δράση σε συγκεκριμένες θεματικές περιοχές (π.χ. χωρισμένοι γονείς, νέοι σε επαγγελματική μετάβαση, γονείς ενήλικων παιδιών κ.ά.), η διαδικασία συντονισμού της δράσης -από την υποβολή αιτημάτων μέσω της ιστοσελίδας της ΕΣΥΟΜ έως τη σύζευξη συμβουλευόμενου-συμβούλου-, το εγχειρίδιο Ατομικής Συμβουλευτικής Ομοτίμων, το οποίο δημιουργήθηκε βάσει διεθνούς βιβλιογραφίας και τέλος, η ομαδική εποπτεία και ο ρόλος της για την διασφάλιση της ποιότητας της υποστήριξης, της διαρκούς ανατροφοδότησης και βελτίωσης της πρακτικής. Η παρουσίαση στοχεύει να αναδείξει την αξία της ατομικής συμβουλευτικής μεταξύ ομοτίμων ως εργαλείο πρόληψης, ενδυνάμωσης και ανάπτυξης, σε ένα πλήρως δομημένο και εποπτευόμενο πλαίσιο.