Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η βιώσιμη επαγγελματική ανάπτυξη, αποτελεί μια συνεχή, αναστοχαστική διαδικασία, η οποία, μεταξύ άλλων, προάγει την αυτογνωσία και περιβαλλοντογνωσία του ατόμου, ενώ ενισχύει την κοινωνική του ευθύνη και τις αυθεντικές του αξίες, τόσο στη διερεύνηση των επαγγελματικών του αναζητήσεων όσο και στον προσανατολισμό που επιθυμεί να έχει στη ζωή του. Η αυτογνωσία και η περιβαλλοντογνωσία συμβάλλουν στην ικανότητα διαχείρισης σύνθετων προβλημάτων και αποφάσεων, με την οποία το άτομο καλείται να ανταποκριθεί στις προσωπικές του ανάγκες, βάσει των προσωπικών και επαγγελματικών του αξιών, του προσωπικού νοήματος και του σκοπού ζωής που έχει προσδιορίσει. Μέσα από το εργαλείο «Η Επαγγελματική μου ιστορία» (Savickas & Hartung, 2022), οι σύμβουλοι Σχεδιασμού Ζωής διερευνούν τα πρότυπα των ωφελούμενων, επειδή αυτά επηρεάζουν την πρώτη επαγγελματική επιλογή. Τα πρότυπα είναι ευφάνταστες πηγές, που χρησιμοποιούν τα άτομα, για να αναπτύξουν τα προσωπικά τους χαρακτηριστικά. Η επιλογή των προτύπων υποδηλώνει αποφάσεις σχετικά με την αυτοεικόνα και τα χαρακτηριστικά, που τα άτομα πιστεύουν ότι πρέπει να αναπτύξουν. Οι απαντήσεις στην ερώτηση για τα πρότυπα περιλαμβάνουν τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες, τα οποία ο ωφελούμενος χρησιμοποιεί ως σχέδιο για την κατασκευή εαυτού. Κατά την όψιμη εφηβεία, τα άτομα ενσωματώνουν αυτά τα χαρακτηριστικά ή κομμάτια ταυτότητάς σε μία αρχική επαγγελματική ταυτότητα. 15 μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε σχολεία της Αττικής συμπλήρωσαν την ενότητα «τα πρότυπά μου» του εργαλείου «Η Επαγγελματική μου ιστορία με στόχο να διερευνηθεί τόσο η επιλογή και η χρήση των προτύπων αυτών για τη δημιουργία μιας πρώτης επαγγελματικής ταυτότητας, όσο και τα στοιχεία βιώσιμης επαγγελματικής ανάπτυξης που αναδεικνύονται ή όχι από τις ταυτότητες αυτές. Η ποιοτική ερμηνευτική ανάλυση, ανέδειξε τις μορφές και τα χαρακτηριστικά της επαγγελματικής ταυτότητας που οι έφηβοι δομούν σε μια πρώτη απόπειρα σύνθεσης, αλλά και πρόσφερε στοιχεία σχετικά με τα πρότυπα που επηρεάζουν αυτή σύνθεση

Υιοθετώντας ως βασικό άξονα δράσης την ενεργοποίηση των μαθητών και μαθητριών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για ανάληψη δράσης και τη διασφάλιση βιώσιμων σταδιοδρομιών, η παρούσα εισήγηση παρουσιάζει καινοτόμες παρεμβάσεις επαγγελματικού προσανατολισμού και ενημέρωσης που πραγματοποιήθηκαν σε σχολεία απομακρυσμένων γεωγραφικά περιοχών, όπως η Σύρος, η Σκιάθος, τα Κύθηρα, η Ικαρία, η Ιθάκη, η Κέρκυρα, η Κέα, η Ίος, η Αμοργός, η Σύμη, η Λήμνος και η Τήνος. Οι παρεμβάσεις αυτές είχαν ως στόχο την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των μαθητών/-τριών, την ανάπτυξη οικολογικής συνείδησης και την προετοιμασία τους για επαγγέλματα που υποστηρίζουν τη βιωσιμότητα του πλανήτη. Εναρμονισμένες με τους 17 στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης της UNESCO (United Nations, 2015), οι κοινωνικές αυτές δράσεις προάγουν την ένταξη των «πράσινων» επαγγελμάτων στην επαγγελματική καθοδήγηση προετοιμάζοντάς τους μαθητές/-τριες για βιώσιμες μελλοντικές σταδιοδρομίες. Στο πλαίσιο της δράσης οι ωφελούμενοι ενθαρρύνονται στη λήψη ενημερωμένων και βιώσιμων επαγγελματικών επιλογών, τη διερεύνηση διαφορετικών επαγγελματικών ευκαιριών που προσφέρει η μη αστική διαβίωση και την ανάπτυξη «πράσινων», «οικολογικών» δεξιοτήτων για τη διαμόρφωση ευέλικτων επαγγελματικών προοπτικών. Η αξιολόγηση της επίδρασης των παρεμβάσεων αυτών πραγματοποιήθηκε μέσω ερωτηματολογίων και ομαδικών εστιασμένων συναντήσεων (focus groups). Τα αποτελέσματα της ποιοτικής ανάλυσης των δεδομένων, αναδεικνύουν μια ουσιαστική σύνδεση μεταξύ των επαγγελματικών επιλογών των μαθητών και του αειφόρου προτύπου σταδιοδρομίας, ενώ ταυτόχρονα προβάλουν την ανάγκη καλλιέργειας στάσεων και συμπεριφορών προσανατολισμένων σε βιώσιμες πρακτικές, κοινωνικές αξίες, δημιουργικότητα και το κοινό καλό.

Η επιλογή βιώσιμης σταδιοδρομίας αποτελεί κεντρικό ζήτημα στη σύγχρονη συμβουλευτική και τον επαγγελματικό προσανατολισμό, καθώς οι αέναες κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές αλλαγές απαιτούν νέες προσεγγίσεις για την επαγγελματική ανάπτυξη (Savickas, 2013). Η επαγγελματική πορεία δεν είναι στατική αλλά χαρακτηρίζεται από προσαρμοστικότητα, ανάπτυξη δεξιοτήτων και ισορροπία εργασιακής και προσωπικής ζωής (De Vos κ.α., 2020). H παρούσα έρευνα διερευνά τη συμβολή της σύνδεσης με τη φύση και των αξιών κοινωνικής δικαιοσύνης στη διαμόρφωση ανθεκτικών και βιώσιμων επαγγελματικών διαδρομών σε δείγμα προπτυχιακών φοιτητών. Βασισμένη σε ποσοτικά δεδομένα, η έρευνα αξιοποιεί δύο ψυχομετρικά εργαλεία: την Κλίμακα Connectedness to Nature Scale - CNS (Mayer & Frantz, 2004), Ερωτηματολόγιο Συνδεσιμότητας με τη Φύση, (Αργυροπούλου, Καραβία, Μπέλκη & Μουράτογλου, 2023) και την Κλίμακα Κοινωνικής Δικαιοσύνης (Social Justice Scale - SJS) (Torres-Harding et al., 2012). Η πρώτη μετρά τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο αισθάνεται συνδεδεμένο με το φυσικό περιβάλλον, ενώ η δεύτερη αξιολογεί τη δέσμευση ενός ατόμου σε θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης και ισότητας. Μέσα από τα αποτελέσματα αυτών των εργαλείων, εξετάζεται ο τρόπος που η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και η κοινωνική δικαιοσύνη επηρεάζουν τις επαγγελματικές επιλογές των ατόμων ικανών να ανταποκριθεί στις προκλήσεις του μέλλοντος και στην νέα διαμορφωμένη αγορά εργασίας. Η έρευνα εστιάζει στον ρόλο της επαγγελματικής σταδιοδρομίας ως μέσο προώθησης βιώσιμων επαγγελματικών διαδρομών. Οι σύμβουλοι σταδιοδρομίας μπορούν να ενισχύσουν την προσωπική και επαγγελματική ταυτότητα των ατόμων, παρέχοντας εξατομικευμένες στρατηγικές που ενσωματώνουν την οικολογική και κοινωνική διάσταση στην επαγγελματική ανάπτυξη (Blustein, 2006).

Οι δεξιότητες είναι το νόμισμα του μέλλοντος της εργασίας τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους οργανισμούς. Ωστόσο, μια επισκόπηση των δεξιοτήτων που χρειάζονται οι μαθητές για να αποκτήσουν μια βιώσιμη καριέρα είναι απούσα (Karaca-Atik et al., 2023). Εξάλλου, η ενσωμάτωση θεμάτων αειφορίας σε επίσημα εκπαιδευτικά προγράμματα και η άτυπη κατάρτιση ευθυγραμμίζεται με την εκπαίδευση για τη βιώσιμη ανάπτυξη (Abina et al., 2025). Η αειφορία, επιπλέον, αποτελεί ένα διεπιστημονικό πλαίσιο που περιλαμβάνει όλες τις επιστήμες με στόχο την προαγωγή της ανθρώπινης ευημερίας και ποιότητας ζωής (Μουράτογλου κ.ά., 2020). Στο πλαίσιο αυτό, η πρόοδος στην καριέρα μπορεί να είναι τόσο δραματική, όσο η απόκτηση μιας νέας εξειδίκευσης και η εκμάθηση μιας εντελώς νέας βιομηχανίας. ή μπορεί να είναι τόσο απλή, όσο η απόκτηση μιας νέας δεξιότητας που κάνει τον τρέχοντα ρόλο του εργαζόμενου πιο παραγωγικό ή ευχάριστο αλλά, κυρίως συμβατό με τις δεδομένα του περιβάλλοντος. Για να γίνει το γεγονός αυτό κατανοητό στην πράξη, αξιοποιήσαμε το μοντέλο Lego Serious Play (LSP) σε 23 μαθητές-τριες της Β’ λυκείου στο ιδιωτικό ΓΕΛ «Γεννάδειος Σχολή». Συγκεκριμένα, εφαρμόσαμε τα πέντε πρώτα στάδια του μοντέλου (Α1 έως Α5),τα οποία περιλαμβάνουν: την κατασκευή με στοιχεία lego της εργασίας που επιθυμούν να ασκήσουν στο μέλλον (Α1), την επανακατασκευή της με κομμάτια από μοντέλα άλλων παιδιών για τη βελτιστοποίησή της (Α2), την κατασκευή του περιβάλλοντος χώρου (συνθήκες, δεδομένα εποχής) (Α3), την αναγνώριση των παραγόντων που μπορούν να επιδράσουν στην καριέρα τους και, τέλος, τον μετασχηματισμό της κατασκευής υπό την επίδραση κάποιου-ων παράγοντα-ων απ’ αυτούς που υπάρχουν γύρω τους. Με αυτόν τον τρόπο, προσδοκούμε να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές -τριες την ανάγκη συνεχούς διαχείρισης της αλλαγής στις εκάστοτε συνθήκες, την ανθεκτικότητα που οφείλουν να επιδείξουν για να παραμείνουν απασχολήσιμοι και την ανάγκη επιτυχούς μετάβασης από τη μια εργασιακή κατάσταση στην άλλη, στο πλαίσιο μιας βιώσιμης σταδιοδρομίας.