Πρόγραμμα Συνεδρίου

Η εκδήλωση επιθετικών συμπεριφορών από ανήλικους, τόσο στο σχολικό όσο και στο οικογενειακό πλαίσιο, έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό και σύνθετο κοινωνικό ζήτημα. Το φαινόμενο παρουσιάζει σταθερά αυξητική τάση, ενώ παρατηρείται συσχέτιση μεταξύ της βίαιης στάσης των εφήβων και της μειωμένης απόδοσής τους στο σχολείο. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση κοινωνικών και ψυχολογικών παραμέτρων που πυροδοτούν βίαιες συμπεριφορές έφηβων μαθητών. Τελικός στόχος της έρευνας είναι η κατάρτιση Καλών Πρακτικών για μια αποτελεσματική προσέγγιση στη διαχείριση βίαιων περιστατικών εντός της σχολικής κοινότητας. Η μεθοδολογική προσέγγιση βασίζεται σε ποσοτική ανάλυση, με τη χρήση δομημένων και σταθμισμένων ερωτηματολογίων. Το ερευνητικό δείγμα περιλαμβάνει μαθητές από τέσσερις Σχολικές Μονάδες (δύο Γυμνάσια και δύο Λύκεια) του Νομού Ηρακλείου, τους Γονείς τους, τους Εκπαιδευτικούς, Σχολικούς Ψυχολόγους, Κοινωνικούς Λειτουργούς και τους Διευθυντές των Σχολείων. Η εν εξελίξει έρευνα καταδεικνύει μια σύνδεση ανάμεσα στην εμπειρία βίας στο οικογενειακό περιβάλλον και την εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς στο σχολείο, αλλά και με την πτώση της σχολικής επίδοσης. Συμπερασματικά, απαιτείται η υιοθέτηση προληπτικών στρατηγικών και η υλοποίηση εξειδικευμένων παρεμβάσεων στο οικογενειακό και το σχολικό περιβάλλον. Η αποτελεσματική διαχείριση της εφηβικής βίας επιβάλλει τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με σκοπό τον περιορισμό αυτού του κοινωνικού φαινομένου που εγκυμονεί κινδύνους για την ψυχική υγεία και τη μαθησιακή εξέλιξη των έφηβων μαθητών.

Η παρούσα εισήγηση διερευνά τη σημασία και την εφαρμογή μιας ολιστικής προσέγγισης για την υποστήριξη των μαθητών στο σύγχρονο σχολικό περιβάλλον. Αναγνωρίζοντας ότι οι μαθησιακές, συναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες των μαθητών είναι αλληλένδετες, το μοντέλο της ολιστικής υποστήριξης προτείνει τη μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό πλαίσιο συνεργασίας. Κεντρικός άξονας της προσέγγισης αυτής είναι η διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ σχολικών ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών, εκπαιδευτικών, ειδικών παιδαγωγών και γονέων, με στόχο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου υποστήριξης για κάθε μαθητή, σύμφωνα και με το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των Ε.Δ.Υ. στο δημόσιο σχολείο. Η εισήγηση αναλύει πώς η συνέργεια διαφορετικών ειδικοτήτων ενισχύει την έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών, επιτρέπει τον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων και προάγει μια κουλτούρα συμπερίληψης και αποδοχής στη σχολική κοινότητα. Βασιζόμενη σε μελέτη πρακτικών παραδειγμάτων αλλά και σε μια τεκμηριωμένη καλή πρακτική που εφαρμόστηκε επιτυχώς σε σχολική μονάδα κατά το σχολικό έτος 2024-2025, η εισήγηση αναδεικνύει ότι η διεπιστημονική ομάδα μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα σύνθετα ζητήματα, όπως ο σχολικός εκφοβισμός, οι μαθησιακές δυσκολίες και οι προκλήσεις ψυχικής υγείας. Η υιοθέτηση ενός τέτοιου συνεργατικού μοντέλου δεν ωφελεί μόνο τους μαθητές, αλλά ενδυναμώνει και τους ίδιους τους επαγγελματίες, προωθώντας την ανταλλαγή γνώσεων και τη συνεχή επαγγελματική τους ανάπτυξη. Καταλήγοντας, η εισήγηση τονίζει την αναγκαιότητα ενσωμάτωσης της ολιστικής, διεπιστημονικής προσέγγισης στις δομές της εκπαίδευσης, ως μια σύγχρονη, ουσιαστική και αναγκαία απάντηση στις σύνθετες και διαρκώς εξελισσόμενες ανάγκες της μαθητικής κοινότητας.

School bullying has become a global threat among adolescents. The aim of the present study, based on a qualitative methodology, is to investigate the perspectives and experiences of adolescents on school bullying in Crete and Cyprus. Individual semi-interviews were conducted with 10 adolescents aged 12-15 across urban and rural areas. The research team prepared a semi-structured interview form for data collection. Thematic analysis was used for data analysis. The analysis was facilitated by QSR-NVivo. The perceptions and experiences of adolescents on school bullying was categorizes into four main categories based on qualitative content analysis. Emerged categories were the meaning of school bullying were forms, emotions, attitudes and seeking help. Moreover, the findings highlighted the need for educational actions (i.e., prevention and intervention strategies) on awareness, preventing, and coping with school bullying. This study is intended to assist all parties including adolescents, parents, teachers, and mental health professionals.

Η παρούσα έρευνα εξετάζει τη σχέση μεταξύ της αντίληψης για το σχολικό κλίμα, της προθυμίας των εκπαιδευτικών να παρέμβουν και της συμπεριφοράς των παρευρισκόμενων σε περιστατικά εκφοβισμού σε ένα μεγάλο, γεωγραφικά διαφοροποιημένο δείγμα μαθητών στην Ελλάδα. Χρησιμοποιώντας συγχρονικά δεδομένα, διερευνάται πώς η αντίληψη για το σχολικό κλίμα και η προθυμία των εκπαιδευτικών να παρέμβουν επηρεάζουν την υιοθέτηση διαφορετικών ρόλων από τους μαθητές που παρευρίσκονται σε περιστατικά εκφοβισμού (βοηθός, παθητικός παρευρισκόμενος, υπερασπιστής). Επιπλέον, οι ρόλοι των παρευρισκόμενων εξετάστηκαν σε σχέση με διάφορα ατομικά χαρακτηριστικά, όπως το φύλο, η σχολική τάξη, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, η οικογενειακή δομή και η χώρα γέννησης των μαθητών/τριών. Το δείγμα αποτελείτο από 16.639 μαθητές (Mηλικία = 12,52 έτη, SD = 1,38; 53,2% κορίτσια) από 1.674 σχολικές μονάδες σε όλες τις εκπαιδευτικές περιφέρειες της Ελλάδας. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση αυτοσυμπληρούμενων ερωτηματολογίων, τα οποία μέτρησαν το αντιλαμβανόμενο σχολικό κλίμα, την προθυμία των εκπαιδευτικών να παρέμβουν σε περιστατικά εκφοβισμού, τους τύπους παρευρισκόμενων και άλλα ατομικά χαρακτηριστικά. Στα δεδομένα της μελέτης εφαρμόστηκαν περιγραφικές στατιστικές (συχνότητες, μέσοι όροι), το κριτήριο χ2 για τη σύγκριση των μέσων όρων των ομάδων στις μεταβλητές που εξετάστηκαν, καθώς και διχοτομική και πολυωνυμική λογιστική παλινδρόμηση. Η ανάλυση αποκάλυψε ότι η χώρα γέννησης, το θετικό σχολικό κλίμα και η αντίληψη των μαθητών ότι έχουν έναν υποστηρικτικό και πρόθυμο εκπαιδευτικό συμβάλλουν στην ενεργό συμμετοχή τους αναλαμβάνοντας το ρόλο του υπερασπιστή σε περιστατικά εκφοβισμού. Από την άλλη πλευρά, το φύλο, η σχολική τάξη, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων και η οικογενειακή δομή δεν προέβλεπαν τη συμπεριφορά των μαθητών ως παθητικών παρατηρητών. Η μελέτη επισημαίνει βασικούς τομείς ατομικών και συγκυριακών παραγόντων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παρευρισκόμενων, και τα ευρήματά της συζητούνται στο πλαίσιο στρατηγικών πρόληψης που θα ενισχύσουν την ενεργό παρέμβαση σε περιπτώσεις εκφοβισμού.

Ο αριθμός των μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που παρουσιάζουν παιδοψυχιατρικές διαταραχές παγκοσμίως είναι αυξανόμενος με σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη τους, όπου ενίοτε τέτοιες καταστάσεις οδηγούν σε σχολική κρίση. Η παρούσα εργασία βασίζεται σε μια μετα-διδακτορική έρευνα που έχει ως σκοπό τη διερεύνηση της δι-επιστημονικής και δι-υπηρεσιακής συνεργασίας μεταξύ Μελών της ΕΔΥ, Γονέων και Φορέων της Κοινότητας στην ανίχνευση τέτοιων περιστατικών. Απώτερος στόχος της μελέτης είναι να συμβάλλει στην ολιστική διαχείριση και ψυχοκοινωνική υποστήριξη των συγκεκριμένων μαθητών από την ΕΔΥ μέσω της έγκαιρης και έγκυρης ανίχνευσης. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται είναι η ποιοτική με την αξιοποίηση της γενικότερης Μελέτης Περίπτωσης σε πέντε (5) Γενικά Σχολεία Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης των Περιφερειακών Διευθύνσεων Αττικής και Στερεάς Ελλάδας. Διεξάγονται ημι-δομημένες συνεντεύξεις οι οποίες αναλύονται μέσω της Θεματικής Ανάλυσης. Συμμετέχοντες είναι οι Διευθυντές των Δημοτικών σχολείων, οι Σχολικοί Κοινωνικοί Λειτουργοί και Ψυχολόγοι και το υπόλοιπο εκπαιδευτικό προσωπικό, οι Γονείς των μαθητών που παρουσιάζουν παιδοψυχιατρικές διαταραχές, οι Εισαγγελείς Πρωτοδικών, οι Κοινοτικοί Ψυχίατροι παιδιών και οι Δημοτικοί Κοινωνικοί Λειτουργοί. Η εν εξελίξει έρευνα καταδεικνύει την σημασία και αναγκαιότητα των ολιστικών δι-επιστημονικών και δι-υπηρεσιακών συνεργατικών σχέσεων για τη προαγωγή της υγιούς ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης των μαθητών με παιδοψυχιατρικές διαταραχές και τη θεμελίωση της ψυχικής τους ανθεκτικότητας.

Εισαγωγή. Η ηθική φιλοσοφία του Ιμμάνουελ Κάντ, με έμφαση στην αυτόνομη βούληση, την καθολικευσιμότητα και τον σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, παρέχει ένα γόνιμο θεωρητικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού μέσω της Συμβουλευτικής Κοινωνικής Εργασίας.

Μεθοδολογία. Η καντιανή κατηγορική προσταγή υπογραμμίζει την ανάγκη να αντιμετωπίζουμε τους άλλους πάντα ως σκοπούς και ποτέ μονάχα ως μέσα. Με αυτήν ως βάση προωθείται μια κουλτούρα σεβασμού και αμοιβαίας κατανόησης στο σχολικό περιβάλλον, με έμφαση στην εσωτερική ηθική υποχρέωση και όχι στην επιδίωξη της ευτυχίας, η οποία συχνά οδηγεί σε αδιέξοδα και αντιφάσεις. Επιπλέον, η καντιανή φιλοσοφία του δικαίου, όπως αναπτύχθηκε στη «Θεωρία του Δικαίου», θέτει περιορισμούς στην άσκηση της κυριαρχίας, προστατεύοντας την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των ατόμων. Αυτή η προστασία είναι υψίστης σημασίας όταν εξετάζουμε καταστάσεις σχολικού εκφοβισμού, όπου οι ευάλωτοι μαθητές χρειάζονται υποστήριξη και προστασία από καταχρηστικές συμπεριφορές.

Συμπεράσματα- Πρακτική Εφαρμογή στο Πεδίο. Η κατανόηση και ενσωμάτωση της καντιανής ηθικής μπορεί να βοηθήσει τους Κοινωνικούς Λειτουργούς να αναπτύξουν παρεμβάσεις που ενθαρρύνουν την ενσυναίσθηση, την υπευθυνότητα και την ηθική συνείδηση στους μαθητές, τόσο στα θύματα όσο και στους θύτες. Η εφαρμογή της καντιανής ηθικής στην Κοινωνική Εργασία απαιτεί μια βαθιά κατανόηση των βασικών αρχών της, καθώς και των τρόπων με τους οποίους αυτές μπορούν να μεταφραστούν σε πρακτικές στρατηγικές και παρεμβάσεις. Η καντιανή προσέγγιση στην Κοινωνική Εργασία προτεραιοποιεί την αυτονομία και την αξιοπρέπεια κάθε ατόμου, οδηγώντας σε μια προσέγγιση που επικεντρώνεται στην ενδυνάμωση των ατόμων και στην προώθηση της αυτονομίας τους, παρά στην απλή παροχή βοήθειας ή στην επιβολή εξωτερικών λύσεων.