Πρόγραμμα Συνεδρίου

Με ποιον τρόπο το κοινωνικό στίγμα διαβρώνει την ψυχική συνοχή του ατόμου και πώς η συμβουλευτική μπορεί να αναδειχθεί ως πράξη ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης; Επιχειρώντας να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα, τίθεται στο επίκεντρο, η ανομολόγητη συχνά ανάγκη του ατόμου για αποδοχή, ως συνέχεια της υπαρξιακής αναγνώρισης του δικαιώματός του να υπάρχει, να μιλά και να ορίζει τον εαυτό του. Το στίγμα, αποτελεί ένα αθέατο τραύμα που ξεκινά ως εξωτερική απόρριψη, αλλά σταδιακά γίνεται εσωτερικευμένη αμφισβήτηση της ίδιας της αξίας του ατόμου. Η κοινωνία παράγει το στίγμα, αλλά είναι το ίδιο το άτομο που αναγκάζεται –συχνά χωρίς επίγνωση– να το ενσωματώσει και να ξαναχτίσει τον εαυτό του μέσα από αυτό. Και κάπως έτσι, η κοινωνική κατασκευή του "άλλου" γίνεται ψυχική διάσπαση. Μέσα από την ιστορία της Ι., θα δούμε πώς η συμβουλευτική λειτουργεί ως αντισταθμιστικός χώρος για την ανάκτηση του δικαιώματος του ατόμου να αφηγηθεί τη δική του ιστορία – όχι όπως του την επέβαλαν, αλλά όπως τη βιώνει. Μέσα από τη συμμαχία θεραπευτή-θεραπευόμενου, αναδύεται η δυνατότητα επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας, ως δυναμική διεργασία. Η συμβουλευτική δεν λειτουργεί στο κενό· δρα εντός συστημάτων που επιδρούν στην ψυχή και στο σώμα. Σε κάθε συνεδρία, σε κάθε σιωπή ή ρήξη, διακυβεύεται κάτι πολύ βαθύτερο από την ανακούφιση: διακυβεύεται η δυνατότητα να αποκατασταθεί μια εσωτερική ιστορία που κάποτε διαστρεβλώθηκε ή αποσιωπήθηκε. Ίσως η πιο ριζοσπαστική πράξη που μπορεί να κάνει ένας σύμβουλος, είναι να προσφέρει έναν χώρο όπου ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να είναι «άλλος» για να είναι αποδεκτός. Όπου το τραύμα δεν είναι εμπόδιο, αλλά υλικό για κατανόηση. Όπου το στίγμα δεν κρύβεται, αλλά ξεγυμνώνεται ως κοινωνικό κατασκεύασμα. Γιατί, τελικά, η αποδοχή δεν είναι απλώς συνθήκη θεραπείας, είναι πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης. Και η φωνή που ξαναβρίσκεται, δεν ανήκει μόνο στο άτομο. Είναι φωνή που επιστρέφει στον κόσμο, αλλάζοντας τον, έστω και λίγο.

Η ερώτηση «Πώς να μετρηθώ;» αναδεικνύει τη σιωπηλή πάλη πολλών γυναικών μεγαλύτερης ηλικίας να διατηρήσουν την αξιοπρέπεια και τη φωνή τους μέσα σε κοινωνικά πλαίσια που τις καθιστούν αόρατες. Στη διασταύρωση ηλικίας, φύλου και κοινωνικών ανισοτήτων, αναδύεται ένα πεδίο σιωπής και πολλαπλής ευαλωτότητας. Οι διακρίσεις λόγω ηλικίας και φύλου, που παραμένουν βαθιά εδραιωμένες σε κοινωνικές, θεσμικές και πολιτισμικές πρακτικές, λειτουργούν σωρευτικά, επιδρώντας αρνητικά στη σωματική και ψυχική υγεία, στην αυτοεικόνα και στη θέση των γυναικών στον κοινωνικό ιστό. Η εσωτερίκευση στερεοτύπων οδηγεί σε έναν ψυχικό εγκλεισμό, όπου η υποτίμηση, η αδυναμία και η απουσία προοπτικής παρουσιάζονται ως φυσικά στάδια της ζωής ενώ οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από τη γήρανση, το φύλο, την εργασία και τη χρησιμότητα επηρεάζουν όχι μόνο την καθημερινότητα των γυναικών αλλά και τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζονται θεραπευτικά. Η κοινωνική απομόνωση, η οικονομική ανασφάλεια, η πολλαπλή επιβάρυνση ρόλων και οι σχέσεις εντός των οποίων απουσιάζει ο σεβασμός επιτείνουν περαιτέρω τον ψυχικό κίνδυνο. Ποιος ο ρόλος της συμβουλευτικής απέναντι στα εσωτερικά δεσμά αλλά και στις συστημικές προκλήσεις που συχνά τα δημιουργούν; Όταν ο σύμβουλος εστιάζει όχι μόνο στο άτομο αλλά και στις κοινωνικές δομές που το καθορίζουν, η θεραπεία μετατρέπεται σε πολιτική και ηθική πράξη βασισμένη στην κοινωνική δικαιοσύνη. Η θεραπευτική διαδικασία αναδεικνύεται ως κρίσιμο πεδίο αναγνώρισης αυτών των αλληλοεπικαλυπτόμενων ευαλωτοτήτων και μπορεί να γίνει χώρος επανανοηματοδότησης της εμπειρίας, ανάκτησης της φωνής και ενίσχυσης της αυτονομίας. Όταν η ηλικία, το φύλο, η οικονομική αβεβαιότητα, τα προβλήματα υγείας και οι άνισες σχέσεις συντροφικότητας συνυφαίνονται, ο θεραπευτής καλείται να δει το άτομο όχι μόνο μέσα από την παθολογία, αλλά μέσα από το πρίσμα των διατομεακών επιρροών και της ιστορικότητάς του. Η ενσυναίσθηση, η αποδόμηση προκαταλήψεων και η κατανόηση των κοινωνικών προσδιοριστών της ψυχικής υγείας μετατρέπουν τη θεραπεία σε πεδίο αντίστασης, επανοικειοποίησης του εαυτού και ψυχικής αναγέννησης.

Η έμφυλη βία δεν είναι «γυναικείο ζήτημα». Είναι μια βαθιά κοινωνική πληγή, ριζωμένη σε αντιλήψεις που καθορίζουν το πώς σχετιζόμαστε και αντιλαμβανόμαστε την εξουσία, τη φροντίδα και την ευθύνη και μας αφορά όλους. Δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση, είναι ένα σύμπτωμα μιας συλλογικής αδιαφορίας να προστατεύσουμε και να σεβαστούμε τη ζωή και την αξιοπρέπεια όλων. Η σιωπή των «παθητικών ανδρών» συντηρεί τη βία όσο και η πράξη του δράστη. Στη θεραπευτική σχέση, η ματιά της θεραπεύτριας προς τον θεραπευόμενο δεν είναι καχύποπτη ή τιμωρητική. Είναι προσκλητική: προς έναν άνδρα που μεγάλωσε σιωπώντας μπροστά στην κακοποίηση της μητέρας του, αλλά τώρα αρχίζει να βλέπει. Μέσα από τη θεραπεία, η σιωπή του μετατρέπεται σε ερώτηση και ευθύνη. Όχι μόνο για τον δικό του πόνο, αλλά και για τον πόνο γύρω του που ως τώρα αγνοούσε. Η θεραπεία προσφέρει χώρο για ερωτήματα που έμεναν άρρητα, για κατανόηση, και για μετασχηματισμό του πόνου σε δράση. Ο κοινωνικός ρόλος που επιβλήθηκε αρχίζει να καταρρέει. Ήταν ένας περιοριστικός ρόλος που τον αποξένωσε από τους άλλους και από τον εαυτό του. Στη θέση του, διαμορφώνεται μια νέα ανδρική ταυτότητα, ικανή να νιώθει, να συνδέεται και να συμμετέχει ενεργά. Μια ταυτότητα που δεν φοβάται τη συναισθηματική έκφραση και δεν χρειάζεται να κυριαρχεί για να νιώσει επαρκής. Ο χώρος της θεραπείας γίνεται τόπος επανεξέτασης του εαυτού, όχι με σκοπό την άρνηση του φύλου, αλλά την απελευθέρωση από τα στερεότυπά του. Δεν αφορά μόνο την επούλωση ενός ατομικού τραύματος, αλλά ανοίγει τον δρόμο για συνειδητοποίηση της ευθύνης απέναντι στη βία. Δεν ζητείται από τον άνδρα να «σώσει» τις γυναίκες, του ζητείται να πάψει να μένει θεατής. Να σταθεί σύμμαχος, όχι κυρίαρχος. Να καταλάβει πως η πρόληψη της βίας δεν είναι ξένη υπόθεση, αλλά βαθιά δική του. Και έτσι, μέσα από την προσωπική του αφύπνιση, να γίνει μέρος μιας ευρύτερης αλλαγής.

Η παρούσα ομιλία εξετάζει τον ρόλο της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας στο πλαίσιο συλλογικού τραύματος, όπως αυτό διαμορφώνεται σε συνθήκες πολέμου, γενοκτονίας και κοινωνικών καταστροφών. Μέσα από πολυετή επαγγελματική εμπειρία στη Λωρίδα της Γάζας (2021–2025), αναδεικνύονται οι περιορισμοί εφαρμογής παραδοσιακών τεχνικών συμβουλευτικής λόγω της συνεχιζόμενης έκθεσης σε τραυματικά γεγονότα και της κοινωνικοπολιτισμικής συνθήκης. Τεχνικές όπως οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας ή η συμπονετική διερεύνηση καθίστανται μη εφαρμόσιμες, λόγω της έλλειψης συνθηκών ασφάλειας, ιδιωτικότητας και σταθερότητας. Επιπλέον, διαδικασίες όπως η εστίαση στο "εδώ και τώρα" ή η συναισθηματική αποφόρτιση, αποδεικνύονται συχνά μη λειτουργικές, καθώς ενισχύουν το αίσθημα ματαίωσης και την πίεση επίδοσης σε πλαίσιο συλλογικής ηρωικής αφήγησης. Η ανάγκη για αναδιαμόρφωση οδηγεί στην ανάδειξη εναλλακτικών μορφών ενδυνάμωσης, όπως η συλλογική δράση, η θρησκευτική πίστη, ο αλτρουισμός και η ενεργή συμμετοχή στην κοινότητα ως μέσα νοηματοδότησης της απώλειας και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολιτισμική κατασκευή της ανθεκτικότητας και του ηρωισμού, που λειτουργεί ως διπλός μηχανισμός: αφενός κινητοποιεί το υποκείμενο προς το νόημα και την υπέρβαση, αφετέρου δυσχεραίνει την ελεύθερη έκφραση ευαλωτότητας. Επιπλέον, καταδεικνύεται ότι σε συνθήκες όπου η ατομική θεραπεία δεν είναι προσβάσιμη ή λειτουργική, η συλλογική αφήγηση του πένθους και η αίσθηση του ανήκειν προσφέρουν ουσιαστική ψυχική ανακούφιση. Σε αντιπαραβολή, εξετάζεται η περίπτωση του συλλογικού τραύματος από το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, με αναφορά στον ρόλο της του ακτιβισμού και της συμβουλευτικής ομάδας και του τρόπου με τον οποίο οι συλλογικές μορφές επεξεργασίας του πένθους διαμορφώνουν ένα πλαίσιο ουσιαστικής υποστήριξης και αποφόρτισης. Η συμβουλευτική προσεγγίζεται ως πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης, η οποία αναπλαισιώνεται μέσα από την πολιτισμική και ιστορική εμπειρία, νοηματοδοτώντας το τραύμα. Η ομιλία προτείνει τη θεώρηση της συμβουλευτικής όχι ως σταθερού συστήματος τεχνικών, αλλά ως δυναμικής διεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ευελιξίας του/της συμβούλου να κατανοήσει και να ανταποκριθεί σε συνθήκες ιστορικής και κοινωνικής εκτροπής, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση.

Η κλασσική ψυχαναλυτική θεωρία έθεσε τις βάσεις για την εις βάθος διερεύνηση και κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού. Το ασυνείδητο, οι πρώιμοι φροντιστές ,τα όνειρα, τα συναισθήματα και η σεξουαλικότητα, τα τραύματα και οι τραυματικές εμπειρίες, απασχόλησαν διάσημους κλασικούς ψυχαναλυτές όπως ο Σ. Φρόιντ, ο Σ. Φερέντσι, η Μ. Κλάιν, Κ. Χόρνι. Καθώς όμως η ψυχανάλυση έβρισκε όλο και περισσότερους ένθερμους οπαδούς, ήταν επόμενο το θεωρητικό υπόβαθρο να εμπλουτίζεται όλο και περισσότερο, με τη γνώση να εξελίσσεται πέρα από την Ψυχολογία του ατόμου ως μονάδας και να έρχονται στο προσκήνιο ιδέες που ενέπλεκαν όλο και περισσότερο την κοινωνική επιρροή στον σχηματισμό και τη διαμόρφωση του ψυχισμού και τον σχηματισμό της ταυτότητας. Μία τέτοια ιδέα ήταν και η έννοια του συλλογικού ασυνείδητου, όπως αυτή εκφράστηκε πρωτίστως από τον Κ. Γιούνγκ μετέπειτα από τον Φουκς και μεταγενέστερα αυτή του κοινωνικού ασυνείδητου από τον Χόπερ. Τα αόρατα νήματα που κρατούν ομάδες και κοινωνίες ενωμένες ή αντιθέτως μπορεί και να λειτουργούν διασπαστικά, η ιστορικότητα, οι κοινοί μύθοι και δοξασίες, το κοινό παρελθόν, οι συλλογικές ψυχικές άμυνες και καταναγκασμοί αποτελούν εκφράσεις του κοινωνικού ασυνειδήτου. Είναι εύλογο κανείς να συμπεράνει ότι η ατομικότητα δεν μπορεί να ιδωθεί ως αυτή κάθ' αυτή έξω από τη συλλογική πραγματικότητα και ό,τι πραγματώνει αυτήν. Στη σχεσιακή ψυχανάλυση, όπου ο θεραπευτής καλείται να είναι ενήμερος και να σχετιστεί με όσο το δυνατόν περισσότερες πλευρές του θεραπευόμενου και να κατανοήσει σε βάθος στο εδώ και τώρα τη διαδρομή του, η ιδέα του κοινωνικού ασυνείδητου μπορεί να αποτελέσει ένα βοηθητικό εργαλείο ως προς την κατανόηση του σχηματισμού της ταυτότητας του θεραπευόμενου

Η περίπτωση της Δ, μιας 45χρονης εικονογράφου και ζωγράφου, φωτίζει πτυχές του σωματικού τραύματος, του χρόνιου πόνου, της απώλειας και της σύνδεσής τους με ψυχολογικές διεργασίες που αφορούν ιδιαίτερα τη διαγενεακή μεταβίβαση τραύματος και το περιπεπλεγμένο πένθος. Η ιστορία της ξεκινά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τη σωματική απώλεια που επέφερε η υστερεκτομή, αλλά σταδιακά φωτίζονται οι αθέατες πληγές που διαμορφώθηκαν από τις σχέσεις με τη μητέρα και τη γιαγιά της, οι οποίες επίσης έχασαν τη ζωή τους από καρκίνο. Η θεραπευτική της πορεία αναδεικνύει πως το τραύμα δεν περιορίζεται στο σώμα, αλλά εγγράφεται στην ψυχή, πλέκοντας φόβο, ενοχή και βαθιά θλίψη. Ο πόνος της Δ δεν ήταν μόνο φυσικός· αντανακλούσε τη δυσκολία της να αποχωριστεί τη μητέρα της και να διαχειριστεί το πένθος της, μια συναισθηματική αλυσίδα που την κράταγε δεμένη σε έναν κύκλο απώλειας. Μέσα από την σχεσιακή ψυχαναλυτική θεραπευτική προσέγγιση, η Δ βρήκε χώρο να δώσει φωνή στις αναμνήσεις της, να εκφράσει το βουβό της πένθος και να επανεφεύρει την ταυτότητά της πέρα από την ασθένεια. Η τέχνη της έγινε γέφυρα ανάμεσα στο άφαντο και το εκφρασμένο, τρόπος να πει όλα όσα δεν μπορούσαν να ειπωθούν με λόγια. Στην πορεία αυτή, η Δ κατάφερε να αντιμετωπίσει τον φόβο της εγκατάλειψης και να επαναδιαπραγματευτεί τον ρόλο της ως γυναίκας, συντρόφου και δημιουργού, μετασχηματίζοντας την απώλεια σε έναυσμα για προσωπική αναγέννηση. Η μελέτη της θεραπείας της δίνει ένα ιδιογραφικό στιγμιότυπο του πώς η αναγνώριση της διαγενεακής κληρονομιάς του τραύματος και η αποδοχή των σωματικών και ψυχικών ουλών μπορούν να γίνουν το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της εσωτερικής ισορροπίας και την ανεύρεση νέου νοήματος ζωής.

Το παρόν άρθρο εξετάζει την έννοια του διαγενεακού τραύματος και τους σχεσιακούς μηχανισμούς μετάδοσής του όπως εκφράζονται μέσα από το ψυχολογικό θρίλερ "Μαύρος Κύκνος" του Ντάρεν Αρονόφσκι. Για τη διερεύνηση τόσο του εσωτερικού κόσμου των χαρακτήρων όσο και των μηχανισμών που διαμεσολαβούν στην "ασυνείδητο-προς-ασυνείδητο" επικοινωνία τους, γίνεται αντιστοίχιση σημαντικών σκηνών και διαλόγων της ταινίας με ψυχαναλυτικές θεωρίες και έννοιες που νοηματοδοτούν με κλινικά ωφέλιμο τρόπο τις επιπτώσεις που έχουν στην ψυχική υγεία των χαρακτήρων οι όροι της σχέσης τους. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο αντλεί από τις ψυχαναλυτικές σχολές της διυποκειμενικότητας, των αντικειμενότροπων σχέσεων αλλά και θεωρίες του τραύματος. Η ανάλυση εστιάζει στα δυναμικά της σχέσης της πρωταγωνίστριας, Νίνα, με τη μητέρα της, Έρικα και συγκεκριμένα στον τρόπο με τον οποίο το ναρκισσιστικό τραύμα των ανεκπλήρωτων φιλοδοξιών της Έρικα, μιας πρώην μπαλαρίνας που εγκατέλειψε την καριέρα της, για να μεγαλώσει την κόρη της, μεταβιβάζεται στη Νίνα εν είδει ασφυκτικού ελέγχου και προσδοκιών για τελειότητα. Η Έρικα αντιμετωπίζει την κόρη της όχι ως αυτόνομο υποκείμενο, αλλά ως φορέα εκπλήρωσης των δικών της ματαιωμένων επιθυμιών, επιβάλλοντας στη Νίνα μια ταυτότητα που δεν της ανήκει. Η πίεση που της ασκείται είναι τόση, ώστε τελικά ο ψευδής εαυτός της Νίνα, που συντηρεί τη συγχωνευτική τους σχέση, καταρρέει, η επαφή με την πραγματικότητα χάνεται και η συσσωρευμένη επιθετικότητα που έχει ενδοβάλει η Νίνα μετουσιώνεται σε ψυχωτική συμπτωματολογία. Κλινικά, το άρθρο συμβάλλει σε μια βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το διαγενεακό τραύμα μπορεί να εκδηλωθεί μέσω διασχιστικών καταστάσεων, τελειομανίας και κατακερματισμού της ταυτότητας. Τονίζεται η θεραπευτική σημασία της διαφοροποίησης των θεραπευόμενων από εσωτερικά γονεϊκά αντικείμενα και της ανάγκης τους να πενθήσουν τις ανεκπλήρωτες φαντασιώσεις τόσο των ίδιων όσο και των σημαντικών άλλων, επιτρέποντας έτσι την ανάδυση ενός πιο συνεκτικού, αυτόνομου και ανθεκτικού εαυτού. Το άρθρο, τέλος, ενθαρρύνει τους θεραπευτές να αντιλαμβάνονται τη συμπτωματολογία

Ήδη από την αρχαιότητα πολλοί Έλληνες φιλόσοφοι καλλιέργησαν την έννοια της ευδαιμονίας και του «ευ ζην». Ο Αριστοτέλης στα ‘Ηθικά Νικομάχεια’ αναφέρει την ευζωία ως ύψιστο αγαθό και το τελικό σκοπό της ζωής του ανθρώπου. Στην σύγχρονη εποχή, όταν ο λόγος περνάει στο συναίσθημα, θα μπορούσαμε ίσως να μιλήσουμε και για τα κομμάτια εκείνα του εαυτού μας που προσπαθούμε να φωτίσουμε κατά τη διάρκεια της συμβουλευτικής διαδικασίας; Η σχετική βιβλιογραφία κατακλύζεται από πλήθος θεωρητικών προσεγγίσεων και ερευνητικών αναφορών που μελέτησαν εις βάθος τα δυσφορικά συναισθήματα, τις αντίστοιχες συμπεριφορές και την ψυχική νόσο. Τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια ο κλάδος της Θετικής Ψυχολογίας με πληθώρα ερευνών έρχεται να κερδίσει έδαφος, να δώσει νέες οπτικές στις μέχρι τώρα προσεγγίσεις. Αποτελεί άραγε η Θετική Ψυχολογία μια μορφή ψυχοεκπαίδευσης και πως θα μπορούσε να ενσωματωθεί ωφέλιμα στο θεραπευτικό δωμάτιο και τις διάφορες πτυχές της καθημερινότητας; Η Θετική Ψυχολογία έχει απώτερο σκοπό την βελτίωση της ζωής των ανθρώπων τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, θέτοντας στο επίκεντρο θετικές διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης όπως είναι η νοηματοδότηση της εμπειρίας, η ποιότητα ζωής και η αισιοδοξία. Όπως τονίζουν οι Gable & Haidt (2005) στόχος της είναι η αποκάλυψη, η κατανόηση και η ενίσχυση των παραγόντων που επιτρέπουν στους ανθρώπους να ευδοκιμήσουν και να λειτουργήσουν βέλτιστα ως άτομα, ομάδες και κοινότητες. Δεν αφορά μόνο στην αποκατάσταση των αδύναμων σημείων του υποκειμένου, αλλά και στην ενίσχυση των θετικών χαρακτηριστικών και αρετών του ατόμου. Σύμφωνα με τους Fitzpatrick & Stalikas, (2008a,b,) τα θετικά συναισθήματα δεν είναι μόνο δείκτες, αλλά και παράγοντες θεραπευτικής αλλαγής. Άραγε ο συμβουλευόμενος είναι εφικτό να ψυχοεκπαιδευτεί σε πρακτικές που προάγουν το ‘ευ ζην’ και να κτίσει την ψυχική του ανθεκτικότητα; Σε ένα ταξίδι όπου θεραπευτής και θεραπευόμενος καλούνται να συνταξιδέψουν, ο ρόλος της θετικής ψυχολογίας μπορεί να αποτελέσει ευεργετικό πυλώνα σταθερότητας και σθεναρού κρατήματος.

Ο Μάρκος Αυρήλιος στο βιβλίο του Εις Εαυτόν γράφει: «Σήμερα ξέφυγα από όλες τις δύσκολες καταστάσεις. Μάλλον έδιωξα όλες τις δύσκολες καταστάσεις. Γιατί δεν βρίσκονται έξω από μένα, μα μέσα μου, στην ιδέα που σχηματίζω για τα πράγματα». Η ψυχική υγεία αποτελεί ένα ζητούμενο στην καθημερινή μας ζωή. Τι γίνεται όμως όταν ένας άνθρωπος βιώνει στρεσογόνες καταστάσεις που του δημιουργούν ποικίλα συναισθήματα και δυσκολίες προσαρμογής; Δηλαδή σε έκτακτες κοινωνικές καταστάσεις, όπως η πανδημία, ή οι προσωπικές δύσκολες στιγμές, όπως χωρισμός, διαζύγιο, ακόμα και η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου; Πώς μπορούμε να θωρακίσουμε την ψυχική μας υγεία; Ένα άτομο βρίσκεται σε στρεσογόνο κατάσταση, όταν βιώνει ένα γεγονός ως ανυπέρβλητο και το οποίο του προκαλεί σημαντικές γνωστικές, συμπεριφορικές και ψυχικές δυσλειτουργίες. Η ψυχοεκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να αντιληφθούμε τις καταστάσεις αυτές με διαφορετικό πρόσημο. Μέσω της ψυχοεκπαίδευσης αποκτάμε μεγαλύτερη επίγνωση του εαυτού μας και της κατάστασης που βρισκόμαστε στο εδώ και τώρα. Ως διαδικασία παρέχει συστηματικές και επικαιροποιημένες πληροφορίες για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, τον τρόπο που την βιώνουμε και τις επιπτώσεις που έχει στην καθημερινότητα μας. Μέσα από την δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος και με την εφαρμογή κατάλληλων γνώσεων και δεξιοτήτων, η ψυχοεκπαίδευση αποτελεί ένα εργαλείο σταθερότητας και προστασίας. Δίνει την δυνατότητα στα άτομα να επανεκπαιδεύσουν τον εαυτό τους, ώστε να κατανοήσουν τί τους συμβαίνει, για να μην νιώθουν αβοήθητοι. Η αυτογνωσία που παρέχει η ψυχοεκπαίδευση, βοηθά το συμβουλευμένο να διερευνά εναλλακτικούς δρόμους μέσα από την δική του δύναμη. Καλλιεργείται έτσι η ψυχική του ανθεκτικότητα και οδηγείται σε νέους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς. Επίσης αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο προστασίας και σταθερότητας στη διαχείριση στρεσογόνων καταστάσεων με βελτιωμένο τρόπο. Οι συμβουλευμένοι, μέσω της ψυχοεκπαίδευσης, δεν αισθάνονται πλέον αποδιοργανωμένοι και αναστατωμένοι, αλλά αντίθετα μπορούν να αναπτύξουν νέες στρατηγικές αντιμετώπισης που στη συνέχεια θα τους βοηθήσουν σε όλες τις δύσκολες καταστάσεις.

Η περιγεννητική περίοδος –του τρίτου τριμήνου της κύησης έως και του πρώτου χρόνου του βρέφους– αποτελεί θεμέλιο της ψυχοσωματικής ανάπτυξης του ανθρώπου. Τα μηνύματα που λαμβάνει το αγέννητο παιδί –από το περιβάλλον, τα συναισθήματα, τη γονεϊκή σχέση– διαμορφώνουν την ικανότητα του ατόμου να ρυθμίζει το άγχος και να δημιουργεί ασφαλείς σχέσεις. Οι «νέες μητέρες» επανασυστήνονται στον εαυτό τους ως ταυτότητα κι αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει πολλές ψυχικές διεργασίες. Ωφέλιμο είναι οι γυναίκες να προετοιμάζονται ψυχολογικά, ώστε να είναι έτοιμες να στηρίξουν τον εαυτό τους και να διευκολύνουν τη σχέση με το βρέφος. Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί μόνο ένα βιολογικό–σωματικό γεγονός, αλλά μια πολύπλοκη διαδικασία, στην οποία εμπλέκονται ψυχικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Οι μητέρες επαναβιώνουν την ζωή που έζησαν ως βρέφη και αυτές ακριβώς τις εμπειρίες μεταδίδουν (ασυνείδητα). Γίνονται οι «γονείς τους» επανερχόμενες στα προσωπικά τους βιώματα. Εδώ εμφανίζονται και τα πρώτα στοιχεία ψυχοπαθολογίας (εφόσον υπάρχουν): η περιγεννητική περίοδος είναι η μοναδική, υπαρξιακή εμπειρία της απόλυτης χρονικής ταύτισης παρελθόντος-παρόντος-μέλλοντος (Δρ. Μιχαλέλη Μερόπη, Ψυχαναλύτρια Περιγεννητικής Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας). Αλλά και μία μοναδική ευκαιρία λύσης χρόνιων ψυχικών ζητημάτων που αναδύονται με το νέο ρόλο. Ο σύγχρονος κόσμος της ταχύτητας, της υπερπληροφόρησης, της τεχνολογίας και της πολιτικο-κοινωνικο-οικονομικής ανασφάλειας καθιστά την γονεϊκότητα απαιτητική. Το πλαίσιο στήριξης (ευρύτερη και πυρηνική οικογένεια) έχει διαρραγεί, τα μοντέλα οικογένειας έχουν αλλάξει και ταυτόχρονα εξελίσσονται. Η επιστήμη έχει δείξει πως η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στην πρόληψη και την αποτροπή παθολογικών καταστάσεων, π.χ. μέσω μορφολογικής θεραπείας και θεραπευτικών ομάδων γυναικών. Η περιγεννητική περίοδος δεν είναι μόνο μία κρίσιμη φάση ανάπτυξης της γυναίκας, αλλά και ένα «παράθυρο» προσωπικής και διαγενεακής μεταμόρφωσης: η ψυχοεκπαίδευση διευκολύνει την ομαλή μετάβαση τον τοκετό, την φροντίδα του παιδιού της, όσο και στην δική της αυτοφροντίδα. Η στήριξη των μητέρων σε αυτό το στάδιο αποτελεί επένδυση στη μελλοντική ψυχική υγεία της κοινωνίας.

Ζούμε στην εποχή όπου ταχύτητα και πληροφόρηση κυριαρχούν ενώ ο ποιοτικός χρόνος και η αυθεντική σύνδεση μεταξύ γονέων και εφήβων γίνονται όλο και πιο σπάνια αγαθά. Το χάσμα επικοινωνίας μεταξύ των γενεών διευρύνεται, καθώς οι σημαντικοί άλλοι των εφήβων δεν είναι πλέον τα πρόσωπα των γονέων ή συγγενών αλλά οι παρέες συνομηλίκων και τα κοινωνικά δίκτυα, που συχνά προβάλλουν πρότυπα επιφανειακής επιτυχίας και υλισμού, αφήνοντας στο παρασκήνιο τις βαθύτερες αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους. Η εφηβεία, ως περίοδος έντονων ψυχοσυναισθηματικών μεταβολών και κοινωνικών προκλήσεων, απαιτεί νέες προσεγγίσεις για την ψυχική ενδυνάμωση των νέων και την πρόληψη όχι μόνο της σωματικής αλλά και της αδιόρατης, συναισθηματικής βίας. Η ψυχοεκπαίδευση αναδεικνύεται ως ουσιαστική και πρώιμη παρέμβαση που δεν περιορίζεται στην απλή μετάδοση γνώσης αλλά λειτουργεί ως βιωματική διαδικασία ενδυνάμωσης, πρόληψης και ψυχικής φροντίδας. Μέσω αυτής, οι έφηβοι μαθαίνουν να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, τοποθετώντας λέξεις σε βιώματα που μέχρι τότε παρέμεναν αδιαμόρφωτα αλλά επηρεάζουν τη σκέψη και τη συμπεριφορά τους. Η ψυχοεκπαίδευση ενισχύει την αυτογνωσία, διδάσκοντας πώς να οριοθετούν και να προστατεύουν τον ψυχικό τους χώρο, οδηγώντας τους στη συναισθηματική ασφάλεια. Μέσα από την κατανόηση εννοιών όπως τοξικές συμπεριφορές, συναισθηματικές παραβιάσεις, σιωπηλή βία, οι νέοι εκπαιδεύονται να διακρίνουν το επιβλαβές από το φαινομενικά φυσιολογικό, χτίζοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και μειώνοντας το άγχος. Η διεθνής έρευνα υπογραμμίζει τη σημασία ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης και της ψυχικής ανθεκτικότητας μέσω γνωσιακών-συμπεριφορικών και βιωματικών προγραμμάτων που προάγουν ενσυναίσθηση, συνεργασία και το αίσθημα του ανήκειν, μειώνοντας τα περιστατικά βίας. Η συστηματική ενσωμάτωση της ψυχοεκπαίδευσης στο σχολικό πρόγραμμα σε συνδυασμό με ενεργή συμμετοχή εκπαιδευτικών, γονέων και κοινότητας, μπορεί να δημιουργήσει θετικό σχολικό κλίμα, όπου η πρόληψη της ψυχικής βίας αποτελεί συλλογικό στόχο. Η ψυχοεκπαίδευση δεν είναι πολυτέλεια αλλά θεμελιώδης πράξη φροντίδας και πρόληψης που μετατρέπει τη γνώση σε θεραπευτική παρουσία και ενδυνάμωση των εφήβων.

Σύμφωνα με την αλληγορία του σπηλαίου που περιγράφει ο Πλάτωνας στο έργο του Πολιτεία, οι άνθρωποι, παγιδευμένοι μέσα σε ένα σπήλαιο, αντιλαμβάνονται ως πραγματικότητα μόνο τις σκιές που προβάλλονται στον τοίχο από αντικείμενα που περνούν μπροστά από μια φωτιά πίσω τους. Οι δεσμώτες δεν επιθυμούν να εγκαταλείψουν τη φυλακή-σπήλαιο τους, επειδή δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μια καλύτερη ζωή, και έτσι παραμένουν αιχμάλωτοι των δικών τους φαντασιώσεων και ερμηνειών. Πώς σχετίζεται όμως αυτή η αλληγορία με τη Σχεσιακή Ψυχανάλυση; Η παρούσα εισήγηση θα εστιάσει στην περίπτωση της Κατερίνας, μιας 28χρονης γυναίκας κοινωνικά αποκλεισμένης. Έχοντας μια δεσποτική-τυραννική μητέρα, η Κατερίνα έχει βιώσει το σπίτι της ως μια φυλακή-σπήλαιο, χωρίς να μπορεί να το εκφράσει. Σκοπός είναι να κατανοηθούν τα Υπερεγωτικά στοιχεία που εγκλωβίζουν την θεραπευόμενη μέσα από αναστοχασμό της θεραπεύτριας και βιβλιογραφική τεκμηρίωση. Το δύσκολο στην πορεία της θεραπείας ήταν να προστατεύσουμε τη σχέση που προσπαθούσαμε να χτίσουμε από φαινόμενα αποκλεισμού προερχόμενα και από το οικογενειακό – και ύστερα κοινωνικό – πλαίσιο, το οποίο κρατούσε την Κατερίνα αιχμάλωτη στις δικές του προσδοκίες και φαντασιώσεις, κατανοώντας παράλληλα τη δυαδική θεραπεία ως διαδικασία μεγάλης ομάδας. Συχνά, μέσα από τις δικές μου εκφράσεις θυμού προσπαθούσαμε – μαζί – να αναγνωρίσουμε, τόσο εκείνη όσο κι εγώ μέσα από μια παράλληλη προσωπική διεργασία, εσωτερικευμένα κακά αντικείμενα, ώστε να μπορέσει να τα αντιμετωπίσει και να τα εξαλείψει, προσπαθώντας παράλληλα να μην δημιουργήσουμε προβλητικά, με Κλαινικούς όρους, εκ νέου αποκλεισμό ανάμεσά μας. Το ερώτημα «μπορώ να διακόψω τη θεραπεία;» εμφανιζόταν κατά καιρούς με διάφορους τρόπους, αλλά ποτέ τόσο άμεσα όσο σε αυτή τη φάση της θεραπείας. Καταφέραμε τελικά να βρεθούμε σε έναν κοινό, δημοκρατικά συνδιαμορφωμένο, ισότιμο χώρο ή παραμένουμε παγιδευμένες/αποκλεισμένες στη σπηλιά των προβολών μας;

Η Άρια, 57 ετών, ήρθε για θεραπεία την περίοδο που ένιωθε, πως χρειάζεται να αντέξει τον πόνο της απώλειας του συντρόφου της, από ασθένεια. Είχε αποσυρθεί στη μοναξιά και είχε βυθιστεί στη σιωπή και την απώλεια. Ένιωθε πως είχε χάσει την ταυτότητά της, βιώνοντας πως δεν «τη βλέπει» κανείς πια… Ήρθε, μεταφέροντας το πένθος της, αναζητώντας έναν μάρτυρα, κάποιον να σταθεί δίπλα της στη σιωπή της, κι όχι αναμένοντας απαντήσεις, αναλύσεις ή ερμηνείες. Φέρνει μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο, μια αναπαράσταση του εαυτού, ως μέλος μιας δυαδικής σχέσης, που χωρίς αυτήν νιώθει κενή και αόρατη. Ήταν σε μια σχέση αγαπημένοι, χωρίς παιδιά, για τριάντα σχεδόν χρόνια. Ήταν αυτός που ήξερε τί με κάνει χαρούμενη, τί με ενοχλούσε και με τί θα χαλάρωνα μετά από μια αγχωτική μέρα, χωρίς να χρειαστεί να πω κουβέντα, όπως χαρακτηριστικά έλεγε. Η θεραπεύτριά της, βιώνει και η ίδια το τραύμα της απώλειας, με αποτέλεσμα η θεραπεία να εμπλουτίζεται με τη δυναμική έντονων μεταβιβάσεων και αντιμεταβιβάσεων, οι οποίες αποτελούν και μέρος της μεθόδου ανάλυσης και θεραπείας. Η Άρια, προβάλλοντας το φάντασμα της απώλειας στη θεραπεύτριά της, αναζητά την επιβεβαίωση ότι μπορεί ακόμα, να είναι κάποια...για κάποιον. Μια βαθιά υπαρξιακή μεταβίβαση, η οποία ανακινεί τα συναισθήματα που βίωσε και η θεραπεύτρια, με την προσωπική της απώλεια. Σκοπός είναι να αναλυθεί, μέσω αναστοχασμού και βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης, η αντιμεταβίβαση ως το ενσυναισθητικό μονοπάτι, όπου μπορούν οι δύο να συναντηθούν, με αποτέλεσμα, τη θεραπευτική αλλαγή. Έχοντας επίγνωση του δικού της τραύματος, η θεραπεύτρια, αποφεύγει τόσο τη συγχώνευση, όσο και την αποστασιοποίηση από την Άρια. Η αμοιβαία και εύθραυστη συνύπαρξη γίνεται πράξη, δημιουργώντας το «μαζί» δύο γυναικών, σε κοινή διαδρομή. Συμπερασματικά, η συνύπαρξη στο θεραπευτικό δωμάτιο, δίνει ξανά νόημα στην παρουσία, με την αξιοποίηση και επίγνωση της ευαλωτότητας της θεραπεύτριας ως εργαλείο.

Ο φόβος της ελευθερίας έγκειται στο γεγονός ότι, ενώ προσφέρει στο άτομο την αίσθηση της αυτονομίας και τη δυνατότητα να ενεργεί κατά βούληση, ταυτόχρονα προκαλεί άγχος, απομόνωση και ανασφάλεια. Ως αποτέλεσμα, ο άνθρωπος συχνά αναζητά νέες μορφές εξουσίας και υποταγής, καταφεύγοντας σε μηχανισμούς διαφυγής, όπως ο ολοκληρωτισμός, ο αυτόματος κομφορμισμός και η καταστροφικότητα. Μπορεί, λοιπόν, η ελευθερία να μετατραπεί σε ένα δυσβάστακτο φορτίο για τους ανθρώπους, από το οποίο επιθυμούν ασυνείδητα να απαλλαγούν; Σκοπός της εργασίας είναι να εξετάσει πώς οι έννοιες της ελευθερίας και της εξουσίας εκδηλώνονται όχι μόνο σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, αλλά και μέσα στη θεραπευτική σχέση. Η σχεσιακή ψυχανάλυση παρέχει ένα ισχυρό θεμέλιο για την κατανόηση αυτών των φαινομένων ενώ η διαπραγμάτευση του παραδόξου αποτελεί ένα βασικό εργαλείο της θεραπευτικής αλλαγής και της κατανόησης των ψυχικών μηχανισμών. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιείται είναι περιγραφική και εστιάζει στην παρουσίαση μιας κλινικής περίπτωσης μέσω αυτοανάλυσης και θεωρητικής τεκμηρίωσης. Θα παρουσιαστεί η περίπτωση του Νίκου, ενός ομοφυλόφιλου άνδρα με αίτημα τη διαχείριση κρίσεων πανικού και άγχους. Έχει μεγαλώσει σε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου η αυταρχικότητα του πατέρα και η καταθλιπτικότητα της μητέρας συνυπάρχουν με τη σιωπηρή άρνηση της σεξουαλικής του ταυτότητας. Διατηρεί κρυφή σχέση βιώνοντας έντονη εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για αυθεντικότητα και στην επιθυμία για αποδοχή. Η πρώτη κρίση πανικού εντός συνεδρίας και η αιφνίδια επίσκεψή του σε άλλη θεραπεύτρια κατά την απουσία μου αποτέλεσαν κομβικά σημεία. Αυτά τα γεγονότα ανέδειξαν υπαρξιακά και σχεσιακά ερωτήματα γύρω από τη φύση της θεραπευτικής σχέσης: Μπορεί η θεραπευτική σχέση να λειτουργήσει παράλληλα ως χώρος ανάδυσης τραυματικών αναπαραστάσεων αλλά και επιδιορθωτικής εμπειρίας; Πώς διαπραγματεύεται το θεραπευτικό ζεύγος την απόσταση και την εγγύτητα, την επιθυμία και τον φόβο, την ελευθερία και την εξάρτηση; Μπορεί τελικά η σιωπή να πάψει να λειτουργεί ως μηχανισμός ελέγχου και διατήρησης του status quo και να μετασχηματιστεί σε πεδίο αμοιβαίας αναγνώρισης και ευαλωτότητας;

Στην παρούσα εργασία διερευνώνται τα ψυχικά φαινόμενα που λαμβάνουν χώρα στην αναλυτική σχέση με μια καταθλιπτική θεραπευόμενη και επιδιώκεται η κατανόηση των ψυχικών και σχεσιακών παραγόντων που συνέβαλαν στη συγχώνευση θεραπεύτριας και θεραπευόμενης. Μέσα από την κλινική περίπτωση της Αλίσα, σκοπός είναι να παρουσιαστούν οι έννοιες του πένθους, της μεταβίβασης, της αντιμεταβίβασης και της προβλητικής ταύτισης, καθώς λαμβάνουν μέρος στη θεραπευτική διαδικασία και συνδιαμορφώνουν τη θεραπευτική σχέση. Η Αλίσα προσήλθε στη θεραπεία με αίτημα το αίσθημα κενού και την ανηδονία που βιώνει στις σχέσεις και στην καθημερινότητά της. Η νεκρότητα ήταν διάχυτη στις συνεδρίες μας, γεγονός που με προετοίμαζε για το ψυχικό (ή και πραγματικό) της πένθος. Η οδυνηρή πραγματικότητα του ετοιμοθάνατου πατέρα σε συνδυασμό με τη φαινομενική της απάθεια για τον επερχόμενο θάνατό του, μου προκαλούσαν αμφιθυμικά συναισθήματα συμπόνιας και θυμού. Μέσα από τη διεργασία της προβλητικής ταύτισης, διαπίστωσα τη δική της αμφιθυμία προερχόμενη από την εσωτερικευμένη τυραννική αναπαράσταση του πατέρα που ερχόταν σε σύγκρουση με τον επερχόμενο θάνατό του. H σθεναρή της αντίσταση στη θεραπεία μας ως προς τη σημαντικότητα του τραύματος της σχέσης της με τον πατέρα, στεκόταν εμπόδιο στη βίωση του πένθους μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο. Η σταδιακή αποδυνάμωσή του μας έδωσε τη δυνατότητα να διαπραγματευτούμε και άλλες διαστάσεις του εαυτού του πατέρα και να ανανοηματοδοτήσουμε το αντικείμενο του πένθους. Στο κείμενο κατανοείται πως η δημιουργία ενός μοναδικού δι-υποκειμενικού συνόλου μέσα από τη διαπροσωπική διαδικασία της μεταβίβασης και της αντιμεταβίβασης, καθώς και η ταύτιση με τον αναλυόμενο είναι ο βασικός παράγοντας για τη βαθιά κατανόηση του ασθενή και ο κινητήριος μοχλός της θεραπείας. Διερευνάται αν η θεραπευτική σχέση μπορεί να λειτουργήσει επιδιορθωτικά στο καθηλωτικό τραύμα και εξετάζεται αν το αναλυτικό ζεύγος θα καταφέρει να πενθήσει και να δημιουργήσει νέες εσωτερικές αναπαραστάσεις, προκειμένου να απεγκλωβιστεί από το κενό της νεκρότητας.

Η αναδυόμενη ενηλικίωση, που ορίζεται συνήθως ως η περίοδος από τα 18 και μέχρι το τέλος της δεκαετίας των 20 ετών, χαρακτηρίζεται από σημαντικές αλλαγές στη ζωή των ανθρώπων, οι οποίες συχνά οδηγούν σε αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, και αυτοκριτικής. Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα μίας ομαδικής συμβουλευτικής παρέμβασης διάρκειας 6 εβδομάδων, η οποία ενσωμάτωσε τις έννοιες της αυτοσυμπόνιας, της ενσυνειδητότητας καθώς και γνωσιακές-συμπεριφορικές τεχνικές με στόχο την βελτίωση της ψυχικής υγείας αναδυόμενων ενηλίκων. Ο σκοπός της παρέμβαση ήταν να ενισχύσει τα επίπεδα αυτοσυμπόνιας, ενσυνειδητότητας και αυτοεκτίμησης των συμμετεχόντων, ενώ παράλληλα να μειώσει τα επίπεδα κατάθλιψης, άγχους και στρες. Οι συμμετέχοντες (N = 70) επιλέχθηκαν από το Πάντειο Πανεπιστήμιο και κατανεμήθηκαν τυχαία είτε στην ομάδα παρέμβασης (n = 35) είτε στην ομάδα ελέγχου (n = 35). Οι αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν σε τρία χρονικά σημεία: πριν την παρέμβαση, μετά την παρέμβαση καθώς και τρεις μήνες μετά από την λήξη της παρέμβασης. Χορηγήθηκαν ερωτηματολόγια για τα δημογραφικά στοιχεία, η Κλίμακα Αυτοσυμπόνιας (SCS), η Κλίμακα Κατάθλιψης, Άγχους, Στρες (DASS-21) και η Κλίμακα Καταγραφής Συναισθημάτων (mDEScale). Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική βελτίωση στην αυτοσυμπόνια, μείωση της ψυχολογικής δυσφορίας και αύξηση των θετικών συναισθημάτων στην ομάδα παρέμβασης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (p < .05). Οι συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης παρουσίασαν επίσης σημαντική μείωση στα συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και στρες (p < .05), με τα αποτελέσματα να διατηρούνται έπειτα από 3 μήνες. Αυτή η μελέτη αναδεικνύει τα πιθανά οφέλη συμβουλευτικών παρεμβάσεων βασισμένων στην αυτοσυμπόνια και την ενσυνειδητότητα σε αναδυόμενους ενήλικες και ιδιαίτερα στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας των πανεπιστημίων. Τέτοια ομαδικά προγράμματα προσφέρουν μια οικονομικά αποδοτική λύση για την κάλυψη των αναγκών ψυχικής υγείας των νέων ενηλίκων. Η μελλοντική έρευνα θα πρέπει να διερευνήσει τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις αυτών των παρεμβάσεων και να επεκτείνει το πρόγραμμα σε πιο ποικιλόμορφους φοιτητικούς πληθυσμούς.

Η αναδυόμενη ενηλικίωση αποτελεί ένα αναπτυξιακό στάδιο που επεκτείνεται από την ηλικία των 18 ετών έως και τα 29 έτη και διακρίνεται από κομβικές αλλαγές και μεταβάσεις στη ζωή των ανθρώπων, οι οποίες οδηγούν σε επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, όπως άγχος και στρες. Καθώς οι αναδυόμενοι ενήλικες αντιμετωπίζουν πλήθος προκλήσεων που σχετίζονται με τη διαμόρφωση της ταυτότητάς τους και την ανάπτυξη στενών διαπροσωπικών σχέσεων, καθίσταται ολοένα και πιο σημαντική η ενίσχυση δεξιοτήτων που προάγουν την ψυχική ευημερία. Η παρούσα εργασία αποσκοπεί στην πιλοτική εφαρμογή μιας διαδικτυακής παρέμβασης εστιασμένης στην αυτοσυμπόνια και στη διερεύνηση της αποτελεσματικότητάς της στην ικανοποίηση από τις ερωτικές σχέσεις, την ευγνωμοσύνη και το απολαμβάνειν. Συνολικά, 32 συμμετέχοντες έλαβαν μέρος στην έρευνα και κατανεμήθηκαν στις ομάδες παρέμβασης κι ελέγχου, αντίστοιχα. Οι 21 συμμετέχοντες της πειραματικής ομάδας παρακολούθησαν οκτώ εβδομαδιαίες συναντήσεις, ενώ οι 11 συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου δεν έλαβαν μέρος σε καμία είδους παρέμβαση. Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια αυτο-αναφοράς (Ερωτηματολόγιο Αυτοσυμπόνιας, Κλίμακα Ικανοποίησης Ζευγαριών, Ερωτηματολόγιο Ευγνωμοσύνης, Ερωτηματολόγιο Απολαμβάνειν), τόσο πριν όσο και μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης. Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η ομάδα παρέμβασης ανέφερε διαφορετικά επίπεδα αυτοσυμπόνιας, απολαμβάνειν, ευγνωμοσύνης και ικανοποίησης από τις ερωτικές σχέσεις, μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Συγκεκριμένα, σημειώθηκε αύξηση στα επίπεδα της αυτοσυμπόνιας, της ευγνωμοσύνης, του απολαμβάνειν και της ικανοποίησης από τις ερωτικές σχέσεις, ενώ στην ομάδα ελέγχου δεν σημειώθηκαν αντίστοιχες αλλαγές στα επίπεδα μεταξύ αρχικών και τελικών μετρήσεων. Συνοψίζοντας, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης αναδεικνύουν τη δυναμική των διαδικτυακών παρεμβάσεων αυτοσυμπόνιας στην ενίσχυση της ευγνωμοσύνης, του απολαμβάνειν και της ικανοποίησης από τις ερωτικές σχέσεις των αναδυόμενων ενηλίκων. Ωστόσο, μελλοντικές έρευνες είναι απαραίτητες, αφενός για να αξιολογηθεί η διαχρονική σταθερότητα των αποτελεσμάτων και αφετέρου για να διερευνηθεί η δυνατότητα γενίκευσης και εφαρμογής παρόμοιων παρεμβάσεων σε ευρύτερα και πιο ετερογενή δείγματα.

Η γυροειδής αλωπεκία αποτελεί ένα αυτοάνοσο νόσημα δέρματος, το οποίο αφορά την απώλεια τριχών σε διάφορα μέρη ή στο σύνολο της κεφαλής και του σώματος. Αν και δεν αποτελεί μία απειλητική και επικίνδυνη για την υγεία ασθένεια, επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την ψυχολογική κατάσταση των ατόμων. Δεν έχουν παρατηρηθεί διαφορές ως προς τη συχνότητα εμφάνισης γυροειδούς αλωπεκίας μεταξύ αντρών και γυναικών. Παρ’ όλα αυτά, οι γυναίκες φαίνεται πως επηρεάζονται συναισθηματικά σε μεγαλύτερο βαθμό, καθώς η γυροειδής αλωπεκία προσβάλλει την περιοχή της κεφαλής και των μαλλιών, επομένως σε συνδυασμό με τα κοινωνικά πρότυπα που προβάλλονται για την τέλεια και ιδανική εμφάνιση, οι γυναίκες επηρεάζονται ψυχολογικά και υιοθετούν συμπεριοφορές απόσυρσης. Σκοπός της παρούσας διαδικτυακής παρέμβασης είναι να μελετήσει εάν η ενίσχυση της αυτοσυμπόνιας σε γυναίκες που διανύουν την αναδυόμενη ενηλικίωση (18 έως 29 ετών) θα είναι αποτελεσματική στη διαχείριση των δυσκολιών που επιφέρει η γυροειδής αλωπεκία. Ειδικότερα, επιδιώκεται να μελετηθεί εάν η καλλιέργεια της συμπόνιας προς τον εαυτό θα συμβάλλει στη μείωση του άγχους, του στρες, της κατάθλιψης, της διαταραχής του μετα-τραυματικού στρες και της ντροπής, τα οποία είναι έντονα σε άτομα με διάγνωση γυροειδούς αλωπεκίας. Δεύτερος στόχος της έρευνας είναι να μελετήσει εάν η ενίσχυση της αυτοσυμπόνιας θα συμβάλλει στην ενίσχυση της μετα-τραυματικής ανάπτυξης και την υιοθέτηση πιο λειτουργικών στρατηγικών αντιμετώπισης του άγχους, όπως η θετική προσέγγιση, η διεκδικητική συμπεριφορά και η αναζήτηση κοινωνικής υποστήριξης. Θα αναγνωριστούν περιορισμοί της έρευνας στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος αυτοσυμπόνιας. Αναμένεται και σύμφωνα με προηγούμενα ερευνητικά δεδομένα σχετικά με το ρόλο της αυτοσυμπόνιας, πως οι γυναίκες με γυροειδή αλωπεκία που θα καλλιεργήσουν τη συμπόνια προς τον εαυτό, πως θα επωφεληθούν καθώς μέσω της υιοθέτησης πιο λειτουργικών στρατηγικών αντιμετώπισης του άγχους, θα μειωθεί το άγχος, το στρες, η κατάθλιψη, η διαταραχή του μετα-τραυματικού στρες και η ντροπή και θα νοηματοδοτήσουν εκ νέου την εμπειρία της γυροειδούς αλωπεκίας.

Οι παρεμβάσεις συμβουλευτικής ψυχολογίας σε άτομα τρίτης ηλικίας που υλοποιούνται σε Λέσχες Φιλίας εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προαγωγής της ψυχικής υγείας και ενίσχυσης της ποιότητας ζωής. Ο σχεδιασμός τους βασίζεται σε σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις που αναγνωρίζουν τις ψυχοκοινωνικές ανάγκες της γήρανσης, όπως η απώλεια σημαντικών προσώπων, η μεταβολή κοινωνικών ρόλων, η μοναξιά και η αναζήτηση νοήματος. Οι δράσεις αυτές έχουν πολυδιάστατο χαρακτήρα και αποσκοπούν στην ενδυνάμωση των συμμετεχόντων, την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και την προώθηση της κοινωνικής συνοχής. Μέσω ατομικών και ομαδικών παρεμβάσεων, εφαρμόζονται τεχνικές ενεργητικής ακρόασης, ενίσχυσης της αυτοεκτίμησης, διερεύνησης υπαρξιακών ζητημάτων και καλλιέργειας της αυτογνωσίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημιουργία ασφαλούς και υποστηρικτικού θεραπευτικού πλαισίου, όπου οι ηλικιωμένοι μπορούν να εκφράσουν συναισθήματα, να επεξεργαστούν εμπειρίες ζωής και να ενισχύσουν την αίσθηση του ανήκειν. Η συμμετοχή στη διαδικασία ενθαρρύνει τη διατήρηση της προσωπικής ταυτότητας και τη διαμόρφωση θετικής στάσης απέναντι στη γήρανση. Η προσέγγιση είναι προσωποκεντρική, με επίκεντρο τις μοναδικές εμπειρίες, αξίες και ανάγκες κάθε ατόμου. Η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων βασίζεται κυρίως σε ποιοτικά δεδομένα, όπως αφηγήσεις ζωής, ημιδομημένες συνεντεύξεις και εστιασμένες ομάδες. Τα δεδομένα αυτά επιτρέπουν τη διερεύνηση των υποκειμενικών βιωμάτων και της επίδρασης της παρέμβασης στην ψυχοσυναισθηματική λειτουργικότητα. Οι εν λόγω παρεμβάσεις συμβάλλουν ουσιαστικά στην ενδυνάμωση του ηλικιωμένου ατόμου και στην προώθηση μιας ολιστικής, θετικής προσέγγισης της γήρανσης, ενισχύοντας παράλληλα τη διαγενεακή αλληλεγγύη και τη συνοχή της κοινότητας.

Η αυτοαποκάλυψη του θεραπευτή δεν είναι εγγενώς ούτε θεραπευτική ούτε επιβλαβής, αλλά εξαρτάται από το πλαίσιο, την πρόθεση και την ικανότητα του αναλυτή να επεξεργάζεται τις συνέπειές της, ενώ, ειδικά όταν συμβαίνει ακούσια, μπορεί να προκαλέσει ακόμα και ρήγμα στη θεραπευτική σχέση. Στην παρούσα εργασία αναλύεται, μέσα από ένα κλινικό παράδειγμα, η επίδραση μιας ισχυρής ακούσιας αυτοαποκάλυψης στην εξέλιξη μίας σχεσιακής ψυχαναλυτικής θεραπείας και αναδεικνύεται η υποκειμενικότητα των μερών της θεραπευτικής δυάδας ως καθοριστικός παράγοντας αυτής. Οι θεραπευόμενοι συχνά φαντασιώνονται την προσωπική ζωή των θεραπευτών τους. Τί συμβαίνει όταν κάποιες από τις φαντασιώσεις επαληθεύονται μέσω ακούσιας αυτοαποκάλυψης; Πώς επηρεάζουν τη θεραπευτική διαδικασία όταν συγκρούονται με τα βαθύτερα τραύματα του θεραπευόμενου; Πώς διαχειρίζεται ο θεραπευτής τις συνέπειες όταν η αποκάλυψη αυτή οδηγεί στον τερματισμό της θεραπείας; Αυτά τα ερωτήματα διερευνώνται μέσα από την κλινική περίπτωση της Άννας, μίας 54χρονης γυναίκας με στοιχεία οριακότητας και επαναλαμβανόμενες σχεσιακές δυσκολίες. Η μελέτη εστιάζει στην αντίδρασή της μετά από μία τυχαία συνάντηση με τη θεραπεύτριά της σε κοινωνικό περιβάλλον, όπου έγινε μάρτυρας στοιχείων της προσωπικής της ζωής. Επιστρέφοντας μετά την καλοκαιρινή παύση, η Άννα ανακοινώνει την απόφασή της να διακόψει τη θεραπεία. Παρά τις προσπάθειες της θεραπεύτριας για επεξεργασία του συμβάντος, η θεραπευόμενη αντιστέκεται σθεναρά. Τα συναισθήματα φθόνου και μοναξιάς της Άννας παραμένουν ανεξερεύνητα, ενώ η θεραπεύτρια μένει μετέωρη με συναισθήματα ματαίωσης και ενοχής. Στην παρούσα εργασία η αυτοαποκάλυψη δεν ερμηνεύεται ως αποτυχία διαχείρισης του θεραπευτή, αλλά ως πιθανό όριο της θεραπείας που εγγράφεται από τις υποκειμενικότητες της δυάδας. Τέλος, εξετάζονται πιθανά οφέλη της ακούσιας αυτοαποκάλυψης ακόμη και σε περιπτώσεις τερματισμού της θεραπείας όπως είναι για παράδειγμα, η δημιουργία ψυχικού χώρου στον θεραπευόμενο για ανάδυση και μελλοντική επεξεργασία αποκηρυγμένων συναισθημάτων. Η αναγνώριση αυτής της δυναμικής αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για θεραπευτές που διαχειρίζονται απροσδόκητα ρήγματα.

Η εργασία αυτή εξετάζει την μετατόπιση του αναλυτικού τρίτου ύστερα από μια απρόσμενη συνάντηση με την υποκειμενικότητα του θεραπευτή. Η σχεσιακή ψυχανάλυση υποστηρίζει την ελευθερία ύπαρξης της υποκειμενικότητας του θεραπευτή εντός θεραπευτικού δωματίου, ωστόσο ορισμένες αυτοαποκαλύψεις εκτός του θεραπευτικού πλαισίου μπορεί να δημιουργήσουν σύγχυση ή ρήξη στη θεραπευτική σχέση. Ποιος πληγώνει ποιον; Είναι ο θεραπευτής που πληγώνει το θεραπευόμενο με την ανεξέλεγκτη υποκειμενικότητά του; Ή είναι ο θεραπευόμενος που πληγώνει το θεραπευτή με την ανορίωτη αντίδραση στην υποκειμενικότητα αυτή; Όπως υποστηρίζεται, η μητέρα, αν και εξωτερική πραγματικότητα, σπάνια βιώνεται ως ξεχωριστό υποκείμενο. Παρομοίως, ο θεραπευτής συχνά δεν νοείται έξω από τον επαγγελματικό του ρόλο. Αν κάτι τέτοιο συμβεί απρόσμενα, μπορεί να βιωθεί ως βίαιο από τον ασθενή, του οποίου η αντίδραση μπορεί με τη σειρά της να είναι σκληρή για τον θεραπευτή. Σε αυτήν την εργασία παρουσιάζω έναν ομοφυλόφιλο άνδρα, του οποίου η δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στον καθορισμό προσωπικών ορίων τον οδήγησε να ξεκινήσει διαδικτυακή θεραπεία. Σε πρώιμο στάδιο θεραπείας, συνάντησε τυχαία τη θεραπεύτρια του έξω από το θεραπευτικό δωμάτιο. Η συνάντηση με ένα θεραπευόμενο σε δημόσιο χώρο, όπως στο δρόμο, μπορεί να είναι απρόσμενη αλλά όχι ιδιαίτερα ανησυχητική. Τι γίνεται όμως όταν επιλέγουν τον ίδιο προορισμό για τις καλοκαιρινές τους διακοπές; Όπως αναμενόταν, αυτή η σπάνια σύμπτωση δημιούργησε μια ενδιαφέρουσα εκπραξία μεταξύ τους, η οποία ανέδειξε μια σημαντική ενδοψυχική και διαπροσωπική σύγκρουση. Ήταν η αθέλητη αυτοαποκάλυψη του θεραπευτή του ανυπόφορη σε τόσο πρώιμο στάδιο θεραπείας; Ή μήπως η επιθυμία του για στενότερη γνωριμία ήταν μια υποσυνείδητη επίθεση στην υποκειμενικότητα του θεραπευτή; Το θεραπευτικό ζεύγος εμπλέκεται σε αμοιβαίες δυναμικές εξουσίας και αποσιώπησης. Μέσα από αυτή τη μελέτη περίπτωσης διερευνάται το ασυνείδητο περιεχόμενο του αναλυτικού τρίτου και πώς μια ρήξη μπορεί να επανορθωθεί με βάση την ειλικρινή υποκειμενική τοποθέτηση του θεραπευτή οδηγώντας στην αμοιβαία αναγνώρισή τους ως ξεχωριστά υποκείμενα.

Η εγκυμοσύνη μιας ψυχοθεραπεύτριας εισάγει τον παράγοντα του «τρίτου» στη θεραπευτική διαδικασία, προκαλώντας ενδοψυχικές συγκρούσεις και διαταράσσοντας την ισορροπία της αναλυτικής σχέσης. Η μελέτη αυτή εξετάζει πώς η αυτοαποκάλυψη και η φυσική κατάσταση της θεραπεύτριας επηρεάζουν τη δυναμική της θεραπείας, αναδεικνύοντας το σώμα της ως βασικό μέρος του αναλυτικού πλαισίου. Η μελέτη βασίζεται σε κλινική περίπτωση μιας πολυτραυματισμένης έφηβης ασθενούς. Πιο συγκεκριμένα, η ανάλυση της περίπτωσης επικεντρώνεται στις δυναμικές που προκύπτουν από την αποκάλυψη του σώματος που εγκυμονεί και τη χρήση του θεωρητικού πλαισίου του «αναλυτικού τρίτου» στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία. Παράλληλα, αναδεικνύεται η νέα εποχή της σχεσιακής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας, η οποία, βασισμένη στην στροφή της προς τον ομαδικό αναλυτικό τρόπο σκέψης, προσφέρει την ικανότητα να διευκολύνει βαθιές μεταμορφώσεις σε στιγμές ενδοψυχικών, διαπροσωπικών και συλλογικών ρήξεων και επιδιορθώσεων. Η παρουσία της εγκυμοσύνης και η αυτοαποκάλυψη της θεραπεύτριας προκάλεσαν έντονες αντιφάσεις και συναισθηματικές αντιδράσεις από την αναλυτική δυάδα, όπως αισθήματα εγκατάλειψης, φθόνου και ενοχών. Ωστόσο, η εγκυμοσύνη λειτούργησε και ως απελευθερωτική δύναμη, επιτρέποντας την επεξεργασία ασυνείδητου υλικού και την αντιμετώπιση τραυμάτων. Στη συνέχεια, αναδείχθηκε η ανάγκη για αναπροσαρμογή του συμφωνηθέντος θεραπευτικού πλαισίου, και πραγματοποιήθηκε μετάβαση σε νέα θεραπεύτρια με στόχο την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας. Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της κατανόησης των δυναμικών του «τρίτου» μέσω της σωματικής κατάστασης του θεραπευτή, οι οποίες επηρεάζουν την αναλυτική διαδικασία. Αυτή η κατανόηση μπορεί να βοηθήσει τους θεραπευτές να διαχειριστούν πιο αποτελεσματικά τις συγκρούσεις και να ενισχύσουν τη θεραπευτική εμπειρία και σχέση.

Αυτό το άρθρο διερευνά πώς η υποκειμενικότητα του θεραπευτή και η χρήση της αυτοαποκάλυψης διαμορφώνουν τη θεραπευτική σχέση με αξιωματικούς του στρατού, ιδιαίτερα μέσα στο πλαίσιο των ιεραρχικών δυναμικών. Σε τέτοιες συνθήκες, τόσο ο θεραπευτής όσο και ο θεραπευόμενος ενδέχεται να αναπαράγουν ασυνείδητα τις στρατιωτικές δομές βαθμίδας, εξουσίας και πειθαρχίας, με τον ρόλο του θεραπευτή να φορτίζεται συχνά με προβολές σχετικές με διοίκηση ή υποταγή. Αυτή η δυναμική θέτει υπό αμφισβήτηση το ιδεώδες της αναλυτικής ουδετερότητας και αναδεικνύει την υποκειμενικότητα του θεραπευτή ως κεντρική. Η αυτοαποκάλυψη, είτε σκόπιμη είτε μέσω της αντιμεταβίβασης, μπορεί να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο για την πλοήγηση στην ένταση μεταξύ εξουσίας και ευαλωτότητας. Οι θεραπευόμενοι σε αυτό το πλαίσιο συχνά δοκιμάζουν τη θεραπευτική σχέση μέσα από ταλαντεύσεις μεταξύ σεβασμού και αμφισβήτησης, αναπαριστώντας εσωτερικευμένες ιεραρχικές δομές. Σε αυτές τις στιγμές, η επιλεκτική αυτοαποκάλυψη ή η αναγνώριση της θέσης του θεραπευτή, πολιτισμικά, συναισθηματικά ή ιεραρχικά, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας αυθεντικής σύνδεσης και στην ενίσχυση της αμοιβαίας αναγνώρισης. Οι ενέργειες αυτές, που βασίζονται στην υποκειμενικότητα και στη διαφάνεια, βοηθούν στη διάσπαση άκαμπτων ρόλων και υποστηρίζουν τον θεραπευόμενο στην πορεία προς έναν ευρύτερο και πιο σύνθετο αυτοπροσδιορισμό πέρα από τη στρατιωτική του ταυτότητα. Είναι ουσιαστικό ο θεραπευτής να παραμένει ευαίσθητος στην περίπλοκη διαλεκτική συμμαχία και αντίθεση, καθώς αυτή αντανακλά βαθύτερους αγώνες σχετικά με την εμπιστοσύνη, την οικειότητα και την προσωπική ταυτότητα. Μέσα από τη συνειδητή συμμετοχή της υποκειμενικότητάς του και τη στοχαστική χρήση της αυτοαποκάλυψης, ο θεραπευτής μπορεί να ενισχύσει τη θεραπευτική σχέση και να διευκολύνει τον ασθενή στην επεξεργασία του τραύματος, στην ανάπτυξη ψυχικής ανθεκτικότητας και στην ανακατασκευή της ταυτότητάς του έξω από τα όρια της στρατιωτικής κουλτούρας.

Το κείμενο αυτό φέρνει στο προσκήνιο την εμπειρία της συνθεραπείας όχι από τη θέση του έμπειρου θεραπευτή, αλλά από τη σκοπιά εκείνου που ακόμα διαμορφώνει την θεραπευτική του ταυτότητα. Μοιράζομαι τον τρόπο με τον οποίο η παρουσία μου δίπλα σε έναν πιο έμπειρο συντονιστή, και απέναντι σε μια ομάδα που έχει ήδη πορεία, ιστορικότητα και μνήμες, με έφερε αντιμέτωπη με την ανάγκη να υπάρξω μετέωρη, αβέβαιη, και παρούσα ταυτόχρονα. Τι σημαίνει να μη σε περιμένουν, να μη σε χρειάζονται (ακόμα), αλλά να είσαι εκεί; Πώς σχηματίζεται ο θεραπευτικός εαυτός μέσα στη σιωπή, στην παρατήρηση και στη φθορά της επιθυμίας για αναγνώριση; Η συνθεραπευτική σχέση, όχι πάντα ορατή στα μέλη, αλλά πάντα ενεργή, έγινε για μένα χώρος μαθητείας, συγκίνησης και εσωτερικής σύγκρουσης. Η ομάδα, με τον τρόπο της, μου έμαθε πώς με βλέπει, και μέσα από αυτό το βλέμμα, άρχισα να βλέπω κι εγώ αλλιώς. Όχι μόνο τους άλλους, αλλά και τον εαυτό μου: ως θεραπεύτρια που μαθαίνει, που δυσκολεύεται, που αντέχει. Σε αυτό το πλαίσιο, το να γίνεσαι ομαδική θεραπεύτρια μοιάζει με μια δεύτερη δική σου θεραπεία: έρχεσαι αντιμέτωπη με σημεία του εαυτού που δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ στην ατομική διαδικασία. Ανασφάλεια, ντροπή, σιωπή, φθόνος, αδιέξοδο, όλα ζωντανεύουν στον ομαδικό χώρο και ζητούν νέα νοηματοδότηση. Αυτή η εισήγηση στοχάζεται πάνω στη διαδικασία του να “γίνεσαι”, και προσκαλεί σε μια πιο τρυφερή ματιά απέναντι στο χρόνο της μη-βεβαιότητας, όπου όλα διακυβεύονται αλλά και όλα είναι δυνατά.

Η παρούσα εργασία εξετάζει το ρόλο του συντονιστικού ζεύγους στην ομαδική ψυχοθεραπεία, εστιάζοντας στις αναπαραστάσεις που διαμορφώνουν τα μέλη της ομάδας για τους θεραπευτές και στις δυναμικές που προκύπτουν από αυτές. Στο πλαίσιο της ομαδικής θεραπείας, το συντονιστικό ζεύγος δεν λειτουργεί απλώς ως φορέας εμπερίεξης και νοηματοδότησης, αλλά αναδεικνύεται ως πεδίο προβολικών διαδικασιών, μεταβιβαστικών σχέσεων και συσχετισμών ισχύος. Τα μέλη συχνά προβάλλουν στους θεραπευτές εσωτερικά αντικείμενα, γονεϊκές φιγούρες ή αυθεντίες, διαμορφώνοντας εσωτερικούς ρόλους που επηρεάζουν τη δυναμική της ομάδας. Οι οριζόντιες σχέσεις μεταξύ των μελών επηρεάζονται από τις αντιληπτές διαφοροποιήσεις στη στάση και το ύφος των θεραπευτών, ενώ στον κάθετο άξονα, η σχέση μέλους-θεραπευτή φορτίζεται από φαντασιώσεις υποστήριξης ή αποδοκιμασίας. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η σχέση μεταξύ των δύο συντονιστών, όταν η μεταξύ τους επαγγελματική θέση διαμορφώνεται από διακριτές θεσμικές αρμοδιότητες ή διαφορές ευθυνών, όπως για παράδειγμα όταν ο ένας θεραπευτής φέρει ευθύνη διοικητικής εποπτείας στο θεραπευτικό πλαίσιο. Η ασυμμετρία αυτή, μπορεί να επηρεάσει τις αλληλεπιδράσεις μέσα στην ομάδα και να δημιουργήσει ενίοτε σχεσιακές προκλήσεις στο διαπροσωπικό ή/και στο ενδοπροσωπικό επίπεδο. Με αυτά τα δεδομένα, οι προβολές και οι προβολικές ταυτίσεις πολλαπλασιάζονται, μετατρέποντας κάποιες φορές τους θεραπευτές σε φορείς και εκφραστές ασυνείδητων συγκρούσεων και αναπαραστάσεων ισχύος, προνομίου ή μειονεξίας. Μια ανεπαρκώς αναστοχασμένη ψυχική εμπλοκή των συντονιστών σε αυτές τις δυναμικές μπορεί να περιορίσει προσωρινά την ανακλαστική τους ικανότητα για μια πιο ολιστική θεώρηση των πραγμάτων. Η σχεσιακή ψυχαναλυτική προσέγγιση, με την έμφαση στην αμοιβαία υποκειμενικότητα και την από κοινού διαμόρφωση του θεραπευτικού πεδίου, προσφέρει ένα αξιόπιστο πλαίσιο για την επεξεργασία αυτών των πολυεπίπεδων διεργασιών. Μέσα από τη διαρκή παρατήρηση, την τακτική εποπτεία και την ενσυναίσθηση, το συντονιστικό ζεύγος μπορεί να λειτουργήσει όχι ως σταθερός άξονας εξουσίας, αλλά ως ευέλικτος χώρος ψυχικής διεργασίας και δημιουργικής συνύπαρξης με τις ασυνείδητες πτυχές του ομαδικού δεσμού.

Ένας από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες για την επιτυχή διεξαγωγή της ομαδικής ψυχοθεραπείας είναι η σχέση μεταξύ των συνθεραπευτών, όταν συμμετέχουν περισσότεροι του ενός. Κατά τον Yalom (2020), η ποιότητα αυτής της συνεργασίας επηρεάζει άμεσα τη δυναμική της ομάδας και τη θεραπευτική πρόοδο των μελών. Μια θετική σχέση μεταξύ των συνθεραπευτών προσφέρει στα μέλη της ομάδας πρότυπα συνεργασίας, επικοινωνίας και επίλυσης συγκρούσεων, ενώ ενισχύει το κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Η συνθεραπευτική σχέση όμως βάλλεται εξαιτίας διαφόρων παραγόντων. Συνειδητά και ασυνείδητα κίνητρα των μελών της ομάδας προβάλλονται στους θεραπευτές και επηρεάζουν τόσο την συνθεραπευτική σχέση όσο και την αλληλεπίδραση μεταξύ θεραπευτών και μελών της ομάδας. Οι προβλητικές ταυτίσεις και οι μεταβιβαστικές δυναμικές αποτελούν θεμελιώδεις έννοιες στην αντικειμενότροπη και σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, κατέχουν όμως σημαντική θέση και στη θεωρία και πρακτική της ομαδικής ψυχοθεραπείας του Yalom. Στο έργο του (2020), οι προβολικές ταυτίσεις περιγράφονται ως φαινόμενα όπου τα μέλη της ομάδας μεταφέρουν ασυνείδητα συναισθήματα, επιθυμίες ή εμπειρίες σε άλλους, συμπεριλαμβανομένων των θεραπευτών. Υπογραμμίζει την ανάγκη συνεχούς επίγνωσης αυτών των δυναμικών και κινδύνων καθώς και της τακτικής διερεύνησής τους μέσα στη θεραπευτική συνεργασία. H διερεύνηση αυτή γίνεται κατά βάσει σε συζητήσεις ‘μετα-ανάλυσης’ της εκάστοτε συνεδρίας μεταξύ των δύο θεραπευτών, στην ομαδική εργασιακή εποπτεία, καθώς και στα επιστημονικά συνέδρια, όπου παρέχονται ευκαιρίες αναστοχασμού των ζητημάτων αυτών με την ακαδημαϊκή συνδρομή της βιβλιογραφίας. Αυτή η εργασία μεθοδολογικά αποτελεί μία ποιοτική ‘μελέτη περίπτωσης’ ομαδικής ψυχοθεραπείας. Η ομάδα που μελετάται διενεργείται διαδικτυακά μέσω λογισμικού, σε πλαίσιο ιδιωτικής πρακτικής, βρίσκεται στον έκτο χρόνο ζωής της, αποτελείται από επτά μέλη και συντονίζεται από δύο θεραπεύτριες. Η μελέτη των προβλητικών και ομαδικών δυναμικών στο συνθεραπευτικό ζευγάρι, στοχεύουν να αναδείξουν α. την ασυνείδητη αλλά θεραπευτικά χρήσιμη επικοινωνία της ομάδας, β. τους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν τα δυναμικά αυτά δεν αναλύονται επαρκώς ώστε οι θεραπευτές να προσαρμόσουν ανάλογα τις θεραπευτικές τους παρεμβάσεις.

Η εισήγηση αυτή διερευνά τη συνθεραπευτική σχέση ως πεδίο δυναμικής ενδοψυχικής και διαπροσωπικής επεξεργασίας. Το «βλέμμα» του Άλλου συνθεραπευτή λειτουργεί όχι μόνο ως καθρέφτης ή μάρτυρας, αλλά και ως φορέας νοηματοδότησης, πρόκλησης και, πολλές φορές, διακινδύνευσης της εσωτερικής μας συνοχής ως θεραπευτών. Η συνθεραπεία απαιτεί την ταυτόχρονη παρουσία πολλών στρωμάτων: της προσωπικής ψυχικής εμπλοκής, της από κοινού ευθύνης, της επαγγελματικής ασυμμετρίας, και της συναισθηματικής έκθεσης στον Άλλον, τόσο στον χώρο της θεραπείας όσο και στον ενδιάμεσο χώρο της συντονιστικής σχέσης. Πώς συμβιώνουν η ετερότητα και η εγγύτητα χωρίς να μετατραπούν σε αποστασιοποίηση ή σύμπλεξη; Τι σημαίνει να παραμένεις σε επαφή με τον εαυτό σου εντός μιας σχέσης που δοκιμάζεται από τις ρωγμές της, αλλά και ενισχύεται από αυτές; Μέσα από κλινικά παραδείγματα και αναστοχασμούς από την εμπειρία της ομαδικής συντονιστικής πρακτικής, επιχειρείται η χαρτογράφηση των σημείων όπου η ετερότητα γίνεται γόνιμη, η ρήξη ανεκτή και η συνύπαρξη αυθεντική. Το βλέμμα του Άλλου δεν λειτουργεί μόνο ως εξωτερικό σχήμα αξιολόγησης, αλλά ως ενεργό στοιχείο διαμόρφωσης της ταυτότητας του θεραπευτή, προσφέροντας ταυτόχρονα έναν ηθικό και συναισθηματικό άξονα μέσα στη θεραπευτική διεργασία.

Το στρες αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία των φοιτητών και φοιτητριών. Σύμφωνα με το συναλλακτικό μοντέλο του στρες, οι τρόποι που επιλέγονται για την αντιμετώπισή του αποτελούν καθοριστικό παράγοντα πρόληψης. Η παρούσα συγχρονική έρευνα εξέτασε την ποιότητα της ζωής ως δηλωτική της ψυχικής, σωματικής και κοινωνικής ευεξίας σε σχέση με το αντιληπτό στρες και τους τρόπους αντιμετώπισής του. Το δείγμα αποτέλεσαν 211 φοιτητές και φοιτήτριες διαφόρων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (62,1% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 20,2 (±1,0) έτη. Κατόπιν ενήμερης συγκατάθεσης, χορηγήθηκαν η σύντομη έκδοση του Ερωτηματολογίου Ποιότητας Ζωής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHOQOL-BREF), η Κλίμακα Αντιληπτού Στρες 14 σημείων (Perceived Stress Scale -14) και η σύντομη Κλίμακα Εκτίμησης Τρόπων Αντιμετώπισης Προβλημάτων (Brief COPE). Παράλληλα συλλέχθηκαν πληροφορίες για τα δημογραφικά και ακαδημαϊκά χαρακτηριστικά του δείγματος. Διενεργήθηκαν αναλύσεις συσχέτισης και πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικά σημαντική αρνητική συσχέτιση του αντιληπτού στρες με όλους τους τομείς της ποιότητας ζωής, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και ακαδημαϊκούς παράγοντες. Επίσης, όσο υψηλότερα ήταν τα επίπεδα της αποφυγής / άρνησης τόσο χαμηλότερες ήταν οι τιμές στους τομείς της σωματικής υγείας, της ψυχικής υγείας και των κοινωνικών σχέσεων. Στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση διαπιστώθηκε ανάμεσα στην αξιολόγηση του προβλήματος και τους τομείς της σωματικής και ψυχικής υγείας, καθώς επίσης ανάμεσα στην αναζήτηση συναισθηματικής υποστήριξης και τους τομείς της ψυχικής υγείας, των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντος. Ο προσανατολισμός στην επίλυση του προβλήματος παρουσίασε επίσης στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση με τους τομείς των κοινωνικών σχέσεων και του περιβάλλοντος. Η παρούσα μελέτη εισέφερε στην υπάρχουσα βιβλιογραφία δεδομένα που λαμβάνουν υπόψη την πολυδιάστατη φύση της υγείας και υποδεικνύουν συγκεκριμένους προγνωστικούς παράγοντες, αναδεικνύοντας τη σημασία των στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες για την υγεία και την ευημερία των φοιτητών και φοιτητριών.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξημένη συχνότητα εκδήλωσης ψυχοπιεστικών καταστάσεων (π.χ. απώλεια εισοδήματος, εκδηλώσεις βίας, πανδημία COVID-19, κ.α.), οι οποίες έχουν συσχετιστεί με αυξημένα επίπεδα ψυχικής δυσφορίας. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να καταγράψει την έκθεση των φοιτητών και φοιτητριών σε αρνητικά γεγονότα ζωής και να διερευνήσει τη σχέση αυτών με κοινές ψυχικές διαταραχές. Η έρευνα ήταν συγχρονική και είχε σχεδιασμό συνάφειας. Το δείγμα αποτελέσαν 741 άτομα που φοιτούσαν σε διάφορα τμήματα του Πανεπιστήμιου Ιωαννίνων (69,5% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 22,3 (±4,9) έτη. Μετά την ενήμερη συγκατάθεσή τους, κλήθηκαν να καταγράψουν βασικά δημογραφικά στοιχεία και πληροφορίες σχετικές με τις σπουδές, καθώς και να συμπληρώσουν την Κλίμακα Καταγραφής Γεγονότων Ζωής σύμφωνα με το DSM-5 (LEC-5), την Κλίμακα Γενικευμένης Αγχώδους Διαταραχής 7 σημείων (GAD-7) και το Ερωτηματολόγιο Υγείας Ασθενούς 9 σημείων (PHQ-9). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ανιχνεύτηκαν συμπτώματα κλινικού άγχους στο 55% των φοιτητών/-τριών και συμπτώματα κλινικής κατάθλιψης στο 55,4%. Το 41,6% των φοιτητών/-τριών ανέφερε την προσωπική έκθεση σε περισσότερα από τρία αρνητικά γεγονότα κατά τη διάρκεια της ζωής. Τουλάχιστον ένα από αυτά σχετιζόταν με ατύχημα ή τραυματισμό για το 32,2% των ατόμων που απάντησαν θετικά, με επίθεση ή θυματοποίηση για το 31,5% και με απειλή θανάτου για το 25,5%. Στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση διαπιστώθηκε ανάμεσα στο σύνολο των αρνητικών γεγονότων και τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και σχετικούς με τις σπουδές παράγοντες. Όσο μεγαλύτερος ήταν μάλιστα ο αριθμός των αρνητικών γεγονότων που αναφέρθηκαν τόσο πιο πιθανή ήταν η ανίχνευση συμπτωμάτων κλινικού άγχους και κλινικής κατάθλιψης. Τα γεγονότα που αφορούσαν ατύχημα ή τραυματισμό συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ενώ τα γεγονότα που αφορούσαν επίθεση ή θυματοποίηση συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα κατάθλιψης. Τα ευρήματα της παρούσας μελέτης θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη δράσεων ευαισθητοποίησης της πανεπιστημιακής κοινότητας και προαγωγής της ψυχικής υγείας.

Πολλές μελέτες έχουν προσεγγίσει τις διαταραχές πρόσληψης τροφής μέσα από την οπτική της θεωρίας δεσμού. Εντούτοις, η μελέτη των διατροφικών συμπεριφορών μέσα από το ίδιο θεωρητικό πρίσμα είναι ιδιαιτέρως περιορισμένη. Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας ήταν να διερευνήσει τη σχέση του δεσμού με συγκεκριμένες διατροφικές συμπεριφορές των φοιτητών και φοιτητριών, και ειδικότερα την περιοριστική διατροφή, την ανεξέλεγκτη υπερφαγία και την συναισθηματική υπερφαγία. Η έρευνα συνέλεξε ποσοτικά δεδομένα, ήταν συγχρονική και είχε σχεδιασμό συνάφειας. Το δείγμα αποτέλεσαν φοιτητές και φοιτήτριες διαφόρων τμημάτων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Ν=189) με μέση ηλικία τα 20,6 (±1,6) έτη, η πλειονότητα των οποίων ήταν γυναίκες (78,8%). Η συλλογή των δεδομένων έγινε ηλεκτρονικά και περιλάμβανε ένα αυτοσχέδιο ερωτηματολόγιο δημογραφικών και ανθρωπομετρικών στοιχείων, την αναθεωρημένη έκδοση 18 σημείων του Ερωτηματολογίου Τριών Παραγόντων για την Διατροφική Συμπεριφορά (Three-Factor Eating Questionnaire-R18) και την αναθεωρημένη Κλίμακα Βιωμάτων στις Κοντινές Σχέσεις (Experiences in Close Relationships Revised). Διενεργήθηκαν έλεγχοι μέσων και αναλύσεις συσχέτισης και πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα άτομα με ανασφαλή δεσμό ανέφεραν στατιστικά σημαντικά υψηλότερα επίπεδα περιοριστικής διατροφικής συμπεριφοράς συγκριτικά με τα άτομα με ασφαλή δεσμό. Επιπλέον, διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική θετική συσχέτιση ανάμεσα στην αποφυγή δεσμού και την περιοριστική διατροφική συμπεριφορά, καθώς και ανάμεσα στο άγχος δεσμού και την ανεξέλεγκτη υπερφαγία, ανεξάρτητα από δημογραφικούς και ανθρωπομετρικούς παράγοντες. Σε αντίθεση, ωστόσο, με προηγούμενα ευρήματα, δεν διαπιστώθηκε στατιστικά σημαντική συνεισφορά του δεσμού στη συναισθηματική υπερφαγία. Τα ευρήματα συζητούνται στο πλαίσιο της θεωρίας δεσμού, προηγούμενων ερευνών, συγκεκριμένων περιορισμών αλλά και κλινικών εφαρμογών για την προαγωγή υγιών διατροφικών συμπεριφορών στην πανεπιστημιακή κοινότητα.

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής παρουσιάζουν αυξημένη επίπτωση ιδιαίτερα κατά την εφηβεία με κορύφωση στις ηλικίες των 20 έως 24 ετών. Η αναγνώριση πιθανών προγνωστικών παραγόντων κρίνεται σημαντική με σκοπό την καλύτερη κατανόηση των διαταραχών πρόσληψης τροφής αλλά και τον σχεδιασμό κατάλληλων παρεμβάσεων πρόληψης. Η παρούσα μελέτη εξέτασε τις διαταραχές πρόσληψης τροφής υπό το πρίσμα της θεωρίας του Fonagy για τη νοητικοποίηση, δηλαδή την ικανότητα νοηματοδότησης της συμπεριφοράς μέσα από την αναγνώριση και ερμηνεία της ψυχικής κατάστασης του εαυτού και των άλλων (π.χ. ανάγκες, επιθυμίες, συναισθήματα, πεποιθήσεις και προθέσεις). Συγκεκριμένα, διερεύνησε τις διατροφικές συμπεριφορές που είναι ενδεικτικές των διαταραχών πρόσληψης τροφής σε φοιτητές και φοιτήτριες, και εξέτασε τη σχέση τους με τη νοητικοποίηση. Το δείγμα αποτέλεσαν 364 άτομα που φοιτούσαν σε διάφορα τμήματα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (75,3% γυναίκες) με μέση ηλικία τα 21,9 (±4,3) έτη. Κατόπιν ενήμερης συγκατάθεσης, κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις σχετικές με τις σπουδές, τα δημογραφικά και ανθρωπομετρικά στοιχεία τους, καθώς και να συμπληρώσουν τα ακόλουθα ερωτηματολόγια: την Κλίμακα Στάσεων Διατροφής 26 σημείων (Eating Attitudes Test, EAT-26) για την ανίχνευση πιθανής διαταραχής πρόσληψης τροφής και το Ερωτηματολόγιο Αναστοχαστικής Λειτουργικότητας (Reflective Functioning Questionnaire, RFQ) για την εκτίμηση της νοητικοποίησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περίπου ένας στους/στις πέντε φοιτητές/-τριες βρέθηκε να διατρέχει αυξημένο κίνδυνο διαταραχής πρόσληψης τροφής. Επιπλέον, όσο μεγαλύτερη ήταν η αβεβαιότητα για την ψυχική κατάσταση του εαυτού και των άλλων, δηλαδή όσο περισσότερα ήταν τα ελλείμματα στην ικανότητα νοητικοποίησης, τόσο υψηλότερη ήταν η συνολική βαθμολογία στην κλίμακα στάσεων διατροφής και στις υποκλίμακες της δίαιτας και της βουλιμίας. Οι συσχετίσεις που παρατηρήθηκαν ήταν ανεξάρτητες από δημογραφικούς, ανθρωπομετρικούς και σχετικούς με τις σπουδές παράγοντες. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν τις ενδείξεις της βιβλιογραφίας και θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη για τον σχεδιασμό δράσεων πρόληψης των διαταραχών πρόσληψης τροφής στην πανεπιστημιακή κοινότητα, βασισμένων ενδεχομένως στη νοητικοποίηση.

Πώς μια ομάδα μπορεί να διαμορφώσει μια ατομική θεραπεύτρια; Τι μπορεί να συμβαίνει μέσα σε ένα θεραπευτικό δωμάτιο; Τα παραπάνω ερωτήματα προέκυψαν όταν ξεκινούσα την εκπαίδευσή μου ως σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια. Αυτή η ομιλία είναι αυτοβιογραφική και αναδεικνύει το μετασχηματιστικό ρόλο που είχε η βιωματική μου συμμετοχή ως θεραπευόμενη σε μια ομαδική ψυχοθεραπεία κατά Irvin Yalom, στο πλαίσιο διαμόρφωσης της ταυτότητάς μου ως ψυχοθεραπεύτρια. Μέσα από την εμπλοκή μου στο “εδώ και τώρα” της ομάδας, άρχισα να αντιλαμβάνομαι τα ομαδικά δυναμικά, τους τρόπους σύνδεσης και, όπως αναφέρουν οι Safran & Muran, τη ρήξη και την επιδιόρθωση των σχέσεων. Η ομάδα λειτούργησε ως “καθρέπτης”, κατά Racker, με τα δικά μου μεταβιβαστικά στοιχεία. Η πρόσκληση και πρόκληση της ομάδας ήταν να βιωθεί η αβεβαιότητα, η αστάθεια, η δυσκολία εγγύτητας αλλά παράλληλα και η οικειότητα, βοηθώντας με να μπορέσω να γίνω πιο ενσυναισθητική, πιο παρούσα και να κατανοώ τα ομαδικά δυναμικά ακόμη και σε μια ατομική συνεδρία ως ψυχοθεραπεύτρια. Κατά αυτόν τον τρόπο προσπάθησα να ανοίξω παραπάνω ψυχικό χώρο για ό,τι δεν λέγεται και δεν αντέχεται να ειπωθεί σε μια ατομική θεραπεία με θεραπευόμενα άτομα. Ταυτόχρονα, η θεωρητική συμβολή της Jessica Benjamin σχετικά με την αμοιβαιότητα και τη διαλεκτική του υποκειμένου ενίσχυσε την κατανόηση μου για τη συγκατασκευή του θεραπευτικού χώρου. Μέσα από αυτή την εργασία σκοπός είναι να μοιραστώ τα βιώματά μου, τη δυσκολία να διαχωρίσω το θεραπευτικό μου ρόλο και κατ’ επέκταση τους πολλαπλούς μου ρόλους ταυτοχρόνως ως θεραπευόμενη και ατομική θεραπεύτρια σε μια ομαδική θεραπεία. Η ομαδική εμπειρία ανέδειξε ένα χώρο γόνιμου συν-στοχασμού πάνω στον εαυτό ως υποκείμενο του “σχετίζεσθαι”, στην κατανόηση των μεταβιβάσεων και των αντιμεταβιβάσεων, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε και εμπλουτίζεται το ψυχοθεραπευτικό μου έργο.

“Πρώτα θεραπεύτρια και μετά γυναίκα”, προσπαθεί να μην ξεχνάει μια νέα ειδικευόμενη ομαδική θεραπεύτρια σε διαδικτυακή ομάδα. Ξεκίνησε ως θεραπεύτρια σε ομάδα, το Σεπτέμβριο του 2024 στα πλαίσια πρακτικής άσκησης στο Ινστιτούτο Σχεσιακής και Ομαδικής Ψυχοθεραπείας με υπάρχουσα συνθεραπεύτρια. Το χειμώνα, προστέθηκε νέο μέλος— ταυτοφυλικός άντρας— με το αίτημα να βρει το θάρρος να “πλησιάσει” ερωτικά γυναίκες, ενώ είναι παντρεμένος με γυναίκα. Στη μέχρι τώρα πορεία της θεραπείας, “προκαλεί” κυρίως γυναίκες-μέλη με τις απόψεις του και έχει “σοκάρει” την ομάδα με το παρελθόν του ως προς το συναινετικό ή μη σεξ. Τα μέλη της ομάδας φαίνονται να συσπειρώνονται, εκφράζοντας έντονα συναισθήματα, όπου κατά Agazarian, αυτή η κίνηση μπορεί να κατανοηθεί ως μια «λειτουργική υποομάδα» — μια ασυνείδητη προσπάθεια διατήρησης συνοχής. Στο «εδώ και τώρα» κατά Yalom, υπάρχουν αντιδράσεις των μελών που ίσως μερικώς να αντανακλούν τις ενσώματες αντιμεταβιβάσεις της νέας ειδικευόμενης ομαδικής θεραπεύτριας. Ανοίχτηκε το πεδίο για τις γυναίκες να εκφράζουν τα βιώματά τους, το πώς νιώθουν και να μιλήσουν για την πατριαρχία. Το υπογκρούπ των αντρών έφερε ότι ταυτίστηκε με παλιούς τους εαυτούς σε σχέση με το νέο μέλος, ενώ αναδύονται φωνές διαφωνίας μεταξύ τους. Οι φεμινιστικές πλευρές της υποκειμενικότητας της νέας ομαδικής θεραπεύτριας, έρχονται μαζί με την κατανόηση κατά Felton, πως είναι αδύνατον οι «έμφυλες διαφορές» να μην επηρεάσουν τις θεραπευτικές σχέσεις. Για το λόγο αυτό, αναμένεται ασυνείδητα, εσωτερικευμένα αισθήματα μισανδρίας της νέας θεραπεύτριας, να επηρεάσουν αντιμεταβιβαστικά εντός ομάδας. Πώς η θεραπεύτρια θα επιτρέψει ενδοψυχικά το θεραπευτικό ζευγάρι να παραμείνει ενωμένο, χωρίς το μέλος να γίνει «αποδιοπομπαίος τράγος» της ομάδας; Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να καταδείξει τη θεμελιώδη ανάγκη να εξυπηρετούνται πρωτίστως οι θεραπευτικοί στόχοι και όχι οι κοινωνικοί ή ιδεολογικοί σκοποί, κάτι το οποίο είναι αδύνατον χωρίς μια «αρκετά καλή» συνθεραπευτική, εποπτική και εκπαιδευτική σχέση ως «κράτημα».

Η εργασία αυτή εστιάζει στη συμβολή της αδελφικής δυναμικής στην ψυχική ανάπτυξη και στον τρόπο με τον οποίο η ανάγκη για μοναδικότητα, η διαφοροποίηση από τα αδέλφια και η διαχείριση του φθόνου συνδιαμορφώνουν την ταυτότητα του υποκειμένου που εκδηλώνεται μέσα στη θεραπευτική σχέση. Ενώ η παραδοσιακή ψυχαναλυτική θεωρία έχει επικεντρωθεί κυρίως στις κάθετες σχέσεις με τους γονείς, αναδεικνύεται η σημασία της οριζόντιας (αδελφικής) διάστασης της ψυχικής ζωής, η οποία συχνά παραμένει σκιώδης στη θεωρητική και κλινική σκέψη. Αναδεικνύεται η λειτουργία της αδελφικής σχέσης ως ενδοψυχική “ομάδα ως όλον” στην οποία εντάσσεται το υποκείμενο. Αυτές οι αδελφικές δυναμικές μπορούν να αποτελούν όχι μόνο ένα πεδίο αντιπαλότητας αλλά και ένα πρώιμο πλέγμα σχέσεων, ταυτίσεων και διαφοροποιήσεων που λειτουργεί ως πρότυπο για μετέπειτα εμπειρίες ένταξης, θέσης και αξίας μέσα σε ομαδικά πλαίσια. Βασιζόμενος στη σχεσιακή ψυχαναλυτική σκέψη και στις θεωρήσεις των Mitchell, Britton & Cohen, επιχειρώ να φωτίσω το ρόλο της αδελφικής μεταβίβασης και της αμυντικής διαφοροποίησης στην κατασκευή της ταυτότητας. Μέσα από θεωρητική ανάλυση και παρουσίαση κλινικού υλικού, εξετάζεται πώς η ψυχική ανάγκη για μοναδικότητα οδηγεί συχνά σε μια ασυνείδητη διαφοροποίηση από τα αδέλφια, της οποίας λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης της αδελφικής αντιπαλότητας, και ως μηχανισμός κατασκευής ταυτότητας. Παρουσιάζεται η περίπτωση του Ιορδάνη, ενός θεραπευόμενου που βιώνει εντάσεις με τον μεγαλύτερο αδελφό του, ενώ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια εξιδανικευμένη μικρότερη αδελφή. Η θεραπευτική σχέση λειτουργεί ως πεδίο αδελφικής μεταβίβασης, με τον θεραπευτή να κρατά διπλή αντικειμενότροπη αναπαράσταση (γονεϊκή και αδελφική) για τον Ιορδάνη. Η εργασία τονίζει την ανάγκη του θεραπευτή να αναγνωρίζει τις αδελφικές δυναμικές του θεραπευόμενου που θεμελιώνουν την ψυχική διαφοροποίηση και διαμόρφωση της ταυτότητας. Στη σχεσιακή ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, η μελέτη των αδελφικών μεταβιβάσεων και των ενδοψυχικών ομαδικών σχέσεων αναδεικνύεται ως σημαντικό κλινικό εργαλείο, που καθίσταται εφικτό μόνο μέσα από τη βιωματική ομαδική εμπειρία και την εκπαιδευτική διαδρομή του θεραπευτή.

Η εισήγησή μου εξετάζει τις δυναμικές που αναδύονται όταν ένα μοναχοπαίδι εντάσσεται για πρώτη φορά σε πλαίσιο γιαλομικής ομαδικής ψυχοθεραπείας. Μέσα από το σχεσιακό πρίσμα, έρχεται η αναπάντεχη συνάντηση των «αδερφικών σχέσεων» χωρίς κοινή μήτρα. Θα αναλυθούν οι σχέσεις που δομούνται φαντασιωτικά, μεταβιβαστικά, αλλά και βιωματικά μέσα στο εδώ-και-τώρα της ομάδας. Η ομάδα, ως μικρογραφία του αρχικού δεσμού, σύμφωνα με τον Yalom, συχνά πυροδοτεί δευτερογενείς φαντασιώσεις οικογενειακής δομής, δηλαδή λειτουργεί ως χώρος υποκατάστατης οικογενειακής αναπαράστασης και ο θεραπευτής ως "γονεϊκή φιγούρα". Το μοναχοπαίδι καλείται να συγκατοικήσει ψυχικά με Άλλους, να ανταγωνιστεί, να ζηλέψει, να επιθυμήσει και να ανήκει. Θα αναφερθούν περιπτώσεις από το πεδίο της ομαδικής θεραπείας στη σχεσιακή ψυχανάλυση, εστιάζοντας στη φαντασιακή και συμβολική λειτουργία της ομάδας ως υποκατάστατο οικογενειακού συστήματος. Θα διερευνηθεί πώς η θεραπευτική ομάδα επιτρέπει την ψυχική συγκρότηση νέων εσωτερικών αντικειμένων και σχέσεων. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ανάπτυξη ταυτότητας μέσα από την εμπειρία του "ανήκειν" και του "σχετίζεσθαι" με τους Άλλους, εστιάζοντας στη βιωματική μου εμπειρία ως μοναχοπαίδι και θεραπευόμενη σε ομαδικό πλαίσιο. Συχνά, όταν αναφέρεται κανείς σε ένα μοναχοπαίδι, ενεργοποιούνται στερεοτυπικές φαντασιώσεις: το κακομαθημένο παιδί, το απαιτητικό, εκείνο που αποζητά όλη την προσοχή. Σπανίως αναγνωρίζεται η υπόγεια, ανυπόκριτη μοναξιά που συνοδεύει την έλλειψη μιας αδερφικής σχέσης και του «μαζί» που δεν υπήρξε έως σήμερα. Συγκεφαλαιώνοντας, η εργασία στοχεύει στην ανάδυση μιας πολυδιάστατης, αυθεντικής υποκειμενικότητας μέσω της ομαδικής ψυχοθεραπείας που κατά Benjamin η ομάδα δεν είναι απλώς καταφύγιο, αλλά πεδίο συν-δημιουργίας.

Το άρθρο διερευνά τη δυναμική της Μεγάλης Ομάδας ως θεραπευτικού καταλύτη για την ενσώματη συνύπαρξη ψυχοπολιτικών αντιφάσεων στην ταυτότητα πολυεθνικών ατόμων. Αντλώντας από σχεσιακές ψυχαναλυτικές και ομαδικο-αναλυτικές θεωρίες, υποστηρίζει την έννοια της δυναμικής συνοχής έναντι της απαρτίωσης. Προτείνει ένα πρίσμα που εμπεριέχει την αντίφαση, την πολλαπλότητα και τη σχεσιακή πολυπλοκότητα, αναγνωρίζοντας την ταυτότητα ως ένα «γίγνεσθαι» που συντελείται εντός ομαδικών μητρών. Η συγγραφέας στοχεύει να εμφυσήσει ελπίδα σε άτομα που φέρουν πολυεθνικές ταυτότητες και να ευαισθητοποιήσει ειδικούς ψυχικής υγείας, στη δυναμική της Μεγάλης Ομάδας, ώστε να αφουγκραστούν τις θεραπευτικές και κοινωνικές δυνατότητες της στον σημερινό πλουραλιστικό μας κόσμο. Μέσα από το προσωπικό της βίωμα ως ατόμου με πολλαπλές πολιτισμικές αναφορές (Ελληνίδα-Ιρλανδή με ανατροφή στο Βέλγιο), η συγγραφέας φωτίζει την ψυχική ετοιμότητα που αφύπνισαν οι Μεγάλες Ομάδες ανασύροντας λανθάνουσες ανάγκες για κοινή συμβολική επεξεργασία. Της επετράπη η αναβίωση και ο «μετα-στοχασμός» της μη-απαρτιωμένης πολυεθνικής ταυτότητας ως ενδοψυχική, διαπροσωπική και συλλογική διεργασία. Η εμπερίεξη των αντιφάσεων στη Μεγάλη Ομάδα χωρίς κατάρρευση, ευνόησε μια αντίστοιχη ψυχική μετατόπιση. Η συγγραφέας αναθεώρησε τη μη-απαρτίωση ως ψυχική διαβίωση με την ασάφεια, όπου το ασυνείδητο διατηρεί βιώματα εν αναμονή μεταβατικού χώρου ενεργοποίησης και συμβολοποίησης. Οι πολυεθνικές ταυτότητες πραγματεύονται ένα πολυσύνθετο κοινωνικό ασυνείδητο, πολλαπλές πολιτισμικές επιρροές και άρρητα συλλογικά τραύματα, τα οποία συνυφαίνονται στην παράλληλη αλληλεπίδραση των ενδοψυχικών, βιωματικών και σχεσιακών διαστάσεων της εθνικής ταυτότητας. Ως ψυχοπολιτικά φαινόμενα, δε δύναται να κατανοηθούν επαρκώς στερούμενες μιας ομαδικής εστίασης, καθώς οι συλλογικές δυναμικές ενδέχεται να περιοριστούν ερμηνευτικά σε προσωπικές ψυχικές δυσκολίες, η ψυχική πολλαπλότητα να αγνοηθεί και τα διαγενεακά τραύματα να αποσιωπηθούν. Η αρχή της δυναμικής συνοχής σε Μεγάλες Ομάδες εμπεριέχει τη μη-απαρτίωση, μεταβολίζοντας αντιφάσεις σε συμβολικά επεξεργάσιμες εμπειρίες. Οι Μεγάλες Ομάδες ενισχύουν την ικανότητα θεραπευτών να αφουγκράζονται το κοινωνικό ασυνείδητο, ανοίγοντας δυνατότητες συμβολοποίησης, ψυχικής μετακίνησης και επιδιόρθωσης — σε προσωπικό, διαπροσωπικό και συλλογικό επίπεδο.

Αυτή η εργασία επιχειρεί να διερευνήσει τι συμβαίνει όταν η ψυχοθεραπευτική σχέση προσπαθεί να δημιουργηθεί ανάμεσα σε τόπους και γλώσσες που δε συναντιούνται και πώς η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει ως ενδιάμεσος, «τρίτος χώρος» συνάντησης σε περιπτώσεις ακραίας πολιτισμικής, γλωσσικής και ψυχικής ετερότητας. Μέσα από το κλινικό παράδειγμα της Μαϊα (ψευδώνυμο), μιας 42χρονης γυναίκας από ένα μακρινό νησί του Ειρηνικού Ωκεανού, τίθεται το ερώτημα του πώς συναντιούνται, ή δε συναντιούνται, ψυχικά δυο άνθρωποι που δε μοιράζονται τόπο, γλώσσα ή κουλτούρα. Η Μαϊα κουβαλούσε μαζί της ένα βαρύ παρελθόν: παιδικά τραύματα, οικογενειακή βία, απουσίες, διπολική διάγνωση, αλλά και μια ιδιαίτερη πνευματικότητα συνδεδεμένη με τον τόπο της. Μιλούσε συχνά για τα πνεύματα που προστάτευαν το σπίτι της, για όνειρα με νερό, για μια γλώσσα που της έλειπε και για έναν χορό που δεν είχε πού να τον χορέψει πια . Η θεραπεία έγινε σε γλώσσα μη μητρική και για τις δύο (αγγλικά) και συνοδεύτηκε από σιωπές, αποσύρσεις και αμοιβαία απορία. Αν και υπήρξαν στιγμές σύνδεσης και αναγνώρισης, στιγμές όπου ο πόνος πήρε λέξεις και ο ξένος τόπος απέκτησε προσωρινά ζεστασιά, η θεραπεία τελείωσε χωρίς λήξη, χωρίς αποχαιρετισμό. Η σχέση μας αναπτύχθηκε μέσα από μεταφράσεις, ελλείψεις και ματαιώσεις. Κι όμως, μέσα σε αυτό το ατελές, φάνηκε για λίγο η δυνατότητα της συνάντησης. Ίσως κάθε θεραπευτική σχέση να αναζητά τη δική της Ιθάκη, έναν τόπο όχι απαραίτητα για επιστροφή, αλλά για να υπάρξει. Η εργασία στοχάζεται πάνω στο πένθος της μη-συνέχειας, στην απώλεια της πατρίδας και στη ριζική ξενότητα που διαποτίζει κάποιες ψυχικές πραγματικότητες. Τι σημαίνει να εγκαθίσταται ψυχικά μια θεραπεία σε ξένη γη; Ποια κενά δε μπορούν να κατοικηθούν και γιατί; Και ποιο είναι το τίμημα όταν ο τρίτος χώρος μένει μισοχτισμένος;

Το παρόν άρθρο διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η πολυγλωσσία επηρεάζει τη διαμόρφωση και την εμπειρία του εαυτού. Μέσα από την κλινική μελέτη ενός θεραπευόμενου που χρησιμοποιεί τρεις γλώσσες, τουρκικά, ελληνικά και αγγλικά, εξετάζεται πώς κάθε γλώσσα συνδέεται με διαφορετικές πτυχές της ταυτότητας και τρόπους σχετίζεσθαι. Συγκεκριμένα, ο θεραπευόμενος βιώνει τον εαυτό του διαφορετικό ανάλογα με τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Αυτές οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις επιβεβαιώνονται και από την ανατροφοδότηση του περιβάλλοντός του, γεγονός που τον οδηγεί στη διερώτηση του «ποιος πραγματικά είμαι;». Στόχος της θεραπευτικής διαδικασίας είναι το άτομο να μπορέσει να κατανοήσει τους λόγους που τον οδηγούν να φέρνει μια διαφορετική πλευρά του εαυτού του ανάλογα με τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Το παραπάνω θα επιτευχθεί μέσω της κατανόησης ότι κάθε γλώσσα συνδέεται με διαφορετικά βιώματα, τρόπους συσχέτισης και πολιτισμικές νόρμες και ως εκ τούτου διαφορετικές ψυχικές πλευρές. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας διερευνάται αν η απαίτηση του θεραπευόμενου να διαλέξει μόνο μια πλευρά του, για χάρη μιας φαινομενικής σταθερότητας απέναντι στον εαυτό και τους άλλους, τον ωφελεί πραγματικά. Παράλληλα, η εργασία εξετάζει τους προβληματισμούς της θεραπεύτριας για το πώς η ταυτότητά της ως Ελληνίδας και Χριστιανής επηρεάζει τη θεραπεία με έναν τουρκόφωνο Μουσουλμάνο θεραπευόμενο. Η εργασία επεξεργάζεται πώς η πολυπλοκότητα αυτή μπορεί να νοηματοδοτηθεί στη θεραπευτική σχέση μέσα από τη σχεσιακή ψυχαναλυτική οπτική, όπου ο αναστοχασμός και η συνδιαμόρφωση επιτρέπουν την ενοποίηση των κατακερματισμένων γλωσσικών πλευρών του εαυτού. Έτσι, το θεραπευτικό δωμάτιο θα αποτελέσει έναν χώρο που να επιτρέπει τη συνάντηση των τριών γλωσσών και μαζί την ειρηνική συνύπαρξη των τριών ασύμβατων, κατά τη γνώμη του θεραπευόμενου, πλευρών του.

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει πώς το βιωματικό ταξίδι της συγγραφέως από τη θέση της θεραπευόμενης σε εκείνη της θεραπεύτριας, φωτίζει τη βαθιά σύνδεση ανάμεσα στην προσωπική εμπειρία και την επαγγελματική της συγκρότηση. Πρόκειται για ένα ταξίδι που ξεκίνησε ως μια ανάγκη να διερευνήσει περαιτέρω τον νέο της μητρικό ρόλο και έφερε στο προσκήνιο τη σχέση με τη δική της μητέρα καθώς και τις διαγενεακές εμπειρίες των γυναικών της οικογένειάς της, εντός του ευρύτερου ελληνικού πλαισίου. Έχοντας ζήσει και σε μια άλλη μαμά πατρίδα, η θεραπευτική της ταυτότητα έχει διαμορφωθεί και από την εμπειρία της σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Στην προσπάθειά της να εντοπίσει ένα διαπολιτισμικό πλαίσιο και στον δικό της τόπο, ο ρόλος της ως ψυχοθεραπεύτριας εμπλουτίζεται από εκείνον της εκπαιδευτικού σε διαπολιτισμικό σχολείο. Καθημερινά καλείται να συνεργαστεί με άτομα από διαφορετικές κουλτούρες και να συνομιλήσει μαζί τους όχι μόνο σε άλλη γλώσσα, αλλά και σε διαφορετικό συναισθηματικό επίπεδο. Ενστερνιζόμενη την καινοτόμα θεώρηση του κ. Χαραλαμπίδη, ο οποίος προσεγγίζει την ατομική θεραπεία ως μια «Μεγάλη Ομάδα» με δύο εκπροσώπους, προσκαλεί τον θεραπευόμενο να φέρει μαζί του όλες τις ομάδες που ασυνείδητα τον διαμορφώνουν, την οικογένεια, τους συνομηλίκους, τη γενιά του, τις κοινωνικές ομάδες του, τη χώρα του στο εδώ και τώρα αλλά και στο εκεί και τότε. Μαζί αναζητούν τη γλώσσα που μιλάει η κάθε ομάδα, πώς ο θεραπευόμενος την εκφράζει και πώς τελικά την εμπεριέχει στην ολότητα του ψυχισμού του. Η μακρόχρονη συμμετοχή της συγγραφέως σε ομαδική θεραπεία, της έχει επιτρέψει να κατανοήσει σε βαθύτερο επίπεδο την ομαδική στροφή στη σχεσιακή ψυχαναλυτική θεωρία. Μέσα από τις πολλαπλές αναπαραστάσεις που αναπτύσσονται, της δίνεται η δυνατότητα να διερευνήσει τους δικούς τις πολλαπλούς ρόλους και να αναγνωρίσει την επιρροή του κοινωνικού ασυνειδήτου στις θεραπευτικές διεργασίες. Η εργασία αυτή διερευνά πώς ερωτήματα γύρω από τη μητρότητα, τη γλώσσα και την πολιτισμική πολυφωνία λειτουργούν ως εσωτερικές πυξίδες που κατευθύνουν τη συνεχή αναζήτηση για αυθεντικότητα, ενσυναίσθηση και συμπερίληψη στη θεραπευτική πράξη.

Το Συμβουλευτικό Κέντρο του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος ιδρύθηκε με σκοπό την παροχή δωρεάν ψυχολογικής στήριξης στην κοινότητα του Κολλεγίου και παράλληλα την κατάρτιση, μέσω της πρακτικής άσκησης, των φοιτητών του μεταπτυχιακού της Συμβουλευτικής και Ψυχοθεραπείας. Στα σχεδόν 10 χρόνια λειτουργίας του, το κέντρο έχει αναλάβει τη στήριξη πολυάριθμων θεραπευόμενων, προσφέροντας βραχυχρόνια συμβουλευτική μέσω ατομικών και ομαδικών συνεδριών. Πρωταρχικός στόχος του Συμβουλευτικού Κέντρου είναι η βελτίωση της ψυχοκοινωνικής προσαρμογής, η προσωπική ανάπτυξη και ψυχική ενδυνάμωση των ωφελούμενων του Κολλεγίου. Επιπροσθέτως το κέντρο αποτελεί τον κύριο φορέα εκπαίδευσης των μεταπτυχιακών φοιτητών για την εξάσκηση της συμβουλευτικής, υπό την εποπτεία επαγγελματιών. Η παρούσα ανακοίνωση έχει σκοπό να παρουσιάσει το Συμβουλευτικό Κέντρο του Αμερικάνικου Κολλεγίου Ελλάδος, τη λειτουργία και το έργο του, το υποστηρικτικό πλαίσιο της εποπτείας, και επιλεγμένες περιπτώσεις θεραπευόμενων προς συζήτηση και ανάλυση.

Οι προκλήσεις που αφορούν τη ψυχική υγεία επηρεάζουν σημαντικά την προσαρμογή και την ακαδημαϊκή επιτυχία των φοιτητών παγκοσμίως, καθιστώντας τα κέντρα συμβουλευτικής φοιτητών κεντρικό πυλώνα για την ψυχική υγεία των φοιτητών, μέσα από την παροχή ψυχολογικής υποστήριξης. Η παρούσα μελέτη αξιολογεί και παρουσιάζει την αποτελεσματικότητα του Συμβουλευτικού Κέντρου του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, το οποίο προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες ψυχικής υγείας στους φοιτητές, μέσω εκπαιδευόμενων συμβούλων του μεταπτυχιακού προγράμματος στην Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία. Μέσω αναδρομικής ανάλυσης των αρχείων των πελατών, η μελέτη εξετάζει βασικές μεταβλητές, όπως τη βελτίωση των συμπτωμάτων, τα ποσοστά εγκατάλειψης, τα μοτίβα αξιοποίησης των υπηρεσιών, και τις προτιμήσεις των φοιτητών για τις θεραπευτικές μεθόδους. Τα ευρήματα παρέχουν πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των φοιτητών που αναζητούν συμβουλευτική, τις προτιμήσεις τους για τις υπηρεσίες και τη συνολική ικανοποίησή τους από αυτές. Παράλληλα, πραγματοποιείται συγκριτική ανάλυση για να εξεταστεί πώς οι πρακτικές του Συμβουλευτικού Κέντρου ευθυγραμμίζονται με εκείνες άλλων διεθνών κέντρων συμβουλευτικής σε πανεπιστήμια. Αναγνωρίζοντας τα δυνατά σημεία, τις προκλήσεις και τα πεδία βελτίωσης, η μελέτη συμβάλει στην ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών και πολιτισμικά ευαίσθητων υπηρεσιών ψυχικής υγείας, διασφαλίζοντας ότι τα κέντρα συμβουλευτικής των πανεπιστημίων θα συνεχίσουν να ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες ανάγκες του φοιτητικού πληθυσμού.

Οι εκπαιδευόμενοι σύμβουλοι ψυχικής υγείας στο Συμβουλευτικό Κέντρο του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος προσφέρουν υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης και ενδυνάμωσης στην ακαδημαϊκή κοινότητα, καθώς και σε ωφελούμενους εκτός του Κολλεγίου, μέσω ατομικής ή/και ομαδικής συμβουλευτικής. Η θεραπευτική προσέγγιση του Κέντρου βασίζεται σε μια σύνθεση θεραπευτικών μοντέλων, όπως η Ψυχαναλυτική-Ψυχοδυναμική, η Ανθρωπιστική-Υπαρξιακή, η Γνωστική-Συμπεριφοριστική και η Συστημική-Οικογενειακή προσέγγιση. Ταυτόχρονα, για τη διασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης θεραπείας, την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των συμβούλων, καθώς και την καθοδήγησή τους στη διαχείριση των συναισθηματικών, δεοντολογικών και ηθικών προκλήσεων εντός θεραπευτικού πλαισίου, εκπονείται τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, εβδομαδιαίως, εποπτεία από έμπειρους ψυχολόγους. Στο πλαίσιο αυτού του συμποσίου, παρουσιάζονται δύο μελέτες περίπτωσης, καθώς και η συμβολή της ατομικής και ομαδικής εποπτείας στη διαχείριση και αντιμετώπιση των περιστατικών. Ειδικότερα, αναδεικνύεται η διαδικασία που ακολουθείται για την αξιολόγηση των θεραπευόμενων και την ανάπτυξη εξατομικευμένων σχεδίων θεραπείας που καθορίζουν τους θεραπευτικούς στόχους και τις παρεμβάσεις. Η πρώτη μελέτη περίπτωσης αφορά σε έναν θεραπευόμενο από το Συμβουλευτικό Κέντρο του Κολλεγίου, ενώ η δεύτερη σε ωφελούμενο ενός εξωτερικού φορέα συνεργασίας. Μέσα από αυτές τις περιπτώσεις, εξετάζεται πώς η ατομική και ομαδική εποπτεία προσφέρει στους συμβούλους τη δυνατότητα να συζητούν περίπλοκα περιστατικά, να ανταλλάσσουν γνώσεις και να λαμβάνουν καθοδήγηση σε ένα συνεργατικό περιβάλλον. Η εποπτεία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην παροχή της απαραίτητης υποστήριξης για την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευόμενων, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης των συμβούλων στο Κολλέγιο. Μέσω της παρουσίασης των προαναφερθέντων περιστατικών, επιδιώκεται η ενίσχυση της συλλογικής γνώσης σχετικά με τα βιώματα και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι θεραπευτές και, παράλληλα, η ενημέρωση σχετικά με τις καινοτόμες προσεγγίσεις που εφαρμόζονται στην εκπαίδευση και στην ενδυνάμωση των μελλοντικών συμβούλων.

Η παρούσα μελέτη αποσκοπούσε στην ψυχομετρική επικύρωση της Κλίμακας Κατάστασης Αυτοσυμπόνιας (State Self-Compassion Scale – SSCS) στο ελληνικό πλαίσιο, εστιάζοντας στη δομή παραγόντων, την αξιοπιστία και την εγκυρότητά της. Η αυτοσυμπόνια συνδέεται θετικά με την ψυχική ευημερία και την ανθεκτικότητα, ωστόσο οι πολιτισμικές διαφορές ενδέχεται να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή και εκφράζεται. Παρά την επικύρωση της SSCS σε δυτικούς πληθυσμούς, δεν είχε προηγουμένως προσαρμοστεί στο ελληνικό πολιτισμικό περιβάλλον, όπου χαρακτηριστικά όπως οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί και οι κοινωνικοοικονομικές πιέσεις ενδέχεται να επηρεάζουν την έκφραση της αυτοσυμπόνιας.

Η μελέτη περιλάμβανε τη μετάφραση και πολιτισμική προσαρμογή της SSCS, καθώς και εκτενείς ψυχομετρικές αναλύσεις. Το δείγμα αποτέλεσαν 1.528 ελληνόφωνοι ενήλικες, με ποικιλία ως προς το φύλο, την ηλικία και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Για την αξιολόγηση της συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας χρησιμοποιήθηκαν οι κλίμακες PANAS, DASS-21 και SWLS. Διενεργήθηκαν επιβεβαιωτική ανάλυση παραγόντων, δοκιμές εσωτερικής συνέπειας και αξιολόγηση χρονικής σταθερότητας.

Τα αποτελέσματα έδειξαν υψηλή εσωτερική αξιοπιστία, καλή χρονική σταθερότητα και ισχυρές θετικές συσχετίσεις με δείκτες θετικής ψυχικής υγείας. Παρατηρήθηκαν επίσης αρνητικές συσχετίσεις με καταθλιπτικά και αγχώδη συμπτώματα. Η παραγοντική ανάλυση επιβεβαίωσε την εξά παραγοντική δομή της αρχικής SSCS, υποστηρίζοντας τη θεωρητική της βάση. Συνολικά, η ελληνική έκδοση της SSCS αποδείχθηκε ψυχομετρικά αξιόπιστη και πολιτισμικά κατάλληλη, αποτελώντας χρήσιμο εργαλείο για την αξιολόγηση και καλλιέργεια της αυτοσυμπόνιας σε ερευνητικά και κλινικά πλαίσια.

Η κατάθλιψη, το άγχος και το στρες αποτελούν τις επικρατέστερες ψυχικές δυσκολίες στον εφηβικό πληθυσμό, με τη συχνότητα εμφάνισής τους να παρουσιάζει αξιοσημείωτη αύξηση τα τελευταία χρόνια. Τα συμπτώματα αυτά έχουν συνδεθεί με σημαντικές αρνητικές συνέπειες στην ψυχοκοινωνική προσαρμογή, τη σχολική επίδοση, τις οικογενειακές σχέσεις και τη σωματική υγεία, και εάν δεν διαγνωστούν και δεν αντιμετωπιστούν, συχνά συνεχίζονται ή/και επιδεινώνονται και στην ενήλικη ζωή. Στο πλαίσιο της συμβουλευτικής ψυχολογίας, η ύπαρξη αξιόπιστων και έγκυρων ψυχομετρικών εργαλείων που ανταποκρίνονται στις πολιτισμικές και γλωσσικές ιδιαιτερότητες κάθε πληθυσμού, κρίνεται απαραίτητη για την έγκαιρη ανίχνευση ψυχικών δυσκολιών και την εφαρμογή κατάλληλων παρεμβάσεων, συμβάλλοντας τόσο στην πρόληψη της επιδείνωσης των συμπτωμάτων, όσο και στη συνολική προαγωγή της ψυχικής υγείας. Η παρούσα μελέτη στοχεύει στη στάθμιση της Κλίμακας Κατάθλιψης, Άγχους, Στρες – Youth Version (DASS-Y) σε ελληνικό εφηβικό πληθυσμό, ηλικίας 12 έως 18 ετών. Το εργαλείο αυτό έχει σχεδιαστεί για την αποτίμηση των επιπέδων ψυχολογικής δυσφορίας σε εφήβους μέσω 21 συνολικά προτάσεων που καλύπτουν τρεις διαστάσεις: κατάθλιψη, άγχος, και στρες. Η διαδικασία περιλαμβάνει τη μεταφραστική προσαρμογή της κλίμακας, την πιλοτική εφαρμογή της σε αντιπροσωπευτικό δείγμα, καθώς και την ψυχομετρική ανάλυση των δεδομένων, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη. Θα ακολουθήσει η παρουσίαση των ευρημάτων σχετικά με τους δείκτες εσωτερικής αξιοπιστίας (Cronbach’s α), παραγοντικής δομής (μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης – EFA & CFA), καθώς και εγκυρότητας συγκλίνοντος και αποκλίνοντος τύπου. Η επικείμενη προσαρμογή της κλίμακας DASS-Y στο ελληνικό πολιτισμικό πλαίσιο αποσκοπεί στην παροχή ενός επιστημονικά τεκμηριωμένου εργαλείου για την ακριβή αξιολόγηση της ψυχικής υγείας των εφήβων. Η χρήση της δύναται να διευκολύνει ουσιαστικά τον εντοπισμό μαθητών με αυξημένο κίνδυνο ψυχολογικής επιβάρυνσης, να υποστηρίξει την ανάπτυξη στοχευμένων και εξατομικευμένων παρεμβάσεων συμβουλευτικής, και να συμβάλει στη συνολική βελτίωση των πρακτικών ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στο σχολικό πλαίσιο.

Το Positive Education Practices Scale (PEPS) είναι ένα ερωτηματολόγιο που σχεδιάστηκε για να αξιολογήσει τον βαθμό στον οποίο οι εκπαιδευτικοί εφαρμόζουν πρακτικές θετικής εκπαίδευσης στο σχολικό τους περιβάλλον. Η δημιουργία του εργαλείου βασίστηκε στο θεωρητικό υπόβαθρο της θετικής ψυχολογίας, και συγκεκριμένα στις αρχές του μοντέλου PERMA του Seligman (2011), καθώς και στη θεωρία των Noble και McGrath (2008) για τη θετική παιδαγωγική. Η ελληνική εκδοχή του ερωτηματολογίου αναπτύχθηκε και σταθμίστηκε από τους Καρακασίδου και συνεργάτες (2025), με σκοπό την προσαρμογή του στις ιδιαιτερότητες του ελληνικού σχολικού πλαισίου.

Η κλίμακα περιλαμβάνει 16 δηλώσεις, οι οποίες βαθμολογούνται από τους εκπαιδευτικούς σε 5βάθμια κλίμακα Likert (1 = Ποτέ έως 5 = Πάντα). Οι δηλώσεις αυτές καλύπτουν κρίσιμες διαστάσεις της θετικής εκπαίδευσης, όπως η προώθηση θετικών συναισθημάτων, η ανάπτυξη συναισθηματικής ανθεκτικότητας, η ενεργός εμπλοκή των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία και η διδασκαλία που βασίζεται στα ατομικά δυνατά σημεία των μαθητών. Ενδεικτικό ερώτημα της κλίμακας είναι: «Ενσωματώνω πρακτικές ευγνωμοσύνης στη διδασκαλία μου».

Η στάθμιση του εργαλείου πραγματοποιήθηκε σε δείγμα Ελλήνων εκπαιδευτικών και τα αποτελέσματα ανέδειξαν πολύ υψηλή εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α = 0.95), υποδεικνύοντας εξαιρετική αξιοπιστία. Το PEPS συνιστά ένα έγκυρο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο σε ερευνητικά πλαίσια όσο και σε προγράμματα επιμόρφωσης, προωθώντας τη θετική αλλαγή στην εκπαιδευτική πράξη.

Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού αλλά και θεραπείες που ακολουθούν ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο της νόσου, είναι εξαιρετικά επιβαρυντικές τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά. Οι γυναίκες συχνά παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα άγχους, κακή ποιότητα ζωής, υψηλά ποσοστά κατάθλιψης, μετατραυματικού στρες. Η ασθενής βιώνει την νόσο ως απειλητική, νιώθει θυμό, απόγνωση, ενοχές αλλά και δυσφορικά συναισθήματα. Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο να μεταφράσει, να προσαρμόσει και να επικυρώσει τις ψυχομετρικές ιδιότητες της κλίμακας Stressors in Breast Cancer Patients Scale (SBCS) που δημιουργήθηκε από τους Cerezo et al. (2023) για χρήση στον ελληνικό πληθυσμό, να αξιολογήσει τα επίπεδα άγχους των ασθενών με καρκίνο του μαστού στην Ελλάδα και στην συνέχεια να λειτουργήσει ως βάση για την ανάπτυξη αποτελεσματικών παρεμβάσεων, με στόχο τη μείωση του στρες και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Το εργαλείο καλύπτει πέντε βασικές διαστάσεις του στρες σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού (εμφάνιση και σεξουαλικότητα, προβλήματα υγείας και καθημερινής ζωής, διαπροσωπικά ζητήματα, άγχος που σχετίζεται με το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, ανησυχίες για το μέλλον). Η τυποποίηση πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 215 Ελλήνων ασθενών με καρκίνο μαστού τόσο σε δημόσιο όσο και σε ιδιωτικό νοσοκομείο της περιοχής της Αττικής.